ABŞ Kosmik Qüvvələri “Golden Dome” sistemində istifadə olunacaq peykdən-peykə rabitəni nümayiş etdirmək məqsədilə “BAE Systems” şirkətinə “Link-182” radiosu üçün 11,8 milyon dollarlıq müqavilə verib. Bu müqavilə özəl kosmik nəhəng “SpaceX”ə daha geniş şəbəkə infrastrukturu (MILNET) qurmaq üçün verilmiş 57 milyon dollarlıq müqavilədən sonra imzalanıb.
Bu müqavilələrin hər biri raketlərin özü ilə deyil, raketdən müdafiənin real vaxt rejimində işləməsini təmin edən məlumat şəbəkəsinin qurulması ilə bağlıdır. Məqsəd təxminən bir ildən sonra, 2027-ci il aprelinədək imkanların uğurlu nümayişini həyata keçirməkdir.
“Link-182” sistemi niyə vacibdir?
Müasir raketdən müdafiə arxitekturası böyük ölçüdə yerüstü stansiyalara əsaslanır. Peyklər raketləri aşkarlayır, məlumatları Yerə göndərir, məlumatlar yerüstü mərkəzlərdə emal edilir və daha sonra əmrlər yenidən peyklərə ötürülür.
Bu formatın problemi gecikmələrdir. Raketlərin hərəkət etdiyi böyük sürətləri nəzərə alsaq, onların qarşısının alınması zamanı saniyələr həyati əhəmiyyət daşıyır. Daha da pisi, yerüstü stansiyalar sabit və hədəfə alınması mümkün obyektlərdir, buna görə də daha həssasdırlar. Düşmən dövlətin raket hücumundan əvvəl ABŞ-nin yerüstü stansiyalarına qarşı kiberhücumlar və ya kinetik zərbələr həyata keçirməsini təsəvvür etmək çətin deyil ki, bu da qarşısının alınması səylərini zəiflədə bilər. Hətta düşmən fəaliyyəti olmasa belə, yerüstü stansiyalar məhdud ötürmə qabiliyyətindən əziyyət çəkir ki, bu da darboğazlar yarada bilər. Beləliklə, mövcud sistem müasir raket təhdidlərinə qarşı çox yavaş və çox zəifdir.
Burada “Link-182” meydana çıxır, bu sistem birbaşa peykdən-peykə rabitəyə imkan verir. Kosmos-Yer-kosmos rabitəsi əvəzinə, bütün dövrə tamamilə kosmosda qalır. Nəticədə, demək olar ki, real vaxt rejimində işləyən xeyli sürətli nişanalma sistemi əldə edilir. Sistem həmçinin daha dayanıqlıdır, çünki sabit yerüstü hədəflərdə olduğu kimi vahid sıradan çıxma nöqtəsinə malik deyil. Bundan əlavə, sistem daha genişləndirilə biləndir; daha çox peyk daha güclü şəbəkə deməkdir.
“Link-182” radio tezlik əsaslı sistemdir və L-diapazon ilə S- diapazondan istifadə edir, təxminən 2-3 GHz diapazonunda işləyərək UHF və SHF tezlikləri arasındakı boşluğu doldurur. Rabitə sistemi lazer əsaslı deyil, lazer sistemləri daha yüksək ötürmə qabiliyyəti kimi üstünlüklərə malik olsa da, onlar dəqiq istiqamətləndirmə tələb edir ki, bu da daha mürəkkəbdir və kiçik peyklər üçün daha çətindir. L/S diapazonu istiqamətləndirmə baxımından daha çevikdir və daha aşağı enerji tələbləri ilə sıx radio tezlik mühitində işləyə bilər.
“SpaceX”in MILNET sistemi “SpaceX”in “Starshield” sistemi əsasında qurulmuş 480 aşağı Yer orbitli peykdən ibarətdir. Məqsəd bütün kosmik aktivlər arasında ötürücü təbəqə kimi çıxış edən fasiləsiz qlobal əhatə təmin etməkdir. MILNET silah deyil, məlumatları ötürən relay sistemidir.
“Link-182” “Golden Dome” ilə necə əlaqələndirilir?
Həm “Link-182”, həm də MILNET prezident Donald Trampın raketləri sürətləndirmə mərhələsində məhv etmək üçün nəzərdə tutulmuş kosmos əsaslı raketdən müdafiə qalxanı “Golden Dome”u dəstəkləmək üçün hazırlanır. Raketləri sürətləndirmə mərhələsində vurmaq daha asandır, çünki onlar nisbətən yavaş hərəkət edir və yüksək istilik yayırlar. Lakin sürətləndirmə mərhələsində qarşısının alınması ani aşkarlama, ani nişanalma və ani koordinasiya tələb edir. Buna görə də “Link-182” kimi sistem olmadan “Golden Dome” mümkün olmazdı.
Sistemin zəif tərəfləri də var. Radio tezlik bağlantıları maneələnə bilər. Orbitdə daha çox peykin olması sıxlıq yaradır və koordinasiyanın mürəkkəbliyini artırır. Rabitə sisteminin kosmosa yerləşdirilməsi onu düşmən fəaliyyətindən tam qorunan etmir; rəqiblər peyk əleyhinə silahlar yerləşdirə bilər. Lakin ümumi mənada sistem mövcud yerüstü əsaslı sistemdən daha dayanıqlı olacaq.
Buradakı strateji nəticə ondan ibarətdir ki, daha sürətli məlumat ötürülməsi daha sürətli qarşısının alınmasına imkan verdiyi üçün “məhvetmə zənciri” qısalır və qərar qəbul etmə vaxtı azalır. Kosmos yalnız dəstək sahəsi deyil, əsas döyüş məkanı kimi mərkəzi döyüş meydanına çevrilə bilər. Çin bu dəyişikliyi anlayaraq ISR peyklərinə və peyk əleyhinə silahlara sərmayə yatırır. Bu isə şəbəkələrin inkişafı ilə onların sıradan çıxarılması imkanları arasında yarışa bənzəyir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
