Bu investisiyalar da yeni deyil. Əlcəzair İnvestisiya İnkişafı Agentliyi 2018-ci ildə Türkiyənin Fransanı geridə qoyaraq ölkədəki xarici investorlar siyahısında birinci yerdə olduğunu açıqlayıb.
Digər tərəfdən Tebbun 2021-ci il mayın 5-də ölkəsi ilə Türkiyə arasında sərnişin və ticarət yüklərinin daşınmasını təmin edəcək dəniz naviqasiyası müqaviləsini təsdiqləyib. İki ölkə arasında sərnişin axını və ticarət həcmini artıracaq müqavilə 25 may 1998-ci ildə imzalansa da, bu günə qədər Əlcəzair hökuməti tərəfindən təsdiqlənməyib. Bütün keçən illərdən sonra təsdiqlənməsi hələ də vacibdir.
Əlcəzairlə bağlı bölgədə Türkiyə və Fransa arasında rəqabət Osmanlı dövrünə gedib çıxır. Əlcəzair 1516-cı ildən Qərb Ocaqlarının (Garp Ocakları), yəni Osmanlı İmperiyasının bir hissəsidir. 1830-cu ildə bu ölkə fransızlar tərəfindən işğal edildi və beləliklə, Osmanlının Əlcəzairdəki varlığı sona çatdı. Fransız müstəmləkəçiliyi dövrü Əlcəzair üçün irqçilik, qırğın və hətta soyqırım dövrü kimi xarakterizə edilə bilər.
Türkiyənin Əlcəzairlə əlaqələri iqtisadi, siyasi və diplomatik baxımdan faydalıdır. Əslində iki ölkə arasında 4,5-5 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi var. Türk şirkətləri Əlcəzairdə əsasən sosial evlər, xəstəxana, bənd, magistral yol və liman tikintisi başda olmaqla müxtəlif investisiya layihələri həyata keçirir.
Prezident Tebbunun Əlcəzairdən heç bir siyasi tələb irəli sürməyən Türkiyənin Əlcəzairdəki sərmayələrindən narahat olanları daha çox sərmayə qoymağa çağırması Türkiyənin Afrikadakı sərmayələrinin heç bir siyasi şərtlərə əsaslanmadığını göstərməsi baxımından əhəmiyyətli idi. Əlcəzair əslində son dərəcə qeyri-sabit coğrafiyada nisbətən sabit ölkədir. Bu səbəbdən Misir, İsrail, Suriya və Körfəz ölkələri ilə münasibətlərində müəyyən problemlər yaşayan Türkiyənin həm bölgədə, həm də ərəb dünyasında təsirini artırmaq üçün Əlcəzairlə əlaqələri inkişaf etdirməsi vacibdir. Bundan əlavə, Liviya ilə çox uzun quru sərhədi olan bu ölkə Türkiyənin Liviyadakı hazırkı mövqeyi ilə ziddiyyət təşkil etməyən siyasət yürüdür.
Hər şeydən əvvəl mühüm təbii sərvətləri, əhalisi, iqtisadi, siyasi və hərbi gücü ilə Afrikanın və Aralıq dənizinin nüfuzlu ölkələrindən biri olan Əlcəzairlə əlaqələrin inkişafı son vaxtlar böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu, həm Afrikada, həm də Şərqi Aralıq dənizində xarici siyasət yürüdən Türkiyə üçün son dərəcə əhəmiyyətlidir.
Əlcəzair coğrafi mövqeyinə görə Afrika ilə Aralıq dənizinin kəsişməsində yerləşir. Bu ölkə səth sahəsinə görə həm Afrikanın, həm də Aralıq dənizinin ən böyük ölkəsidir. Haqqında danışdığımız ölkə iqtisadiyyat, siyasət və hərbi baxımdan Afrikanın aparıcı aktorlarından biridir. Zəngin təbii qaz, neft və şist qazı ehtiyatlarına malikdir. OPEK-in də üzvü olan Əlcəzair dünyanın əsas qaz və neft ixracatçılarından biridir. 2019-cu ilin rəqəmlərinə görə, ixracın 41 faizi neft, 32 faizi təbii qaz, 18 faizi isə emal olunmuş neftdir.
Göründüyü kimi, ölkənin milli gəlirinin və büdcəsinin əhəmiyyətli bir hissəsi təbii sərvət ticarətindən qidalanır. Məsələn, Əlcəzair Rusiya və Norveçdən sonra Avropa İttifaqının üçüncü ən böyük qaz tədarükçüsüdür. Eynilə, bu ölkə dünyanın ilk 10 qaz ixracatçısı sırasındadır. Nəhayət, deyə bilərik ki, Əlcəzair xarici sərmayələrə xüsusi önəm verir və bir çox fərqli sahələrə, xüsusilə də müxtəlif infrastruktur layihələrinə xarici sərmayələri cəlb etmək istəyir. Bu, Afrikada iqtisadi təsirini artırmaq istəyən hər bir ölkənin diqqətini cəlb edəcək.
Türkiyənin Afrikaya investisiyaları artmalıdır. Əslində həm Türkiyənin, həm də bu ölkənin iş apardığı Afrika ölkələrinin iqtisadi vəziyyəti, ehtiyacları və gözləntiləri bunu tələb edir. Hazırda Türkiyənin Afrika ölkələri ilə təxminən 25 milyard dollarlıq ticarət həcmi var. Bu baxımdan XXI əsrdə Afrikada nüfuzunu artıran az qala hər bir aktyor kimi Türkiyə də öz potensialı baxımından ciddi irəliləyiş əldə edib. Əslində, son 20-25 ildə Hindistanın Afrika ilə ticarət həcminin 40 dəfə, Çinin isə təxminən 400 dəfə artdığını nəzərə alsaq, Türkiyə-Afrika əlaqələrində gələcəyə dair gözləntiləri daha da artırmaq olar.
Digər tərəfdən, Türkiyənin Afrikada 8-10 milyard dollar ətrafında birbaşa xarici investisiyasından danışmaq olar. Türkiyə 46 Afrika ölkəsi ilə “Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq Sazişi” və 28 Afrika ölkəsi ilə “İnvestisiyaların qarşılıqlı təşviqi və qorunması” müqaviləsi imzalayıb.
Bu kontekstdə Əlcəzair nümunəsindən də anlaşılacağı kimi, Türkiyənin Afrikadakı investisiyalarının əsasən Şimali Afrikada yerləşdiyini görürük. Buna görə də bu investisiyalarda Əlcəzair, Mərakeş, Misir, Liviya və Tunis kimi ölkələr ön plana çıxır. Digər tərəfdən, müxtəlif türk investorlarının Seneqal, Konqo, Ruanda, Mozambik, Efiopiya, Fil Dişi Sahili, Efiopiya, Tanzaniya və Qana kimi Saharaaltı ölkələrdə də əhəmiyyətli fəaliyyətləri var. Təbii ki, Türkiyənin gələcəkdə Afrikadakı sərmayələrini daha da artırmasının yolu, Saharaaltı bölgəyə daha çox sərmayə qoymasından keçir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
