Ordu.az xəbər verir ki, bunu “Sputnik”in təşkil etdiyi “Moskva-İrəvan” videokonfransı zamanı Pilotsuz Aviasiya və Robototexnika Tədris Mərkəzinin qurucusu, Rusiya Mühəndislik Akademiyasının akademiki Maksim Kondratyev bildirib.

Onun sözlərinə görə, müasir müharibənin paradiqması kökündən dəyişib, pilotsuz uçuş aparatları, robotlar və pilotsuz sistemlər müharibəsi dövrü başlayıb.

“Bu isə o deməkdir ki, hibrid müharibələr yalnız uçan vasitələri deyil, həm də quru, suüstü və sualtı pilotsuz sistemlərin hücumlarını əhatə edir”, - deyə Kondratyev qeyd edib.

Yeni texnologiyaların ənənəvi ağır silahları artıq lazımsız edib-etmədiyi və Ermənistan kimi kiçik ölkələrin imkanlarını genişləndirib-genişləndirmədiyi barədə suala cavab verən ekspert bildirib ki, ucuz görünən pilotsuz uçuş aparatlarının arxasında iri sərmayə tələb edən bahalı işləmələr dayanır.

Kondratyev vurğulayıb ki, bununla yanaşı, pilotsuz uçuş aparatları raket və nüvə çəkindirmə vasitələrini əvəz etməyəcək.

Pilotsuz uçuş aparatlarının kütləvi tətbiqinə nümunə kimi o bildirib ki, 2026-cı ildə Ukraynaya vəziyyəti dəyişmək üçün təxminən 7 milyon pilotsuz uçuş aparatı lazımdır.

“Eyni vaxtda pilotsuz sistemlərin tətbiqi üzrə rekord isə İrana məxsusdur: 800 vahid”, - deyə Kondratyev bildirib.

Ekspertin sözlərinə görə, əgər ölkə sistemləri, məsələn, ABŞ-dən alırsa, avtomatik olaraq ABŞ-nin girovuna çevrilir, çünki pilotsuz sistemlər ABŞ peykləri vasitəsilə idarə olunur.

“Yəni Vaşinqton alıcı ölkənin maraqları ABŞ-nin maraqları ilə üst-üstə düşmədiyi anda onları söndürə bilər”, - deyə Kondratyev qeyd edib.

Növbəti mühüm istiqamət kimi o, qarşı tədbirləri göstərib: “Üçüncü istiqamət böyük həcmli məlumatlarla işləməkdir, çünki müasir “pilotsuz sistemlər müharibəsi” aparmaq üçün nəhəng həcmdə informasiya toplamaq və emal etmək lazımdır ki, bu da kiçik ölkələr üçün əlçatan deyil”.

Ermənistanın nəyə diqqət yetirməli olduğu barədə suala cavab verən ekspert bildirib ki, qonşu ölkələr olan Türkiyə, Azərbaycan və İran pilotsuz uçuş aparatı sahəsini fəal şəkildə inkişaf etdirir. O xatırladıb ki, Azərbaycan ilk dəfə pilotsuz uçuş aparatlarını Ermənistana qarşı hələ 2016-cı ildə tətbiq edib. “Bu, Ermənistan üçün ilk siqnal idi ki, pilotsuz sistemlər istiqaməti inkişaf etdirilməlidir. 2020-ci ildə Azərbaycan və Ermənistan arasında böyük müharibə baş verdi, burada Bakı Türkiyə istehsalı zərbə-kəşfiyyat pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə etdi”, - deyə ekspert qeyd edib.

O bildirib ki, faktiki olaraq “Bayraktar”lar maneəsiz uçur, şəxsi heyətə və texnikaya zərbələr endirirdi. Paralellər aparan ekspert bildirib ki, Xüsusi Hərbi Əməliyyatın əvvəlində Kiyev də eyni yolla gedərək çoxlu sayda Türkiyə istehsalı pilotsuz uçuş aparatlarını havaya qaldırmışdı və Rusiya Silahlı Qüvvələri onları ilk aylar ərzində məhv etmişdi.

Ermənistanın inkişaf yolu barədə danışan Kondratyev ilk növbədə Silahlı Qüvvələrdə ayrıca istiqamət ayırmağı, kadrlar hazırlamağı, yalnız uçan vasitələrlə deyil, əks-tədbirlərlə də məşğul olmağı və Rusiyanın təcrübəsini öyrənməyi (səhvləri təkrarlamamaq üçün) tövsiyə edib. Bununla yanaşı, o, vurğunu ağır və bahalı pilotsuz sistemlər üzərinə qoymağı strateji səhv hesab edib: “Bundan başqa, qanunvericilik sahəsini inkişaf etdirmək lazımdır və bu işlərə məhz indi başlamaq lazımdır, əks halda geri dönməz şəkildə geridə qalmaq və bu yarışda sonuncular sırasına düşmək olar”.

Erməni və rus mütəxəssislər arasında əlaqələrin olub-olmaması və Rusiyadan alışlar barədə məlumatın olub-olmaması sualına cavab verən ekspert bildirib ki, mediada və rəsmi məlumatlarda belə informasiyaya rast gəlməyib. “Böyük ehtimalla belə əlaqələr yoxdur. Son nəşrlər göstərir ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələri ABŞ-dən təyyarə tipli təxminən 20 pilotsuz sistem alıb. Ermənistan Silahlı Qüvvələri qərb şirkətləri istiqamətinə baxır”, - deyə Kondratyev bildirib.

Onun sözlərinə görə, lakin hətta pilotsuz uçuş aparatlarının yaradılmasında ən qabaqcıl ölkələr belə onları Çin komponentlərindən yığır və öz proqram təminatını yükləyir.

“Yəni hərbi təyinatlı pilotsuz sistemlərin yaradılması üçün lazım olan hissələri Çin bazarlarından sərbəst satışda almaq mümkündür. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Ermənistana hər hansı texnologiya ötürməsi az ehtimal olunandır. Əgər erməni tərəfi ABŞ pilotsuz sistemləri alırsa, görünür müttəfiqlik yolu seçilib”, - deyə Kondratyev sözlərini yekunlaşdırıb.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az