Paneldə Ukraynadakı təxminən 1000 kilometrlik cəbhə xəttinin artıq “şəffaf döyüş meydanı”na çevrildiyi və eyni anda on minlərlə pilotsuz uçuş aparatının fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunub. Bu vəziyyətin ənənəvi gizlənmə və manevr imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırdığı vurğulanıb.
Mütəxəssislər müharibənin mahiyyətinin dəyişmədiyini, lakin xarakterinin sürətlə transformasiya olunduğunu bildiriblər. Süni zəka dəstəkli sistemlərin və avtonom platformaların insan amili ilə birlikdə döyüş meydanının əsas aktorlarına çevrildiyi qeyd olunub. Bu transformasiyanın klassik hərbi doktrinaların yenidən yazılmasını zəruri etdiyi dəyərləndirilib.
Texniki və Operativ Təfərrüatlar
Paneldə paylaşılan məlumatlara görə, əvvəllər bir kilometrlik xəttin müdafiəsi üçün təxminən 1000 əsgər tələb olunurdusa, hazırda FPV pilotsuz uçuş aparatları və insansız quru platformaları sayəsində bu rəqəmin dramatik şəkildə azaldığı bildirilib. Bu sistemlərin cəbhə xətləri arasında 5-15 kilometrlik “ölüm zonaları” yaratdığı qeyd olunub.
Radioelektron mübarizə təhdidlərinə qarşı hazırlanmış fiber-optik idarəetməli pilotsuz uçuş aparatlarının da ön plana çıxdığı paneldə bu sistemlərin siqnal qarışdırılmasından təsirlənmədən fəaliyyət göstərə bildiyi və yüksək dəqiqlik təmin etdiyi bildirilib. Lakin operativ mənzil və kabelin qırılması riski kimi məhdudiyyətlərin hələ də davam etdiyi vurğulanıb.
Ukraynanın ənənəvi donanmaya malik olmadan yalnız robot sistemləri və pilotsuz uçuş aparatları ilə Rusiya Qara Dəniz Donanmasının 30%-ni sıradan çıxararaq onu 200 mil şərqə geri çəkməsi bu xarakter dəyişikliyinin ən konkret sübutu kimi təqdim olunub. “Hudson Institute” analitiki Con Kasapolonun ifadəsi ilə desək: “Ağıllı insan (homo sapiens) milyonlarla illik döyüş meydanı hakimiyyətini artıq ağıllı alqoritmlər və robot sistemlərlə bölüşmək məcburiyyətindədir”.
İqtisadi Asimmetriya: Milyon Dollarlıq Nəhənglərə Qarşı Üç Min Dollarlıq Ovçular
Yeni müharibə nizamı “hücum üstünlüklü” (offense dominant) rejim yaradır. Burada xərc effektivliyi ən az sursat qədər kritik silaha çevrilir. F-35 “Lightning II” döyüş təyyarəsinin yalnız bir saatlıq uçuş xərcinin 40 min dollar olduğu dünyada, 10-20 min dollarlıq “Shahed” tipli pilotsuz uçuş aparatını vurmaq üçün yüz minlərlə dollarlıq raketlərin istifadə olunması davamlı müdafiə iqtisadiyyatı hesab edilmir.
Con Kasapolonun “Şahed Paradoksu” adlandırdığı vəziyyət məhz budur: 90%-lik qarşısını alma göstəricisi belə strateji uğursuzluq hesab olunur. Əgər sızan həmin 10%-lik hissə milli enerji şəbəkəsini və ya kritik obyekti vurursa, hücum edən tərəf riyazi baxımdan qələbə qazanmış sayılır. Bir neçə min dollarlıq FPV pilotsuz uçuş aparatının milyonlarla dollarlıq hücum helikopterini məhv edə bildiyi bu yeni düzəndə müdafiə artıq hücumdan daha bahalı lüksə çevrilib.
Üç Aylıq İnnovasiya Dövrü: Niyə Evdar Qadınlar?
