Dronlar: onlar artıq yalnız səma üçün deyil. DARPA bugünkü tam okean dərinliyinə enə bilən avtonom sualtı platforma sistemlərindən daha sürətli, daha kiçik və daha ucuz hazırlanmış kompakt dərin okean avtonom platfrmaları axtarır.
DARPA-nın sorğu elan etdiyi “Deep Thoughts” proqramı avtonom sualtı platforma (AUV, pilotsuz uçuş aparatları, yəni UAV ilə qarışdırılmamalıdır) paradiqmasını dəyişməyi hədəfləyir. Proqram tam okean dərinliklərinə “hazırkı qabaqcıl AUV sistemlərinin ölçüsünün çox kiçik hissəsi ilə” çata bilən yeni nəsil kompakt AUV-lərin hazırlanmasını nəzərdə tutur.
Dərin okean tədqiqatı çoxlu çətinliklərlə üzləşir. Bunların başında güclü su təzyiqi gəlir və bu da dəniz dibinə enə bilən, istər insanlı, istərsə də insansız vasitələrin hazırlanmasını çətin, ləng və bahalı edir. DARPA məhz bu problemləri həll etməyə ümid edir.
“Proqram dərin okean sistemlərinin ölçüsünü, dəyərini və hazırlanma müddətini kəskin azaltmaq üçün materiallar, istehsal, yeni nəsil konstruktiv və mexaniki dizayn texnologiyalarındakı irəliləyişlərdən istifadə edəcək”, - deyə agentlik proqram barədə bildirib.
Bundan əlavə, DARPA izah edib ki, arxitekturanı məhdudlaşdıran komponentlər tələb etməyən, geniş çeşidli daşıyıcı platformalardan yerləşdirilə bilən və adətən illər çəkən proses əvəzinə “aylar və ya hətta həftələr” ərzində dizayn edilə, istehsal oluna, sınaqdan keçirilə və inteqrasiya edilə bilən AUV-lər istəyir.
Bunu həyata keçirmək üçün DARPA yeni materialların, ərintilərin və konstruktiv geometriyaların istifadəsini təşviq edən ideyalar axtarır. Bu ideyalar böyük ehtimalla karbon lifli gövdələrdən istifadəni əhatə etməyəcək. DARPA, həmçinin “sərbəst forma dizaynı, konstruktiv konsolidasiya və çoxfunksionallıq” imkanlarını yaratmaq üçün altsistem və komponent arxitekturasına qeyri-ənənəvi yanaşmağa hazır olan şirkətlər axtarır. Eyni zamanda, Pentaqonun tədqiqat qolu prosesi sürətləndirmək üçün qabaqcıl istehsal texnikaları istəyir. O, həmçinin CI/CD/CP iş axınlarını dəstəkləyən, əqli mülkiyyəti qoruyan və hazırlanma prosesində bir neçə məxfilik səviyyəsində işləyən “çoxsəviyyəli təhlükəsiz” rəqəmsal mühəndislik mühiti tələb edir.
Hökumətin bu insansız vasitələri müdafiə, yoxsa tədqiqat məqsədləri üçün axtarmasına gəlincə, DARPA layihə səhifəsində niyyətini kifayət qədər açıq göstərir və qeyd edir ki, “Deep Thoughts” “AUV”ləri dərin okeana “çevik və miqyaslana bilən çıxış” təmin edəcək, bu isə “əhəmiyyətli strateji üstünlük” verir.
Başqa sözlə, bu, yalnız okean elmi kimi deyil, başqa bir strateji avtonom sistemlər proqramı kimi təqdim olunur.
Pentaqon ABŞ qüvvələrini qorumaq üçün pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı sistemlərə, o cümlədən önləyici pilotsuz uçuş aparatlarına milyonlarla dollar xərcləyib və bu yaxınlarda bildirib ki, fevral ayında antidron avadanlıqları üçün istifadəyə verdiyi onlayn bazarda ilk bir neçə ay ərzində federal qurumlar və hərbi bölmələr tərəfindən 13 milyon dollarlıq alış qeydə alınıb.
Müharibə Nazirliyi, həmçinin İranın “Shahed-136” kamikadze pilotsuz uçuş aparatına əsaslanan, ölkə daxilində hazırlanmış sistemi sahəyə çıxardığını təsdiqləyib. “Low-cost Unmanned Combat Attack System” (LUCAS) adlanan, İranla bağlı əməliyyatlarda istifadə edildiyi bildirilən sistemin bir ədədinin təxminən 35 min dollara başa gəldiyi deyilir. Bu, ənənəvi uzaqmənzilli zərbə silahlarının qiymətindən xeyli aşağıdır və ucuz, sərf edilə bilən avtonom sistemlərin hərbi satınalmaları necə yenidən formalaşdırdığının daha bir göstəricisidir.
Müharibə Nazirliyi süni zəka əsaslı döyüş modelinə keçidini də təsdiqləyib və “Defense Autonomous Warfare Group” (DAWG) üçün 54 milyard dollarlıq büdcə istəyib. Bu, ötən illə müqayisədə 24 000 faizlik artımdır və “The Guardian”ın məlumatına görə, bütün Birləşmiş Krallıq müdafiə büdcəsinin yarısından çoxdur.
DAWG maliyyələşdirmə tələbinə “drone dominance” proqramının bir hissəsi kimi dənizdə, quruda və havada fəaliyyət göstərən avtonom və məsafədən idarə olunan sistemlər üçün vəsait də daxildir. Keçmiş MKİ direktoru Devid Petreus bu həftə “The Hill”də dərc olunan məqaləsində bildirib ki, bu, tarixdə avtonom müharibəyə yatırılan ən böyük investisiyadır.
Petreus, həmçinin narahatlığını ifadə edib ki, düzgün həyata keçirilməsə, bu investisiya 55 milyard dollarlıq səhv ola bilər. O, bunun əlamətlərini artıq gördüyünü bildirib və avtonom fəaliyyətlər ətrafında hərbi doktrinanın olmamasını, köhnəlmiş qüvvə strukturlarını, eləcə də “ABŞ sisteminin döyüş meydanının ehtiyaclarına uyğun pilotsuz uçuş aparatı texnologiyasını tez uyğunlaşdıra bilən digər ölkələrdən struktur baxımından daha ləng” olmasını qeyd edib.
“Avtonom müharibəyə yönəldilən yeni investisiyanın iki faizindən az hissəsi doktrina və inteqrasiyaya ayrılır. Ukraynada görünən yeni müharibə üsulu üçün tələb olunan, hələ tam avtonom imkanlar üçün lazım olacaq təşkilati dəyişikliklərin əlamətləri isə çox azdır”, - deyə Petreus bildirib.
DARPA “Deep Thoughts” iştirakçılarına yeni dizaynlarını hazırlamaq üçün 24 ay vaxt verir və işlərin bu ilin noyabrında başlaması planlaşdırılır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
