Ermənistana sərmayə qoyan, sonra isə müxtəlif səbəblərdən faktla üzləşən bir sıra beynəlxalq təşkilatlar beynəlxalq arbitraj məhkəməsinə müraciət edərək, onlara dəymiş ziyana görə İrəvandan külli miqdarda pul ödəməsini tələb ediblər.
İnvestorlar Ermənistan hökumətini siyasi maraqlar güdməkdə və faktiki olaraq dövlət “reketi” həyata keçirməkdə ittiham edirlər. Bu yaxınlarda “Volnırt Faynens Limitid” şirkəti Ermənistana qarşı daha bir iri miqyasda 1,2 milyard dollarlıq iddia qaldırdığını elan edərək, Ermənistan hökumətini ittiham edib ki, Paşinyan hökuməti siyasi kampaniyaya görə onun “Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatı”na sərmayələrini pozub, bunun məqsədi kombinatda əhəmiyyətli pay əldə etmək olub.
“2024-cü il iyunun 21-də Dünya Bankının İnvestisiya Mübahisələrinin Həlli üzrə Beynəlxalq Mərkəzinin (ICSID) Baş katibi “Volnırt Faynens Limitid” şirkətinin (Volnırt) Ermənistana qarşı arbitraj iddiasını qeydə alıb. Bu iddia 2024-cü il iyunun 3-də təqdim edilib və Baş Nazir Aparatına, Xarici İşlər Nazirliyinə, Maliyyə Nazirliyinə, Ermənistanın Beynəlxalq hüquq məsələləri üzrə nümayəndəsinə göndərilib.
“Volnırt”ın Ermənistanın ən böyük mədən şirkəti olan “Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatı” QSC-yə (ZMMK) sərmayə qoyması Paşinyan hökuməti tərəfindən siyasi motivlərlə həyata keçirilən, ZMMK-də əhəmiyyətli pay əldə etmək məqsədi güdən kampaniyası nəticəsində pozulub. Xüsusilə, Paşinyan hökuməti “Volnırt”ın ZMMK-də qanuni səhmdarlıq hüquqlarını həyata keçirməsinə icazə verməyib və bu, ən azı 1,2 milyard ABŞ dolları dəyərində zərərlərə gətirib çıxarıb (ekspert qiymətləndirməsi nəticəsində dəymiş ziyanın miqdarı xeyli arta bilər)”, - şirkətin maraqlarını beynəlxalq məhkəmədə təmsil edən hüquq şirkətinin bu yaxınlarda yaydığı açıqlamada deyilir.
Bu, investorların Ermənistana qarşı beynəlxalq arbitraj məhkəməsinə təqdim etdiyi ən böyük pul iddiasıdır. Şirkət Paşinyan hökumətini ittiham edir ki, onlar “Zəngəzur” kombinatının səhmdarı olmaqla, onu kombinatın səhmlərini əldə etmək üçün əsas hüquqdan məhrum ediblər. Təbii ki, beynəlxalq məhkəmələrdə nələrin baş verəcəyini və şirkətin iştahasının nə dərəcədə ödəniləcəyini söyləmək hələ tezdir, lakin təkcə bu fakt Ermənistanın investisiya reytinqinə böyük ziyan vurmaq üçün kifayətdir.
Paşinyan hökuməti avantürasının nəticələrini bağlamaq üçün həmin 1,2 milyardı haradan alacaq? Xüsusilə biz bu mənada Ermənistanla bağlı qətiyyən unikal bir halla qarşılaşmırıq. Son illər Paşinyan hakimiyyətinin hərəkətlərindən beynəlxalq arbitraj məhkəməsinə müraciət edənlərin sayı az olmayıb.
Məlumata görə, belə iri şirkətlər arasında “Sanitek İnterneyşnl Qrup” və “Lidian İnterneyşnl LTD” şirkətinin səhmdarlarından biri olan “Amulsar İnvestor Vençır” var. Birincisi, müxtəlif səbəblərdən idarəetmə hüququndan məhrum edilmiş İrəvan kanalizasiya sisteminin idarəedici şirkəti, ikincisi isə “Amulsar” mədəninin səhmdarı olub.
“Sanitek” iddiasının iştirakçıları iddia edirlər ki, mübahisə Ermənistan hökumətinin ayrı-seçkilik və özgəninkiləşdirici hərəkətlərindən qaynaqlanır. İştirakçılar qeyd edirlər ki, xüsusilə İrəvan şəhər bələdiyyəsi müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyib və sonda konsessiya müqavilələrinin müddəti bitməmiş “Sanitek”i kənarlaşdırıb.
“Bu yanaşmanın siyasi motivi var idi, onun məqsədi “Sanitek”i günah keçisi etmək idi”, - deyə beynəlxalq sərmayəçilər öz iddialarında iddia ediblər. Amulsar halında o, Paşinyan hökumətinin hərəkətləri ilə yanaşı, üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməyən və “Lidian İnterneyşnl LTD” (Lydian International LTD) şirkətinin işinə mane olmağa yönəlmiş addımların qarşısını almayan hərəkətsizliyi mübahisələndirir.
Qeyd edək ki, 2020-ci ilin iyul ayına qədər “Lidian İnterneyşnl LTD” “Lidian” şirkətlər qrupunun əsas şirkəti olub və “Lidian Armenia” QSC-nin səhmlərinin 100 faizinə sahib olub. Lakin 2020-ci ilin iyul ayında o, şirkətin bütün səhmlərindən məhrum edilib. Hər şey Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra “Amulsar” layihəsinin siyasi məqsədəuyğunluğa görə əngəllənməsindən sonra başlayıb.
Ermənistan hökumətinin hərəkətləri arbitraj məhkəməsinin daimi palatasında mübahisələndirilir. İnvestorun fikrincə, Ermənistan hökumətinin hərəkətləri nəticəsində onlara xeyli ziyan dəyib. Qəribə bir təsadüf nəticəsində həm Zəngəzur kombinatında, həm də investorların problemlərlə üzləşdiyi Amulsarda Paşinyan hökuməti sonradan səhmlərdə iştirak şəklində anlaşılmaz ianələr aldı.
Paşinyan bunu ciddi nailiyyət hesab etdiyi halda, bəzi beynəlxalq maliyyə təşkilatları bunda problemlər görməyə başlayıb və hökuməti bu paylardan qurtulmağa çağırıb. Paşinyan hökumətinin nə edəcəyini zaman göstərəcək, lakin bu qaranlıq hekayələrin arxasında Ermənistanın böyük cərimələr ödəmək riski altına düşdüyü bir həqiqətdir.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
