Əslində, bu o deməkdir ki, 2027-ci ildən əvvəl Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi imzalanmayacaq? Bu məsələ ona görə yaranıb ki, Azərbaycan hətta prezident səviyyəsində belə Ermənistan konstitusiyasının sazişin imzalanmasına maneə olduğunu bəyan edir. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edib ki, Ermənistan konstitusiyası Azərbaycana qarşı ərazi ambisiyasını ehtiva edir.
Bunun əsasında Ermənistan konstitusiyasında müstəqillik bəyannaməsinə istinad edilməsidir. Bəyannamədə isə Ermənistan və qondarma “Qarabağın ali sovetləri”nin 5 dekabr 1989-cu il tarixli qondarma qərarına istinad edilir ki, bununla da separatçılar Qarabağın Ermənistana birləşdiyini elan etmişdi. 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsinə, bunun nəticəsində yaranmış yeni status-kvoya və yeni qüvvələr balansına qədər Azərbaycan dəfələrlə Ermənistan konstitusiyasındakı problemdən danışıb.
Şübhə yoxdur ki, burada əsas problem “Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edilən hazırkı konstitusiyanın preambulası”dır. Xüsusilə, bu mənada bəlkə də “Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsi”nin preambulası problem kimi nəzərdən keçirilir.
Həmin preambulada sadalanıb: “Ermənistan SSR Ali Soveti erməni xalqının vahid iradəsini ifadə edərək, bütün ermənilərin arzularının həyata keçirilməsində və tarixi ədalətin bərpasında erməni xalqının taleyi qarşısında öz məsuliyyətini dərk edərək, Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin prinsiplərindən və beynəlxalq hüququn məşhur normalarından çıxış edərək, xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu həyata keçirərək, Ermənistan SSR Ali Sovetinin və Dağlıq Qarabağ Milli Şurasının 1 dekabr 1989-cu il tarixli “Ermənistan SSR-nin və Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsi haqqında” birgə qərarına əsaslanaraq, 1918-ci il mayın 28-də yaradılmış müstəqil Ermənistan Respublikasının demokratik ənənələrini inkişaf etdirərək, demokratik, hüquqi ictimai quruluşun yaradılması məsələsini qarşıya qoyaraq...”.
Əslində, Azərbaycan gələcək üçün zəmanət kimi Ermənistandan məhz həmin preambuladan imtinanı tələb edir. Üstəlik, əminliklə qeyd etmək olar ki, bu, təkcə Azərbaycanın deyil, Türkiyənin də tələbidir, çünki bəyannamənin 11-ci bəndi də var: “Ermənistan Respublikası 1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində və “Qərbi Ermənistanda erməni soyqırımı”nın (qondarma – red.) beynəlxalq səviyyədə tanınmasını dəstəkləyir”. Eyni zamanda, bəyannamənin 12-ci bəndində deyilir ki, “bu Bəyannamə Ermənistan Respublikası konstitusiyasının hazırlanması, qüvvədə olan konstitusiyaya isə əlavə və dəyişikliklərin həyata keçirilməsi, dövlət orqanlarının fəaliyyəti və respublikanın yeni qanunvericilik aktlarının hazırlanması üçün əsas kimi xidmət edir”.
Hazırda, ya Ermənistan yeni konstitusiya qəbul etməli və konstitusiya ilə müstəqillik bəyannaməsi arasında əlaqəni kəsməli, ya da Bakı İrəvanın növbəti müharibə hazırlıqlarına uyğun olaraq davranış nümayiş etdirməlidir. Ən azından Ermənistan Konstitusiya Dəyişiklikləri Şurasının bəzi üzvləri bildirirlər ki, orada bəyannamədən bəhs edilmir.
Hazırda bütün sual bundan ibarətdir ki, Ermənistan Azərbaycanın irəli sürdüyü aşkar şərti yerinə yetirəcək, yoxsa növbəti əməliyyatlara hazırlıq həyata keçiriləcək? Yoxsa “aralıq” variant var? Yeri gəlmişkən, bu barədə danışılıb və deyilib ki, sülh müqaviləsinin mətni uzunmüddətli iş tələb edir, lakin əvəzində, belə demək mümkündürsə, əsas prinsiplərin çərçivə sazişini ilkin olaraq imzalamaq olar.
Amma hətta bu sazişin belə məzmunu olmalıdır, ona görə də onun necə olacağı və həmin məzmunun Bakının Ermənistanın konstitusiyası ilə bağlı irəli sürdüyü tələbi nə dərəcədə təsbit edəcəyi vacibdir. İrəvan bəyan edir ki, konstitusiyaya dəyişiklik edilməsi məsələsi müstəsna olaraq daxili gündəmdir və bu hal praktiki olaraq dönməz vəziyyət yaradır. Görünür, məsələ şərti sadəcə olaraq “daxili iş” kimi paketləyərək yerinə yetirmək deyil, deməli, İrəvan vaxt udmaq məntiqi ilə hərəkət etməyə, bir tərəfdən Bakıya fürsət verməməyə, digər tərəfdən tələbdən yayınmağa çalışır.
Lakin Azərbaycan öz şərtini beynəlxalq cəhətdən legitimləşdirib. Ceyms Uorlikin bu yaxınlarda müsahibələrinin birində İrəvanın Bakını konstitusiyanı dəyişəcəyinə inandırıcı şəkildə inandırmasının düzgün ola biləcəyini deməsi də buna sübutdur.
Aqil Mənmmədov
Ordu.az
