“Mübarizə atəşi indi alovlanır. İndi qaçılmazdır ki, bu tarixi çağırış sadəcə niyyət bəyannaməsi olaraq qalmayacaq və bunun reallaşması üçün ciddi tədbirlər planı hazırlanmalı və diplomatik səfərbərliyə başlanılmalıdır”.

Çıxışdakı iki vacib mesaj

Əvvəla, “Məkan mesajdır”dan başlayaraq, bu çağırışın bütün dünya liderlərinin iştirak etdiyi bir mühitdə edilməsi son dərəcə vacibdir. Kiprin siyasi tarixində ilk dəfə BMT Baş Assambleyası səviyyəsində belə bir çağırışın edilməsi təkcə tarixi bir addım deyil, həm də Kipr Türk Xalqına böyük dəstək deməkdir.

Bu çağırışda iki mühüm mesaj ön plana çıxdı. Əvvəla, Ərdoğanın Kipr türklərini dünyadan uzaqlaşdırmağa çalışan, eyni zamanda əsas insan haqları və BMT prinsiplərinə zidd olan qeyri-insani embarqoları vəhşilik kimi səciyyələndirməsi və bu cinayətin iştirakçısı olanların gözləri önündə çıxış etməsi vacib idi. Kipr türkləri BMT platformasında təmsil olunmasa da, Ərdoğan onların səsini bütün dünyaya çatdırdı.

Kipr türklərinin idmanla məşğul olmasına, hətta mədəniyyət və incəsənət fəaliyyətlərinə qatılmasına mane olan bir zehniyyətin bunları davam etdirmək üçün heç bir bəhanəsi yoxdur. Ticarət və səyahət azadlığı da daxil olmaqla həyatın bütün sahələrində Kipr türk xalqını təcrid etmək üçün mübarizə aparan Yunan tərəfi bu mərhələdə zamanın statik deyil, dinamik olduğunu ən açıq şəkildə göstərdi. O da aydındır ki, Türkiyə tərəfi artıq bu dövrə aid olmayan təcridlərlə bağlı günü xilas edəcək qısamüddətli sözdə həll yolları ilə kifayətlənməyəcək.

İkincisi, Kipr məsələsinin ədalətli, daimi və davamlı həllinə nail olmaq üçün adada artıq mövcud olan faktlardan, yəni iki ayrı xalq və iki ayrı dövlətdən və türklərin suveren bərabərliyindən başlamaq lazımdır. Kipr xalqı və onların bərabər beynəlxalq statusunun qeydiyyatı adada həllin açarı olmalıdır.

Bu çağırışla Şimali Kipr Prezidenti Ersin Tatarın suveren bərabərlik və bərabər beynəlxalq statusa əsaslanan siyasəti güclü dəstəklə bir daha kök salıb. Çünki prezident Ərdoğanın Türkiyə Cümhuriyyəti adından irəli sürdüyü ünsürlər mövqe deyil, dövlət qərarıdır.

Kipr üçün yeni bir dövrün başlanğıcı

Kipr Yunan Dövlətinin (KKİ) lideri Nikos Anastasiades prezident Ərdoğanın tarixi açıqlamalarından üç gün sonra etdiyi çıxışda az qala qəzəbini qusdu. Son illərin ən sərt və ən çirkin ifadələrini işlədən Anastasiadis necə bir prezidentlik dövründən keçdiyini göstərdi.

Kipr türk tərəfi Türkiyə Cümhuriyyəti ilə hər zaman xeyirxah və konstruktiv mövqe sərgilədiyi halda, danışıqlar prosesində barışmaz mövqeyini davam etdirən Rum lideri cavabını ən aydın şəkildə, heç gözləmədiyi səviyyədə aldı. Danışıqlar dövrü Kipr türk xalqını statussuzluğa və təcridə məhkum edən həllolunmaz və tükənmiş bir zəmində əbədiyyətə keçdi. Yeni qərarların həyata keçiriləcəyi, Kipr Türk Xalqının bərabər suverenliyinin ön planda olacağı və Kiprdə gözardı edilməsi istənən Türk Dövlətinin bərabər beynəlxalq statusunun qurulacağı bir dövr başlayıb.

Bu məqamda bir daha vurğulanması lazım olan məqam odur ki, beynəlxalq konvensiyalarla müəyyən edilmiş dövlət olmanın bütün şərtlərinə cavab verən ŞKTC Dövləti digər ölkələrlə əlaqələr qurmaq imkanını da açıq şəkildə nümayiş etdirir. Dövlətin Ankaradakı səfirliyi və İstanbul, İzmir, Antalya, Mersin, Trabzon və Qaziantepdəki konsulluqları da daxil olmaqla, 20 fərqli ölkədə nümayəndəliyi var. Beynəlxalq ictimaiyyət bunu rəsmi olaraq tanımasa da quruda, dənizdə və havada ŞKTC reallığı var.

