Bu, təbii ki, xüsusi diqqət ediləsi hadisədir. Ay həm Ermənistan-ABŞ səfərləri baxımından, həm də Dövlət Departamentinin rəsmilərinin Cənubi Qafqazla bağlı toxunuşları ilə doldu.

İyun ayında Ermənistana səfərindən sonra və Bakıya səfərindən əvvəl ABŞ Dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Ceyms O-Brayn Konqresin Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin dinləmələrində çıxış edərək, Bakıya planlaşdırılan səfərə toxunub.


“Sülhü bərqərar etmək vaxtıdır. Və bu, təkcə Azərbaycanın məsələsi deyil. Azərbaycan gözləyir ki, ona COP29-u qəbul edən dünya lideri kimi hörmət etsinlər. Bu, bütün regionun və Mərkəzi Asiyanın problemidir. Bu ölkələrin hamısı indi yalnız Çin və ya Rusiya vasitəsilə ixracat həyata keçirir. Onların başqa çıxış yolu olması üçün onlar Azərbaycanla işləməlidirlər.

Bir marşrut Gürcüstandan Qara dənizə gedir, başqa, bəlkə də daha böyük marşrut Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyədən keçəcək. Bu mənada müharibəyə və 90-cı illərdən bəri mövcud olan dəhşətli münaqişəyə son qoymaq üçün Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinə ehtiyacımız var. Bizim mesajımız isə budur ki, sülhü bərqərar etməyin vaxtıdır. Yalnız bu halda biz müharibə ilə bağlı bir çox problemləri həll edə bilərik”, - deyə O-Brayn bildirib və əslində Vaşinqtonun geosiyasi Cənubi Qafqaz-Mərkəzi Asiya məkanını yenidən təşkil etmək planını ətraflı şəkildə təqdim edib.

İyulun ilk günlərində ABŞ-nin dövlət katibi Entoni Blinken Brukinqs İnstitutunda çıxış edərək qeyd edib ki, indi Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh razılaşmalarının əldə edilməsi üçün unikal imkan yaranıb.

“Ölkələr arasında sülh sazişlərinin həyata keçirilməsi üçün unikal imkan var ki, bu da onilliklərlə davam edən münaqişəni dayandıracaq və fikrimcə, iqtisadi əlaqələr, iqtisadi yüksəliş, şərqlə və qərb, cənub və şimal ölkələri arasında əlaqələrin qurulması baxımından regionda böyük imkanlar yaradacaq. Azərbaycan bunda həlledici rol oynamalıdır”, - deyə ABŞ-nin xarici siyasət idarəsinin rəhbəri bildirib.


O əlavə edib ki, onlar bunu diplomatiya yolu ilə fəal şəkildə axtarır, Azərbaycan və Ermənistanı sülh sazişlərinə yaxınlaşdırmağa çalışırlar. “Fikrimcə, indi bu, həqiqətən mümkündür. Mən bu barədə təxminən bir həftə əvvəl prezident İlham Əliyevlə danışmışam. Hesab edirəm ki, bu, həyata keçirilə bilər və Azərbaycan və Ermənistan xalqlarının, eləcə də bütün regionun maraqlarına tam uyğundur”, - deyə Blinken davam edib.

İyun ayında Bakıya səfəri zamanı O-Brayn da Azərbaycanın rolu və Orta Dəhliz layihəsi haqqında danışıb. Həmin səfər zamanı dövlət katibinin müavini Ermənistan və Azərbaycanın NATO tərəfdaşlarının sammitində iştiraka dəvət olunduğunu açıqlayıb. Ermənistan və Azərbaycan həmin dəvəti qəbul etdi, Blinken təşəbbüs göstərdi və Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri NATO sammiti çərçivəsində görüşdülər, lakin görünür, danışıqlar ciddi irəliləyiş olmadan başa çatdı.

Paralel olaraq O-Braynın Ermənistan səfəri zamanı məlum oldu ki, strateji dialoqa başlayacaq Ermənistan və ABŞ guya beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştiraka hazırlıq çərçivəsində iyulun 15-24-də Ermənistanda “Qartal Tərəfdaşı-2024” adlı birgə Ermənistan-ABŞ hərbi təlimi keçirəcək. Vaşinqtonun bir aylıq Ermənistan-Azərbaycan səyləri ilə yanaşı, ABŞ-nin Ermənistana yüksək səviyyəli səfərləri də davam edib.

Söhbət iyunun 17-də Ermənistana gedən ABŞ dövlət katibinin idarəetmə və resurslar üzrə birinci müavini Riçard Vermanın, iyulun 5-də ABŞ senatoru Rocer Uikerin başçılıq etdiyi Konqres nümayəndə heyətinin, iyulun 9-da ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin rəhbəri Samanta Pauerin səfərlərindən gedir. Bundan əlavə, ABŞ səfirliyi bu yaxınlarda Qafan şəhərində ABŞ-nin Müstəqillik Günü ilə bağlı tədbir keçirib, ABŞ-Ermənistan, ABŞ-Zəngəzur münasibətlərindən danışıb.


