Ailəsinin və yaxın dostlarının ötən həftə Baydenin zəif debat performansı üçün verdiyi bəhanələrin siyahısı uzundur. Co Bayden, həyat yoldaşı, birinci xanım Cil Bayden, uşaqları və nəvələri bazar günü debat gecəsindən sonra ABŞ prezidentlərinin yay iqamətgahı olan Kemp-Deviddə toplaşaraq, debat gecəsini dəyərləndiriblər. ABŞ mediasında yer alan kulis xəbərlərinə görə, ailə üzvləri, xüsusən də Cil Bayden və oğlu Hunter Bayden Co Baydendən namizədliyini geri götürməməsini və yarışı davam etdirməsini istəyiblər.

Ağ Evdə ailə-məsləhətçi gərginliyi artır

Bayden və ailəsi onun zəif debat performansını Co Baydenin qocalmasından başqa hər şeydə günahlandıraraq, kampaniya komandasını top atəşinə tutub. Halbuki Bayden və Demokratlar Partiyasının 16 ən nüfuzlu müşaviri ötən həftə 5 gün Kemp-Deviddə qalaraq, Baydeni gecə-gündüz müzakirəyə hazırladılar. Kulislərə yansıyan bu ailə məsləhətçi gərginliyi əslində Baydenin “dayanmış” kampaniyasının daha böyük mənzərəsini ortaya qoyur.

Əslində, Bayden kampaniyası da, onun ailə üzvləri kimi, 82 yaşlı ABŞ prezidentinin ünvanına tənqidlərə məhəl qoymamağa və əhəmiyyət verməməyə hazırlaşır. Amma tənqid artıq o həddə çatıb ki, ona əhəmiyyət verməmək olmaz. Baydenin debat performansından sonra Demokratlar Partiyasına yaxın şərhlər verən bir çox media qurumu, xüsusilə CNN Baydeni sərt şəkildə tənqid etdi. “New York Times”ın redaksiya heyəti də Baydeni “istefaya getməyə” çağırıb.

Təkcə jurnalistlər deyil, Demokratlar Partiyasından seçilmiş Nümayəndələr Palatası və Senatın bir çox üzvləri də mediaya anonim açıqlamalar verərək, Baydenin performansına görə sadəcə prezidentlik yarışının deyil, eyni gündə keçiriləcək Konqres seçkilərinin də risk altına düşdüyünü söyləyirlər. Demokratlar Partiyasının bəzi siyasətçiləri hətta Baydenlə şəxsi əlaqə saxlamağı və ondan yarışdan çəkilməsini tələb etməyi planlaşdırırlar. İctimaiyyət də demokratik elitanın narahatlığını bölüşür. CBS kanalının debatdan sonra keçirdiyi sorğuya görə, Demokratlar Partiyası seçicilərinin 46 faizi Baydenin namizəd olmasını istəmir, seçicilərin 72 faizi isə Baydenin prezident vəzifəsini yerinə yetirmək üçün kifayət qədər zehni qabiliyyətə malik olmadığını düşünür. “Data for Progress”in sorğusuna görə, seçicilərin 53 faizi Baydenin səhhətindən narahat olduğu halda, yalnız 42 faizi Trampa qarşı açılan cinayət işlərindən və onun demokratiya üçün yaratdığı riskdən narahatdırlar.

Tramp uzun müddətdir ki, ölkə daxilində və Miçiqan, Pensilvaniya, Viskonsin və Arizona kimi kritik ştatlarda keçirilən sorğularda irəlidədir. Bayden kampaniyası anketlərdəki bu tendensiyanın qarşısını almaq və Bayden haqqındakı “çox yaşlı” qavrayışını qırmaq üçün ənənənin əksinə olaraq prezidentliyə namizədin dəqiqləşdiyi qurultaydan əvvəl debat keçirmək qərarına gəldi. Co Bayden isə bu hədəflərə çatmaq bir yana, cümlələri tamamlaya bilmədiyi, boşluğa baxdığı, Trampın ən açıq yalanlarına belə cavab verə bilmədiyi, güclü olduğu məsələlərdə danışa bilmədiyi bir performansla özü haqqındakı bütün tənqidlərin nə qədər haqlı olduğunu göstərdi.

