Şübhəsiz ki, ABŞ-ın açıqlaması Pekinin Ukrayna nizamlanması planını təqdim etməklə başladığı Çinin yeni rolunun göstəricisi ilə bağlıdır. Ötən gün qeyd etdiyimiz kimi, Çin sülh yolu ilə nizamlanma planı təqdim etdikdə, şübhəsiz ki, onun rədd ediləcəyini təsəvvür edib və prosesləri hesablayıb. Çünki bu planda Qərb və Ukrayna üçün qəbuledilməz bir sıra yanaşmalar var idi. Həmin imtina Pekinə Rusiya ilə mümkün əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün bəhanə verir. Bura həm də müdafiə sektoru daxildir. Artıq Qərb – ABŞ və NATO-ya üzv ölkələr bu narahatlığı dilə gətirir. NATO katibi Stoltenberq Pekinə etibar etmədiklərini bildirərək Çin planının qəbuledilməzliyini açıqlayıb.
Məhz bu kontekstdə ABŞ Çin şirkətlərinə qarşı sanksiyaların mümkünlüyündən danışır, bu, “qırmızı kart” və ya ABŞ-Çin qarşıdurmasının sərtləşməsi üçün sadəcə ilk addım kimi qəbul edilə bilər. Ötən gün 2022-ci ilə görə ABŞ-Çin ticarət dövriyyəsinin 650 milyard dollar təşkil etdiyi barədə məlumat dərc edilib. Yeri gəlmişkən, onun əsas hissəsi, təxminən 80 faizi Çindən ABŞ-a, qalan hissəsi isə ABŞ-dan Çinə idxaldır. Çoxları hesab edir ki, bu nəhəng iqtisadi qarşılıqlı asılılıq tərəfləri müharibəyə və ya şiddətli qarşıdurmaya getməyə mane olacaq. Məsələn, Ukraynanın timsalında, geniş miqyasda qızışan müharibə və eyni zamanda iqtisadi əməkdaşlığın işləyən infrastrukturlarını görürük. Üstəlik, ötən gün “Qazprom”un Ukrayna ərazisindən keçən qaz kəmərlərindən biri ilə Avropaya ixracının həcmini artırması barədə məlumat yayılıb.
Deməli, iqtisadi asılılıqlara baxmayaraq, ABŞ və Çin arasında da toqquşma ola bilər. Təbii ki, sarsıntılardan və tənəzzüldən qaçmaq olmaz. Dünya müharibəsinin hibrid mahiyyəti buradadır, bir tərəfdən ticarət, digər tərəfdən döyüşlər davam edir. Üstəlik, ABŞ prezidenti Bayden bir neçə ay əvvəl iqtisadi tədbirlər planını açıqlayıb. Məqsəd Amerika istehsalını təşviq etmək idi ki, bu da Çindən iqtisadi asılılığı azaltmağa, buna görə də mümkün münaqişə vəziyyətində gözlənilən zərərləri azaltmağa istiqamətlənib. Beləliklə, ABŞ-Çin qarşıdurmasında hərbi toqquşmaya işarələr var. Yaxud, mümkündür ki, hazırkı dünya nizamının əsas qarşıdurması, dünyanın iki böyük iqtisadiyyatının “döyüşü” “qüvvəyə minir”.
Dəfələrlə qeyd etdiyimiz kimi, Qafqaz praktiki olaraq bu qarşıdurma dairəsindədir və bu vəziyyət hələ 2019-cu ilin mayında Çinin xarici işlər naziri Vanq Yinin Qafqazın üç ölkəsinə rəsmi səfəri zamanı açıqlanmışdı. Keçmiş nazir Vanq Yi hazırda Çinin xarici siyasətinin əsas oyunçularından biridir. Si Cinpinin müşaviri və Çin Kommunist Partiyası Siyasi Bürosunun xarici əlaqələr şöbəsinin rəhbəridir və onun bu yaxınlarda Avropa, Fransa, İtaliyada səfərdə olması xüsusi diqqət çəkir. O, Macarıstanda ABŞ dövlət katibi ilə görüşdükdən sonra Moskvaya getdi. Yeri gəlmişkən, Tehran yanvarın ortalarında səfəri baş tutmalı olan, lakin qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınan İranın xarici işlər naziri Abdulahianın yaxın vaxtlarda Moskvaya gedə biləcəyi barədə məlumat yayıb. Həmçinin, ABŞ dövlət katibinin Pekinə səfərinin fevralın 5-6-da baş tutacağı qeyd olunsa da, fevralın 4-də ABŞ səmasında Çinin kəşfiyyat şarının aşkar edilərək zərərsizləşdirilməsi səbəbindən Blinkenin səfəri faktiki olaraq ləğv edilib. Bundan iki həftə sonra Münhendə Vanq Yinin Blinkenlə görüşü baş tutdu və buna paralel olaraq İran prezidentinin Pekinə son 20 ildə ilk səfəri oldu. Məhz bu fonda İranın xarici işlər nazirinin Moskvaya təxirə salınmış səfərinə hazırlıq elan edilir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
