Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə xarici KİV-lər məlumat yayıb.
24 aylıq, avadanlıq yönümlü proqram iki texniki istiqaməti əhatə edir. Qısa təkliflərin təqdim olunma son tarixi 2026-cı il mayın 21-dir, proqramın başlanğıcı isə 2026-cı ilin noyabrına planlaşdırılır.
Pentaqonun aparıcı tədqiqat qurumu olan Müdafiə Qabaqcıl Tədqiqat Layihələri Agentliyi (DARPA) 2026-cı il aprelin 23-də yeni tədqiqat proqramına start verib və sənaye ilə akademik qurumları bu gün mövcud olanlardan xeyli kiçik ölçüdə, planetin ən dərin nöqtələrinə enə bilən avtonom sualtı aparatların hazırlanmasına çağırıb.
“Deep Thoughts” adlı proqram DARPA-nın Taktiki Texnologiyalar Ofisinin elan etdiyi müraciətdir və DARPA-PS-26-05 maliyyələşdirmə imkan nömrəsi altında təqdim olunub. Bu, bir mərhələli, 24 aylıq, avadanlıq mərkəzli proqramdır. DARPA araşdırma sənədləri və ya konsepsiya qeydləri istəmir. Agentlik proqram başa çatana qədər okeanın tam dərinliyinə enə bilən işlək prototiplər, yəni real avadanlıq istəyir. Bir neçə qalib seçilməsi gözlənilir və istifadə olunacaq mexanizm prototip hazırlanması üçün “Other Transaction” sazişləri olacaq. Qısa təkliflər 2026-cı il mayın 21-dək təqdim edilməlidir, şifahi təqdimat paketlərinin isə ilkin olaraq 2026-cı il iyulun 20-dək verilməsi planlaşdırılır. Proqramın başlanğıcı 2026-cı ilin noyabrına nəzərdə tutulur.
Elan işləri iki texniki istiqamətə bölür. TA1 olaraq təyin olunan Texniki İstiqamət 1 Nəzarət Edilən Məxfi Olmayan Məlumat səviyyəsində aparılan tədqiqatları əhatə edir. TA2 olaraq təyin olunan Texniki İstiqamət 2 isə məxfi səviyyəli obyekt və personal icazələri tələb edir, yəni burada məxfi hərbi tətbiqlərə toxunan işlər var. Təklif verənlər hər ikisinə yox, yalnız bir istiqamətə müraciət edə bilərlər. İştirak yalnız ABŞ vətəndaşları və ABŞ təşkilatları üçün məhduddur. Bütün iştirakçılar silah ixracına beynəlxalq nəzarət qaydaları və İxrac İdarəetmə Qaydaları da daxil olmaqla ixrac nəzarəti qanunlarına əməl etməli, həmçinin əməliyyat təhlükəsizliyi, xarici təchizat zənciri riskləri və ictimai əlaqələri əhatə edən proqram təhlükəsizlik planı tətbiq etməlidirlər.
Məxfi əlavələr, xərc təklifi şablonları və tapşırıq təsviri sənədləri daxil olmaqla tam müraciət paketini almaq istəyən tərəflər 2026-cı il mayın 14-dən gec olmayaraq rəsmi sorğu təqdim etməlidirlər. Bu tarixdən sonra göndərilən sorğular qəbul edilməyəcək. Paketi istəməyən iştirakçılar tələblərə uyğun sayılmayacaq və müraciət edə bilməyəcəklər.
DARPA-nın əslində istədiyi həqiqətən iddialıdır. Okeanın tam dərinliyi Yer üzündə istənilən okeanın ən dərin nöqtələrində fəaliyyət göstərə bilmək deməkdir, bu səviyyədə təzyiq adi konstruksiyaları əzir və daha dayaz sularda işləyən əksər mühəndislik həllərini yararsız edir. Hazırda həddindən artıq dərinliklərdə işləyə bilən qabaqcıl avtonom sualtı aparatları adətən iriölçülü, bahalı, istehsalı ləng və geniş miqyasda tətbiqi çətin olur. DARPA bütün bu məhdudiyyətləri eyni vaxtda aradan qaldırmaq istəyir.
Proqram bir-biri ilə bağlı bir neçə texniki problemi hədəfləyir. Təzyiqə davamlı korpusun hazırlanması, yəni okeanın tam dərinliyində əzici təzyiqlərə tab gətirən, lakin platformanın məqsədini puça çıxaracaq qədər ağır və iri olmayan gövdə və ya konteyner yaratmaq əsas məsələdir. Materialşünaslıq da eyni dərəcədə vacibdir. Mövcud istehsal sistemlərində olmayan yeni ərintilər, kompozit materiallar və struktur həndəsələri xüsusi maraq sahələri kimi qeyd olunub. Agentlik sənayedən mövcud yanaşmaları optimallaşdırmağı istəmir. O, tamamilə fərqli həllər tələb edir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