Ənənəvi müdafiə sənayesinin ağır və şaquli istehsal xətləri pilotsuz uçuş aparatı texnologiyasının 90 günlük innovasiya dövrünə çatmaqda çətinlik çəkir. Avtomatlaşdırmaya əsaslanan nəhəng zavodlar hər üç aydan bir dəyişən radioelektron mübarizə tezliklərinə uyğun olaraq istehsal xətlərini yenidən proqramlaşdıracaq çevikliyə malik deyil.
Məhz bu nöqtədə Ukrayna nümunəsindəki “üfüqi istehsal” modeli işə düşür. Evdar qadınların belə montaj proseslərinə cəlb olunduğu, 3D printerlərlə cəbhədən gələn ani geribildirimlərə əsasən dizaynın yeniləndiyi bu model sənaye nəhənglərindən daha sürətli hərəkət edir. “Sürət müharibəsi”ndə əl əməyinə əsaslanan çevik insan fəaliyyəti sərt və bahalı robot xətlərinə qalib gəlir.
Radioelektron Mübarizəyə Qarşı Orta Əsr Həlli: Fiber Optik
Müasir müharibənin ən böyük maneəsi olan radioelektron mübarizə (jamming) və siqnal pozucularını aşmaq üçün “köhnə”, lakin sarsılmaz üsul olan fiziki bağlantı geri qayıdır: fiber-optik kabelli pilotsuz uçuş aparatları. “Sky Dagger” şirkətinin baş direktoru Mehmet Öztekinin paylaşdığı məlumatlara görə, bu sistemlər 5 kiloqramlıq döyüş başlığı daşıya bilir və 75 metrlik ölümcül radius daxilində tam dəqiqliklə zərbə endirir.
Fiber-optik mütəxəssisi Maksim Aseton bildirir ki, bu kabelli aparatlarda radio siqnalı istifadə olunmadığı üçün siqnal qarışdırılmasından təsirlənmir və kristal təmiz görüntü təqdim edir. Texnologiya 50 kilometrə qədər məsafəyə çata bilsə də, kabelin qırılması riski və fiziki məhdudiyyətlər səbəbindən ideal əməliyyat məsafəsi 25 kilometr hesab olunur.
Gələcəyin Ticarəti: Avadanlıq Yox, “Döyüş Məlumatı”
Gələcəkdə beynəlxalq müdafiə müqavilələri artıq yalnız tank və ya gəmi satışı üzərindən formalaşmayacaq. Müdafiə ekosisteminin yeni “qızıl standartı” Döyüş Məlumatı (Combat Data) olacaq. Süni zəkanı öyrətmək üçün tələb olunan və real döyüş meydanında “qan bahasına əldə edilmiş” bu məlumatlar hazırda ən strateji ticari aktiv hesab olunur.
Almaniya ilə Ukrayna arasındakı son tərəfdaşlıqlar bu yeni dövrün xəbərçisidir: bir tərəf yüksək hesablama gücü təqdim edərkən, digər tərəf bu gücü mənalandıracaq real döyüş məlumatlarını ortaya qoyur. Gələcəyin geosiyasəti məlumatı əlində saxlayanlar və onu emal edə bilənlər arasında qurulan ittifaqlar üzərində formalaşacaq.
Yeni Geosiyasi Hədd
Pilotsuzlaşma hərbi vasitələrin sadə yenilənməsi deyil, millətlərin taleyini yenidən yazan güc çarpanıdır. Bu transformasiya sürəti, xərc effektivliyini və uyğunlaşmanı sağ qalmağın yeganə şərtinə çevirir.
Bütün bu inkişafların fonunda müdafiə strateqlərinin cavablandırmalı olduğu mühüm bir sual var: “Ənənəvi orduların ağır strukturu bu qədər sürətli, ucuz və ölümcül rəqəmsal transformasiya qarşısında həqiqətən sağ qala bilərmi?”. Cavab bu yeni qaydaları nə qədər sürətlə mənimsədiyimizdə gizlidir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