Dünyanın hər bir ölkəsi, xüsusən də Yunanıstan tərəfi ŞKTC-nin suverenliyinin harada başlayıb, harada bitdiyini çox gözəl bilir. Kipr adasında bir-birindən fərqli və yarım əsrdir bir-birindən ayrı olan, öz təsisatları, qanunvericilik, icra və məhkəmə orqanları ilə iki ayrı dövlət var. Bütün bu faktlar bir daha dünya ictimaiyyətinə bəyan etdi ki, Kipr Türk Xalqının suveren bərabərliyi və bərabər beynəlxalq statusunun qeydə alınması, Ərdoğanın da ifadə etdiyi kimi, qalıcı həll üçün ən mühüm tələbdir.

Türk Dünyasının ən cənubunda müstəqil Türk Cümhuriyyəti olan ŞKTC, türk varlığını Şərqi Aralıq dənizindən təcrid etməyə çalışan siyasətlərə meydan oxuyur. Başqa sözlə, Kipr Türkiyə və türk dünyası üçün bir torpaq parçası deyil. ŞKTC-nin varlığı qitə şelfinin, Eksklüziv İqtisadi Zonanın, hava məkanının idarə olunmasının, strateji müdafiə dərinliyinin, bir sözlə Türkiyə Respublikasının hər cür təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün zəruridir. Türkiyə ilə ŞKTC-nin maraqlarının tamamilə üst-üstə düşdüyü bu məqamda, ŞKTC-nin daxildə və xaricdə gücləndirilməsi və təbliği hər zamankından daha vacibdir.

Xülasə, Türkiyə Cümhuriyyətinin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın BMT Baş Assambleyasındakı tarixi çıxışı Kipr Türk Xalqı və ŞKTC üçün yeni bir mərhələ hesab edilməlidir. Hətta 1983-cü ildə qurulan ŞKTC-nin Qurucu Bəyannaməsində, tükənmiş federasiya əsasında aparılan danışıqlardan bəhs edilərkən, gəldiyimiz mərhələdə paradiqmalar tamamilə dəyişdi.

Kipr adasının gələcəyi ilə bağlı bu dəyişiklik ŞKTC prezidenti Ersin Tatarın baş nazirliyi dövründə başlatdığı və prezident seçildikdən sonra seçki prosesi də daxil olmaqla, sürət qazanan Kipr Türk Xalqının əldə edilmiş hüquqlarının qorunması uğrunda mübarizəyə əsaslanır.

Uzun bir diplomatik səfərbərliyin başlanğıcı

Suveren bərabərlik və bərabər beynəlxalq status Kipr Türk Xalqının təsdiq edilməsi lazım olan mövcud hüquqlarıdır. Bu istiqamətdə prezident Ersin Tatar hər platformada yeni danışıqlar prosesinin yalnız bu hüquqların təsdiqi ilə başlaya biləcəyini bəyan edib və bunu davam etdirir.

Ərdoğanın BMT Baş Assambleyası platformasından beynəlxalq ictimaiyyətə çağırışı mövcud qazanılmış hüquqlarla birlikdə nəzərə alındıqda aydın olur ki, Kipr türk xalqının yarım əsrdən artıqdır ki, öz qanı və canı ilə apardığı şərəfli mübarizəsinin məqsədi beynəlxalq səviyyədə tanınan, suveren və müstəqil dövlətə nail olmaqdır. “Yeni mərhələ” adlandıra biləcəyimiz bu dövr Prezident Ərdoğanın təşəbbüsü ilə başladı və diplomatiyanın ürəyinin döyündüyü BMT-nin Nyu-Yorkdakı qərargahında bütün dövlətlərə rəsmi tanınma çağırışı edildi.

Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclasından sonra bu istiqamətdə qətiyyət bir daha sərt şəkildə ifadə edildi və prezident Ərdoğan da bu tarixi addım üçün işlərə intensiv şəkildə başlanıldığını bəyan etdi. Bu qərarın yerinə yetirilməsi yaxşı planlaşdırma ilə lazımi ittifaqların təmin edilməsini tələb edir. Bu mübarizə uzunmüddətli olacaq və yeni dövrdə bu fəaliyyətlərin çoxunu görəcəyik.

Sevinc Əliyeva  
Ordu.az