İyulun 13-də isə ABŞ dövlət katibinin mülki təhlükəsizlik, demokratiya və insan haqları üzrə müavini Uzra Zeyanın Ermənistana səfəri başlayıb. O, Ermənistana Tbilisidən gəlib. “Biz demokratik qanunun aliliyini təşviq etmək, korrupsiyaya qarşı mübarizə aparmaq və məhkəmə sistemində islahatlar aparmaq üçün hökumət (Ermənistan hökuməti) və vətəndaş cəmiyyəti tərəfdaşları ilə əməkdaşlığı gücləndirməyi gözləyirik”, - deyə o, “X” səhifəsində yazıb.

ABŞ-nin Ermənistandakı səfirliyinin məlumatına görə, o, Paşinyanla görüşüb, vətəndaş cəmiyyəti liderləri ilə görüşüb və ABŞ-nin insan haqlarına dəstəyi, korrupsiya ilə mübarizə və demokratik dəyərlərə əsaslanan mətbuat azadlığının təşviqini müzakirə edib. Uzra Zeya Ermənistan Müdafiə Nazirliyində ABŞ ordusunun nümayəndəsinin olacağı barədə məlumatı da təsdiqlədi.

Uzra Zeya bu yaxınlarda bir neçə ölkədə səfərdə olub. 2024-cü ilin may ayında humanitar və insan hüquqları prioritetlərini təbliğ etmək üçün İordaniya və İraqa səfər edib. O, insan hüquqları və təhlükəsizlik məsələləri üzrə əməkdaşlığı gücləndirmək üçün 2024-cü ilin martında Kanadada olub. O, həmçinin 2024-cü ildə Seneqala, Qvineyaya, Mozambikə və Namibiyaya səfər edib və burada insan hüquqları və humanitar məsələləri müzakirə edib.

Gürcüstanda dövlət katibinin müavini Zeya müxtəlif vətəndaş cəmiyyəti qruplarının nümayəndələri ilə görüşüb. O, Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze və prezident Salome Zurabişvili ilə də görüşüb.

“X”də edilən paylaşıma görə, ABŞ Gürcüstan səlahiyyətlilərinin antidemokratik hərəkətləri, o cümlədən xarici təsir qanunu adlanan qanunu necə həyata keçirməsindən, onların Aİ yolunu və ABŞ ilə münasibətlərini ritorik şəkildə pozmasından ciddi şəkildə narahatdır. “Biz Gürcüstan hökumətini kursu düzəltməyə və Gürcüstanın Avropa gələcəyinə dair ictimai istəklərini həyata keçirməyə çağırırıq”, - deyə Zeya yazıb.


Məlumata görə, bütün səfərlər Vaşinqtonun Ermənistan və Azərbaycanı tezliklə sülh sazişi imzalamağa sövq etmək prioritetinə uyğun gəlir. Bunun üçün, bu ay ərzində Vaşinqton İrəvanla münasibətləri yeni səviyyəyə qaldıracağını bəyan etdi. Bunun üçün Ermənistanın “sahə əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi” məqsədilə dövlət katibinin sektorlar üzrə müavinlərinin səfərləri başlayıb.

Dövlət Departamenti bu mərhələdə hazırkı administrasiyanın istəyinə uyğun olaraq sazişin imzalanması üçün son səylərini göstərir, çünki ABŞ-də daxili siyasi ehtiraslar qızışır və hakim qüvvə kifayət qədər çətin vəziyyətdədir. Hazırkı prezident ilk debatda uduzub, digər namizədə sui-qəsd olub və nəticədə Bayden seçkidən uzaqlaşdığını bəyan edib. Ehtiraslar həqiqətən yüksək səviyyədədir və bu, Trampın xarici siyasətinin nə qədər fərqli ola biləcəyini, onun necə qəbul edildiyini nəzərə alsaq, bütün dünya ilə əlaqəlidir. Bu baxımdan Rusiya və Çinin də xüsusi gözləntiləri var.

Bundan əlavə, Gürcüstan hakimiyyətinin mövqelərinin dəyişməsi və mövqelərin sərtləşməsi Vaşinqtonu digər ölkələr istiqamətində mərkəzləşməyə və daha iddialı olmağa vadar edir. Bu mənada, səfərlərdən də göründüyü kimi Gürcüstanın Ermənistanla əvəz olunması siyasətinə start verilib desək, yanılmarıq.

Aqil Məmmədov
Ordu.az