O, ilk görüşünü Türkmənistanın paytaxtında İran prezidenti Məsud Pezeşkianla keçirib. Danışıqlar bir saata yaxın davam edib. Rusiya mətbuatının yazdığına görə, Putin Pezeşkianla Baş nazirin müavini Aleksey Overçuk, prezidentin xarici siyasi məsələlər üzrə köməkçisi Yuri Uşakov, xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin və mətbuat katibi Dmitri Peskovun yer aldığı nümayəndə heyəti formatında danışıqlar aparıb.

Xoş fikir mübadiləsinə baxmayaraq, görünür, Rusiya-İran “Hərtərəfli əməkdaşlıq” sazişinin imzalanmasına aydınlıq gətirə bilməyiblər: İran prezidenti yalnız Kazanda keçiriləcək BRİKS sammiti çərçivəsində “bir sıra sənədlərin, o cümlədən strateji əməkdaşlıq sazişinin imzalanacağına” ümid etdiyini bildirib. Söhbətin hansı bir sıra sənədlərdən getdiyi bəlli deyil. Məlumdur ki, Putin sentyabrda İranla “Hərtərəfli əməkdaşlıq” sazişini təsdiqləsə də, İran tərəfi bunun tam razılaşdırıldığını hələlik qəti şəkildə bəyan etməyib.

BRİKS sammitinin çağırılmasına yeddi gün qalıb. Əgər Rusiya-İran müqaviləsinin mətni ilə bağlı hələ də yekun razılaşma yoxdursa, nəyisə düzəltmək vaxtı çox qısadır. Güman etmək qalır ki, bu məsələ Kazanda keçiriləcək Putin-Pezeşkian görüşünə buraxılır. Rusiyanın ekspert dairələri Putin-Pezeşkian danışıqlarına xüsusi əhəmiyyət verməyib. Səslənən bir neçə reytinq, necə deyərlər, “standart daxilindədir”. İran tərəfinin qeyd-şərtlərinin konkret nədən ibarət olduğunu və Tehranın hansı əks təklifləri olduğunu təxmin etmək çətindir.

Overçukun danışıqlarda iştirakından belə güman etmək olar ki, Putin və Pezeşkian kommunikasiya məsələsini də müzakirə ediblər. Overçuk “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi üzrə danışıqları Rusiya tərəfində koordinasiya edir, lakin o, Zəngəzur kommunikasiyaları ilə bağlı müzakirələrdə Rusiyanı da təmsil edir. Rusiya və İran prezidentləri Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasına toxunublarmı, Zəngəzur dəhlizi mövzusuna toxunulubmu?

Cənubi Qafqaz, Ermənistan-Azərbaycan danışıqları baxımından Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi son bir neçə ayda əsas sözçü rolunu, deyildiyi kimi, Putin-Pezeşkiyan danışıqlarında da iştirak edən Qaluzinə həvalə edib. “Irna” kifayət qədər qısa şəkildə Putin-Pezeşkian danışıqlarına toxunub və İran prezidentinin nümayəndə heyətinə kimlərin daxil olduğunu belə açıqlamayıb. Rəsmi açıqlamada o da deyilməyib ki, prezidentlər “Hərtərəfli əməkdaşlıq” sazişinin razılaşdırılmamış müddəalarını işlək qaydada müzakirə etmək barədə göstəriş veriblər.

İran-Rusiya münasibətlərinin indiki mərhələsini “barışılmaz yaxınlıq” kimi qələmə vermək olar. Tərəflər bir-birinə ehtiyac duyduqlarını etiraf edirlər, lakin görünür, hələ də qarşılıqlı məqbul həll yolları tapılmayıb. BRİKS sammitində buna nail olunacaqmı?

Asif Cəfərov
Ordu.az