Demokrat seçicilər və elitalar Trampın bu debat performansı ilə qalib gəlmək şansının daha da artdığını düşünür və Baydeni seçkilərdən çəkilməyə çağırırlar. Baydenin geri çəkilməsi ilə bağlı müzakirələrdə əsas məqam avqustun 19-22-də keçiriləcək Demokratlar Partiyasının namizədliyi üzrə qurultaydır. Bayden 14 milyon səs topladığı ilkin seçkilərdə 3937 nümayəndədən 3894-nün səsini qazanıb. Bu nümayəndələr Konqresdə Baydenə səs vermək məcburiyyətində deyillər, lakin real siyasət baxımından Bayden kampaniyası tərəfindən təyin olunan bu nümayəndələrin Baydendən başqa bir namizədə səs verməsi üçün Bayden şəxsən yarışdan geri çəkilməlidir.

Bayden geri çəkilsə, demokratları nə gözləyir?

Bayden namizədlikdən geri çəkilərsə, Demokratlar Partiyasının qurultayının nümayəndələri istənilən demokrat siyasətçini prezidentliyə namizəd kimi irəli sürə bilər. Bu mərhələdə ağla gələn ilk adlar vitse-prezident Kamala Harris, Kaliforniya qubernatoru Qavin Nyusom, Miçiqan qubernatoru Qretçen Uitmerdir.

“Data for Progress”in məlumatına görə, belə bir vəziyyətdə demokrat seçicilərin 39 faizinin ilk seçimi Kamala Harrisdir. Bununla belə, Bayden namizədlikdən geri çəkilərsə, eyni sorğuya görə, bu adların heç biri Baydenin səsini artırmayacaq. Bəzi adlar hətta Baydendən daha az səs alır. Bayden kampaniyası bu cür sorğu nəticələrini narahat donorlara göndərərək bildirir ki, Bayden geri çəkilsə, xaos artacaq və onun seçkilərdə qalib gəlmə şansı əhəmiyyətli dərəcədə artmayacaq.

Kamala Harrisin təsdiq reytinqləri onun vitse-prezidentliyi dövründə Co Baydenin reytinqindən aşağı idi. Harrisin prezidentliyə namizəd olmasının seçki kampaniyasına, xüsusən də demokratlara ciddi təkan verəcəyi ehtimalı azdır. Demokratların ilk qadın və ilk qaradərili vitse-prezidenti səsvermədən kənara atması və Bayden-Harrisin yerinə iki yeni ad seçməsi demək olar ki, mümkün deyil. Çünki bu vəziyyət demokratların ən sadiq auditoriyası olan qaradərililərin və qadınların ciddi reaksiyalarına səbəb olmaq riski daşıyır.

Lakin, görünür, debatdan keçən qısa müddət ərzində belə ssenarilərdən hələlik danışmağa ehtiyac yoxdur. Cil Bayden, Barak Obama, Bill və Hillari Klintonlar kimi Baydenə təsir edə biləcək şəxslər Baydenin kampaniyasını dəstəklədiklərini açıq şəkildə elan etdilər. Co Bayden və komandasının qərarlarında digər siyasətçilərə nisbətən qat-qat təsirli olan ailəsinin bu uğursuz debat performansı ilə bağlı “bəhanə”lərinə və “yarışdan çəkilmək” çağırışlarına məhəl qoymayacağı da çox aydındır.

Hələlik Trampın Ağ Evə yaxınlaşdığı, 2024-cü ilin noyabrında keçiriləcək seçkilərdə mənzərə çox aydın görünür. Əgər başqa bir şey baş verməsə, Co Bayden namizədliyini geri götürməyəcək, daha çox televiziya proqramlarında və canlı tədbirlərdə qonaq olacaq, Demokratlar Partiyasının qurultayındakı çıxışı ilə öz mənfi imicini bərpa etməyə, sentyabrda ikinci debatda cümlə qurmağa, boşluğa baxmamağa, Trampa çox daha enerjili bir şəkildə hücum etməyə çalışacaq.

Günün sonunda Obama, Klinton, ABŞ senatoru Berni Sanders kimi solçu şəxslər, Trampa qarşı olan respublikaçılar və Hollivud ulduzları “Tramp qalib gəlsə, ABŞ demokratiyası çökəcək və diktatura qurulacaq” kimi ritorikaya əsaslanan anti-Tramp kampaniyası ilə Baydenin aşağı düşən səslərini bərpa edə bilərlər. Bu yol sağlamlıq problemlərinə baxmayaraq seçiciləri razı sala bilər. Nəticələrin 6-7 kritik ştatda partiya dəyişmək refleksi olan az sayda seçicinin səsi ilə müəyyən olunduğu seçkidə hər şey mümkündür.

Amma hələlik Baydenin işi çox çətindir. Çünki Bayden ABŞ tarixində ən pis debat performans sərgilədi və indiyə qədər onun haqqında edilən bütün tənqidlərin doğruluğunu özü təsdiqlədi. Həm də milyonların ekrana fokuslandığı bir anda.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az