ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin xidmətdə cəmi üç “Zumwalt” sinfinə məxsus “stels” esminesi var, lakin bu hərbi gəmilər hələ də suyun içindəki məsəlli boşluq olaraq qalır. Bu məqam bu yaxınlarda RTX törəmə şirkəti “Raytheon”un ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən esmineslərin döyüş sistemlərini dəstəkləmək üçün 213,4 milyon dollarlıq müqavilə dəyişikliyi alması ilə bir daha vurğulanıb.
Yeni “cost-plus-incentive-fee” müqaviləsi əvvəlki müqavilədən opsionların icrasını nəzərdə tutacaq. O, əsas missiya sistemlərinin quraşdırılması, inteqrasiyası, inkişafı, sınaqları, düzəldilməsi, texniki xidməti və modernləşdirilməsini əhatə edəcək.
Sistemlər üzərində işlər bir neçə məkana bölünəcək, əsas işlər Rod-Aylend ştatının Portsmut, Massaçusets ştatının Tyuksberi və Missisipi ştatının Paskaqula şəhərlərində aparılacaq. Əlavə işlər Nyu-Hempşir ştatının Naşua, Kaliforniya ştatının San-Dieqo və İndiana ştatının Fort-Ueyn şəhərlərində həyata keçiriləcək. Müqaviləni verən qurum Vaşinqton şəhərindəki Dəniz Sistemləri Komandanlığıdır və işlərin 2027-ci ilin aprelinə qədər davam edəcəyi gözlənilir.
Müdafiə şirkəti proqramı plan üzrə saxlamaq üçün ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə birlikdə plan hazırlayıb.
“Müqavilə dəyişikliyinin maliyyələşdirilməsinə 2026-cı maliyyə ili əməliyyat və texniki xidmət fondlarından təxminən 29,8 milyon dollar daxildir ki, bu da öhdəliyə götürülmüş məbləğin 59 faizini təşkil edir”, - deyə “GovConWire.com” izah edib. Sayt əlavə edib ki, “2025-ci maliyyə ilinin gəmiqayırma və konversiya fondları 8,3 milyon dollar təşkil edir, ardınca isə 2026-cı maliyyə ilinin digər satınalma fondları 4,7 milyon dollarla gəlir”.
“Zumwalt” sinfinə məxsus esmineslər niyə bu qədər bahalıdır?
Missiya sistemləri üçün bu yeni müqavilə dəyişikliyi ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində hələ də real rolu olmadığı görünən hərbi gəmilər üçün son bahalı yeniləmədir. USS “Zumwalt” (DDG-1000) 2016-cı ilin oktyabrında istismara verilib və az xidmət görməsinə baxmayaraq, artıq böyük təkmilləşdirmələrdən keçib. Daha da pisi odur ki, sinfin üçüncü gəmisi USS “Lyndon B. Johnson” (DDG-1002) 2018-ci ilin dekabrında suya buraxılmasına baxmayaraq, ən tezi gələn il istismara veriləcək!
Daha əvvəl bildirildiyi kimi, “Zumwalt” sinfinə məxsus esmineslərlə bağlı əsas problemlərin kökünü Soyuq müharibənin başa çatmasından sonrakı dövrə aparıb çıxarmaq olar. Quru hədəflərinə zərbələrə yönəlmiş yeni çoxmissiyalı stels hərbi gəmilər sinfi kimi layihələndirilən zərif “Zumwalt” sinfinə məxsus esmineslər yerüstü və hava əleyhinə müharibə də daxil olmaqla ikinci dərəcəli rolları yerinə yetirmək üçün hazırlanmışdı.
Növbəti nəsil çoxmissiyalı esmineslər ən müasir elektrik hərəkət sistemləri, dalğanı yaran “tumblehome” gövdələr, stels dizaynlar, ən yeni döyüş texnologiyaları və silahlarla hazırlanmışdı.
Kağız üzərində bu, indi hazırlanmaqda olan nəzəri “Golden Fleet”in bir hissəsi ola biləcək təklif edilmiş “Trump” sinfinə məxsus döyüş gəmilərinə bənzər XXI əsr “döyüş gəmisi” kimi səslənirdi.
“Zumwalt” sinfi xidmət və hətta Müdafiə Nazirliyi üçün xəbərdaredici nümunə də ola bilər: rol və ehtiyaclar bir-biri ilə uyğun gəlməlidir.
“Zumwalt”ların toplarından atəş açmaq sözün əsl mənasında çox bahadır
Stels esmineslərin quru hədəflərinə zərbələr endirmək üzrə əsas missiyalarını heç olmasa nisbi olaraq sərfəli şəkildə necə yerinə yetirə biləcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalıb. Yeni nəsil hərbi gəmilər kimi “Zumwalt” sinfinə məxsus esmineslər iki 155 mm-lik “Advanced Gun Systems” (AGS) ilə təchiz olunmaq üçün layihələndirilmişdi. Onların hər biri 60 milədək məsafədə hədəfləri dəqiq idarə olunan mərmilərlə vurmaq qabiliyyətinə malik idi. Müharibə zamanı esmineslər bu imkandan istifadə edərək sahilə yaxın hədəfləri vura və amfibiya desantı üçün yol aça bilərdi.
Bu, nəzəriyyədə yaxşı səslənir. Reallıq isə tamam başqa mənzərə göstərir. AGS-də istifadə edilməli olan dəqiq idarə olunan mərmi “Long Range Land Attack Projectile” (LRLAP) esmines proqramı xərclərin artması səbəbindən ixtisar ediləndə bir mərmi üçün 50 min dollardan 800 min dollara qədər bahalaşıb. Eyni zamanda aydın müəyyənləşdirilmiş missiyanın çatışmadığı müəyyən edilib. Başqa sözlə, AGS normal şəraitdə atəş açmaq üçün sadəcə həddindən artıq bahalı hala gəlib. Bu isə onun sınaqlarını sürətlə mümkünsüz edib.
Müxtəlif həll yolları nəzərdən keçirilib, lakin sonda tamamlanmış üç “Zumwalt” sinfinə məxsus gəminin hipersəs raketli stels esmineslərə çevrilməsinə qərar verilib. Bu da nəzəriyyədə yaxşı fikir kimi görünə bilərdi: ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə elmi-fantastik videooyundan çıxmış kimi görünən gəmiləri dəyişdirmək və hər birini günün ən qabaqcıl raketləri ilə təchiz etmək imkanı verirdi.
Lakin hipersəs raketləri heç də daha ucuz həll deyil. Əksinə, onların LRLAP-dan da bahalı olacağı ehtimal edilir. Hipersəs raketləri daha böyük mənzilə malik ola və xeyli çox zərər vura bilər, lakin ekspertlər qeyd ediblər ki, əksər hallarda raketlər məhv etdikləri hədəflərdən baha başa gələcək.
Üç gəmidə edilən dəyişikliklər investisiyanın qaytarılması baxımından çox zəif nəticə verib. Buna baxmayaraq, həmişə olduğu kimi, indi bu hərbi gəmilərə daha çox pul xərclənir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
