İncirlik aviabazası Birləşmiş Ştatların hava silahları üçün uzaq əməliyyat yeri olub, lakin Türkiyə hökuməti ABŞ-ın ondan necə istifadə edəcəyini diktə etməyə çalışır. 2003-cü ildə İraqın Azadlığı Əməliyyatı zamanı bazadan istifadə qadağan edildi və ABŞ-ın Türkiyəni İŞİD-ə qarşı zərbə missiyalarına icazə verməyə inandırması təxminən bir il çəkdi. Bununla belə, bazada Amerikanın ən dağıdıcı silahlarından ibarət qüvvəsi var idi, onları tətbiq etmək üçün orada daimi olaraq heç bir təyyarə yerləşdirilməyib. Həqiqət isə budur ki, İncirlik aviabazasındakı nüvə silahları əsasən simvolikdir.
Hazırda Amerikanın dörd Avropa ölkəsində - Belçika, Almaniya, İtaliya və Hollandiyada 180-200 taktiki nüvə silahı var. Bununla belə, bu rəqəm Soyuq Müharibənin qızğın dövründə Avropaya yerləşdirilən döyüş başlıqlarının yalnız kiçik bir hissəsini təşkil edir. Həmin vaxt Avropada ümumilikdə təxminən 7,300 döyüş başlığı yerləşdirilmişdi.
ABŞ nüvə silahlarının qitədə davamlı yerləşdirilməsi Amerikanın NATO-ya sadiqliyini təsdiqləyən və Rusiyanın təcavüzünün qarşısını alan faktordur. Onların ən azı birinin olması, həm də onların yerləşdiyi ölkələrin öz nüvə arsenallarını inkişaf etdirməməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bununla belə, iyul ayında Türkiyə hökumətinə qarşı zorakı çevriliş cəhdindən və prezident Ərdoğanın buna kəskin reaksiyasından sonra Türkiyə xarici siyasətində ciddi dəyişiklik edildi. Artıq Ankara daha müstəqil xarici siyasət yürüdür, Moskva ilə daha yaxşı münasibətlər qurmağa çalışır. Ərdoğan NATO müttəfiqlərini, o cümlədən ABŞ-ı qismən də olsa, çevrilişi təhrik etməkdə günahlandırır. ABŞ, NATO və Türkiyə arasında gərginlik getdikcə daha da gərginləşdi.
15 iyul hadisələrindən sonra İncirlik aviabazasında təxminən bir həftə ərzində elektrik enerjisi kəsildi, baza ətrafındakı hava məkanı da bağlandı, İŞİD-ə qarşı missiyalar dayandırıldı və bazaya havadan hər hansı potensial giriş məhdudlaşdırıldı. Bazanın ön qapısı və hasarları boyunca ABŞ əleyhinə böyük etirazlar keçirilib. Çünki İncirlikdə yerləşən türk təyyarələri və personalı çevrilişdə iştirak edib, o cümlədən hərbi əməliyyatlara dəstək vermişdi. Hətta baza komandiri ABŞ-dan sığınacaq istəmək üçün ərazidən çıxdıqdan sonra həbs edilmişdi.
İncirlik Aviabazasından cəmi 70 mil məsafədə yerləşən bir ölkədə vətəndaş müharibəsi və terror təşkilatlarının olması Amerikanın nüvə silahı risklərinə daxil edilməlidir.
700 funtluq B61 nüvə bombalarının obyektdən oğurlanması ehtimalı azdır. Saxlama sahəsi yeraltı anbarlardan ibarətdir və onun ətrafı iki təhlükəsizlik çəpəri və çoxlu müşahidə sistemləri ilə əhatə olunub. Obyekt həm də müdaxiləyə qarşı bu yaxınlarda möhkəmləndirilib. Kompleksə çox yaxşı təşkil edilmiş və genişmiqyaslı terror hücumu, hətta geosiyasi baxımdan da fəlakətli vəziyyətə gətirib çıxara bilər.
B61 nüvə bombasını oğurlayıb ondan istədiyiniz kimi istifadə etmək mümkün deyil. Sistem PAL adlı kod mexanizmi ilə qorunur. Onların aktivləşdirilməsinə icazə vermək üçün lazım olan kodlar Milli Komandanlıq Orqanları tərəfindən təmin edilməlidir.
Bu nüvə bombaları həm də idarəçilərə silahı kifayət qədər tez söndürməyə imkan verən söndürmə rejiminə malikdir. Bu, bombanın istilik batareyasını aktivləşdirmək üçün düzgün kodu daxil etməklə həyata keçirilir. Batareya silah elektronikasını həddindən artıq qızdırır və qızardır, silah nüvə başlığını işə sala bilmir.
Həqiqət budur ki, əgər baza ələ keçirilsə, ABŞ çox güman ki, silahlar istifadə edilmədən öncə onları zərərsizləşdirməyə çalışacaq, lakin bunu etmək üçün böyük miqyasda əməliyyat keçirmək lazım olacaq və buna nail olmaq üçün çoxlu vaxta ehtiyac yaranacaq. Missiya çox güman ki, Yaxın Şərqdən, kontinental ABŞ-dan başlamalı və ya Avropadan kənarda taktiki təyyarələrdən istifadə etməli olacaq, İncirlikdə yerləşən 21 anbarın hamısını vurmaq üçün təyyarələr kifayət qədər “bunker busterləri” (BLU-109 ilə təchiz olunmuş JDAM, GBU-24/) daşıya bilməlidirlər. Benqazidə gördüyümüz kimi, taktiki təyyarələr regionda zərbə əməliyyatları üçün yüksək hazırlıq vəziyyətində saxlanılmır və xüsusən də “bunker busterlər”lə hazır vəziyyətdə təchiz olunmur.
Amerikanın nüvə silahlarının təhlükəsizliyinin birbaşa təhdid edildiyi bir hadisə Birləşmiş Ştatlar üçün böyük geosiyasi uğursuzluq ola bilər və əgər onlar başqasının, hətta yaxın keçmiş müttəfiqinin əlinə keçsə, bu, Amerikanın xaricdəki etibarını sarsıdacaq. Digər tərəfdən, əgər onların oğurlanması açıqlansa, bəziləri bunun pis presedent yaradacağını və NATO üçün narahatedici simvolizm olacağını deyirlər.
Geri çəkilmə üçün əslində kifayət qədər yaxın presedent var. 2001-ci ildə ABŞ Egey dənizinin o tayında Türkiyənin qonşusu olan Yunanıstandan nüvə silahlarını sakitcə çıxardı. Qərarın qəbul edilməsində bir çox amil rol oynasa da, təhlükəsizlik önə çıxanlardan birincisi idi.
Bütün bunları nəzərə alaraq və potensial olaraq böyük xərcləri cüzi faydalarla ölçüb-biçməklə, gizli şəkildə həyata keçirilsə belə, bu silahları Türkiyədən çıxarmaq lazımdır. Hazırda nüvə qabiliyyəti Amerikanın İncirlik aviabazasına nüvə silahı yerləşdirməsi ilə əlaqəlidir. Nüvə qabiliyyəti təmin etmək üçün onların əslində bazada tam əməliyyat qabiliyyətində olması da lazım deyil. Çünki onlar strateji çəkindirmə silahlarıdır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
