Ermənistan məhsullarının Avropa bazarlarında yeri yox idi, indi də yoxdur. Üstəlik, son vaxtlar onlar yüksək sürətlə sıxışdırılıb çıxarılır. Ermənistanın Aİ ölkələri ilə xarici ticarəti minimum həddə çatıb. Göstərici ötənilki 15,6 faizdən 5,4 faizə düşüb. Həm ixrac, həm də idxal azalıb. Ermənistanın ixracının yalnız 2,9 faizi Avropa İttifaqına gedib.
Söhbət onlarla Aİ ölkəsindən gedir. Ötən il ən azı 11 faiz civarında idi. Bu il Ermənistanın ixracında Aİ ölkələrinin payı təxminən 4 dəfə azalıb. Aİ ölkələrinə ixrac təxminən 32 faiz azalıb. Üç ayda cəmi 126 milyon dollarlıq ixracat həyata keçirilib. Ötən illə müqayisədə bu, 59 milyon dollar azdır.
Bir çox Aİ ölkələrinə ixrac sadəcə olaraq azalıb. Əgər ötən il Ermənistanın Niderlanda ixracı 100 milyon dolları keçmişdisə, bu il 19 milyon dollara belə çatmır. Əvvəlki illə müqayisədə 81 faizdən çox azalma olub. Zahirən Ermənistanla yaxın münasibətdə olan və hər zaman kömək etməyə hazır olan Fransanın Ermənistanla ticarət balansı kiçikdir. Bu, xarici ticarətin cəmi 0,3 faizini təşkil edir.
Bu ilin ilk üç ayında Ermənistandan Fransaya cəmi 1,5 milyon dollarlıq mal ixrac edilib ki, bu da ötən illə müqayisədə 35 faiz azdır. Ancaq ötən il də böyük deyildi, cəmi 2,3 milyon dollar idi. Fransadan idxal ilin əvvəlində 28 faizdən çox azalaraq, 24 milyon dollara yaxın olub. Ermənistanın bir çox Avropa İttifaqı ölkələri ilə ticarət əlaqələri bu vəziyyətdədir. Bunların kiçik bir xüsusi çəkisi var. Əvvəllər də bu çəki böyük deyildi, ancaq heç olmasa 15-20 faizə çatırdı.
Son illərdə kiçilirdi, bu il, demək olar çökdü, bu, Ermənistan iqtisadiyyatının Aİ ölkələrinin bazarlarına çıxmağa nə dərəcədə hazır olduğunu bir daha göstərir. Üstəlik, son illərdə bu qabiliyyətlər xeyli zəifləyib. Ermənistanın iqtisadiyyatı rəsmi olaraq yüksək templə artıb, lakin iqtisadiyyatın potensialı demək olar artmayıb, istehsal və ixrac imkanları artmayıb, əksinə, xarici bazarlarda rəqabət imkanları daha da zəifləyib.
Ermənistanda həyata keçirilən iqtisadi və xüsusən də valyuta siyasəti erməni məhsullarının müqavimətinin kəskin şəkildə pisləşməsinə, rəqabət qabiliyyətinin itirilməsinə gətirib çıxarıb ki, nəticədə Ermənistan məhsulları tədricən Avropa bazarlarından sıxışdırılıb çıxarılır. Bu, xarici ticarətdə, eləcə də ixracda böyük artımlar şəraitində baş verir.
Xatırladaq ki, bu il Ermənistanın xarici ticarəti 2,1 dəfə, ixracı daha çox, 2,7 dəfə artıb.
4,4 milyard dollardan çox mal ixrac edilib ki, bunun da yalnız 126 milyon dolları Aİ ölkələrinə ixrac edilib. Bu, təkcə Rusiya bazarının tədarükündən təxminən 6 dəfə azdır. Baxmayaraq ki, bu il Rusiyaya ixrac da azalıb: 8,6 faiz azalma var. Səbəb son vaxtlar Ermənistan üzərindən Rusiyaya təkrar ixracın tədricən azalmağa başlamasıdır. Əvvəlki iki ildə bu, ixracın artımına təsir edən əsas faktora çevrilmişdi.
İlin əvvəlində bu amil zəifləyib, lakin başqa istiqamətdə dərinləşib. Əgər əvvəllər Rusiya bazarının tələbatını ödəmək formasında Ermənistan üzərindən ticarət axını artıbsa, indi bu, əks istiqamətdədir. Ermənistan vasitəsilə Rusiya malları başqa ölkələrin bazarlarına çıxır. Bu il Rusiyadan Ermənistana idxalın hədsiz artması bununla bağlıdır.
Ermənistanda idxal ötən illə müqayisədə 4 dəfə çox olub. Rusiyadan idxal 3 milyard dollardan çox olub. Həmin ölkədən orta hesabla aylıq bir milyard idxal edilib. Hətta əvvəllər belə illik bu qədərə çatmırdı. Bu il Rusiya mallarının bir hissəsinin Ermənistan vasitəsilə təkrar ixracı böyük ölçülərə çatıb. Söhbət xüsusilə qızıldan gedir.
Rusiya ilə ticarət əlaqələrinin qeydə alınan yüksək göstəriciləri xam qızılın idxalı ilə bağlıdır. Rusiya qızılı Ermənistan vasitəsilə xüsusilə BƏƏ-yə çıxır. Bunun nəticəsidir ki, BƏƏ Ermənistanın ixracatında lider olub. İxracın 46 faizindən çoxu həmin ölkəyə gedir. Ötən il cəmi 17-18 faiz idi. Bunda, hətta ən böyük arzu ilə belə, Paşinyan hakimiyyətinin təqdim etməyə çalışdığı kimi, kommersiya və ya iqtisadi diversifikasiya axtarmaq çətindir: bunlar Rusiya qızılı və ya qızıl xammalı ilə bağlı xalis təkrar ixrac axınlarıdır.
Nə baş verdiyini təsəvvür etmək üçün deyək ki, bu ilin birinci rübündə Ermənistana 56 tondan çox xam qızıl daxil olub: yanvarda demək olar 19 ton, fevralda 26 ton, martda isə 13,4 tondan çox olub. Ermənistandan 37,5 ton xam qızıl ixrac edilib: yanvarda 6,3 ton, fevralda 14 ton, martda 17,2 ton. İxrac edilən xam qızılın gömrük dəyəri 2,5 milyard dollardan çox olub.
Bu, Ermənistanın ümumi ixracının demək olar 57 faizini təşkil edir. Bütün digər məhsulların payı ixracın cəmi 43 faizini təşkil edir. Qızıla qiymətli daşları da əlavə etsək, məlum olacaq ki, ixracın demək olar 75 faizi bu iki növ məhsulun, 25 faizi isə bütün digər məhsulların payına düşür. Bir gün qiymətli daş və qızıl ticarəti bağlanarsa, Ermənistanın xarici ticarətinin necə olacağını təsəvvür etmək çətin deyil.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
