Vaşinqtonda nədən danışıblar? Nəsə dəyişib? Görüşün perspektivini anlamaq üçün nəyə baxmaq lazımdır?

2024/07/1720696007.jpg
Oxunub: 1596     15:05     11 İyul 2024    
Vaşinqtonda keçirilən görüşlə bağlı kifayət qədər təvazökar məzmunlu açıqlama yayılıb və qeyd olunub ki, tərəflər sülh müqaviləsinin gedişatını müzakirə ediblər və işi davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.

Bundan əvvəl Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Vaşinqtonda Ceyhun Bayramov-Ararat Mirzoyan danışıqlarına dair razılığın olmadığını bildirib. Buna baxmayaraq, Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyanın Vaşinqtonda ABŞ dövlət katibinin təklifini qəbul edərək, təkbaşına qərar qəbul etdiklərini söyləmək sadəlövhlük olardı. Üçtərəfli görüşün razılığını sözsüz ki, Azərbaycan Prezidenti və Ermənistanın Baş naziri veriblər. Daha obyektiv deyilsə, Ceyhun Bayramov-Ararat Mirzoyan-Entoni Blinken görüşü ona görə baş verir ki, rəsmi Bakı razılıq verib. Bəs nəsə dəyişib?

Faktiki beynəlxalq siyasət baxımından birinci hal İranın seçilmiş prezidentinin Tehranın xarici siyasətinin ali ruhani lider tərəfindən müəyyənləşdirildiyini və heç bir dəyişikliyə məruz qalmayacağını birmənalı şəkildə bəyan etməsidir. İranın Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan müttəfiqliyinə qoşulacağına dair gözləntilər özünü doğrultmur. İkinci hal, Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin iyulun 8-9-da Moskvaya səfər etməsidir.

Əgər beynəlxalq mətbuat və xüsusən də Rusiya mətbuatı Putin-Modi danışıqlarını Qərbin Rusiyanı təcrid etmək planının iflası kimi qiymətləndirirsə, eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Yeni Dehli bu addımla Moskvaya geosiyasi manevrlər etmək imkanı verib. Ərdoğanın isə NATO zirvəsindən bir sıra gözləntiləri var, bu mənada ABŞ-nin rəftarı olduqca önəmlidir.

ABŞ prosesə güclü dəstəyini ifadə edib. Burada yeni heç nə yoxdur. Adətən, açıqlamaların bu cür təvazökarlığı real səmərəsizlik və ya əksinə, hər hansı bir razılaşma ilə əlaqəli olur. Lakin bunun implementasiya perspektivinə ictimai xidmət istiqamətində əlavə işə ehtiyacı var və lazımsız bəyanatlar bu işə maneə kimi qiymətləndirilir. Vaşinqton görüşü halında hansı işlə qarşılaşdığımızı söyləmək çətindir. Görüş bir saata yaxın davam edib.

Vaşinqton görüşündən əvvəl Bakı bir neçə dəfə bəyan edib ki, Ermənistan konstitusiyasını sülh müqaviləsinin imzalanmasına əngəl hesab edir və sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi şərtdir. Bundan başqa, Azərbaycan bu barədə İrəvana səfərindən bir neçə gün sonra Bakıya gələn ABŞ Dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Ceyms O-Brayna da məlumat verib.

Habelə burada maraq olan o idi ki, məgər daha öncə razılaşmanın olmamasının səbəbi ABŞ tərəfinin məsələni təşkil etməyə və ya müzakirə etməyə belə cəhd etməməsi və Vaşinqtondakı görüşün ilk cəhddən əldə olunması idi, yoxsa daha əvvəl dəvətdən başlayaraq görüş təşkil etmək cəhdi olub, lakin yalnız Vaşinqtonda tərəflər hansısa razılığa gələ biliblər?

Bu, ümumiyyətlə, texniki detal deyildi, görüşün “perspektivi”ni anlamağa imkan verəcək bir haldır. Daha öncə fikrimizi bildirdiyimiz kimi, Vaşinqton belə bir görüşün təşkilinə gedərək, başqa sözlə, hər hansı əhəmiyyətli razılaşma az-çox etibarlı ehtimalı olduğu halda həmin görüşün informasiya məsuliyyəti altına daxil oldu. Bu mənada əgər Blinkenin himayəsi ilə Vaşinqtonda görüş təşkil baş tutdu ki, çox güman ki, görüşün masasında hansısa razılaşma və ya razılıq hazırlanır. Bu mənada maraqlıdır ki, Ceyms O-Brayn Bakıda İrəvanın “cəsur addımlar”a hazır olduğunu bəyan edib. Söhbətin hansı “cəsur addımlar”dan getdiyi bəlli deyil.

Yeri gəlmişkən, bu baxımdan Ceyhun Bayramovun bir neçə gün əvvəl Tbilisiyə səfəri zamanı verdiyi bəyanatı xatırlamaq yerinə düşər. Ceyhun Bayramov deyib: “Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh istiqamətində işlər davam etdirir. Müsbət istiqamətdə irəliləyişlər əldə edilib. Bunu delimitasiya və demarkasiya prosesinin başa çatdırılması haqqında sənədin imzalanması ilə bağlı deyə bilərik. Delimitasiya komissiyalar arasında işlər davam etdirilir və yaxın gələcəkdə müsbət xəbərlərin şahidi olacağıq”.

Lakin İrəvanın davranışından da tam aydın görünür ki, Ermənistan sülh müqaviləsinə hazır deyil. Üstəlik, Ermənistan bəlkə də eskalasiyanın yeni mühit imkanına və bundan istifadə etməyə hazırlaşır. Bundan sonra İrəvanı hansı “cəsur addımlar”a sövq edəcəkləri olduqca maraqlıdır.

Asif Cəfərov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər:


Bizi "telegram"da izləyin