On il əvvəl A-10 üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssis icmasını sıradan çıxarmağın geri dönüşü olmayan nəticələri barədə xəbərdarlıq edilmişdi. Bu günə gəldikdə isə, “Warthog” təyyarəsi ağrılı şəkildə xidmətin sonuna doğru irəliləyir, “öyrən, mənimsə, unut” dövrü isə uçurumun kənarında dayanıb. Bununla belə, resurslar azaldıqca və ölkə üzrə A-10 eskadrilyaları bağlandıqca, bu icma ABŞ hərbçilərini dəstəkləməkdən imtina etmir və “Epic Fury” əməliyyatının bütün mərhələlərində dəyərli töhfə verir. Bu sadiqlik cümə günü İran üzərində itirilmiş F-15E “Strike Eagle” təyyarəsinin “Dude 44” ekipajının xilas edilməsi zamanı açıq şəkildə nümayiş etdirildi.
A-10 “Epic Fury” əməliyyatı zamanı gözləniləndən də artıq rol oynayıb
Son həftələrdə baş verən müharibə bir daha göstərdi ki, döyüş amansızdır və heç bir platforma toxunulmaz deyil. Gizli F-35 düşmən hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən vuruldu və pilotu yaralandı. Yüksək texnologiyalı F-15E düşmən yerüstü atəşi ilə vuruldu. HH-60W “Jolly Green Giant” helikopterləri və ekipajları xilasetmə zamanı zərbə aldı və çətinliklə geri döndü. Hətta uğurlu əməliyyatlar zamanı belə, MC-130 və MH-6 ekipajları döyüşün xaosu səbəbindən əlavə xilasetməyə ehtiyac duydu. Və sonra A-10, döyüşdə zədələnmiş, lakin geri çəkilmə zamanı dost ərazi üzərində katapultla tərk etməli olana qədər döyüşü davam etdirən təyyarə var idi.
Hər bir hərbçi ən pis günə hazır olmalıdır, lakin ABŞ da belə anlarda müdaxilə etməyə hazır olmalıdır. Öz əsgərlərimizdən biri düşmən arxasında qaldıqda tərəddüdə yer yoxdur. Tərəddüd sağ qalanları əsirə və ya daha pis nəticələrə məhkum edə bilər.
Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri general Den Keyn qeyd edir: “Döyüş Axtarış və Xilasetmə əməliyyatı hər bir amerikalı hərbçiyə verilmiş vəddir: Siz arxada qoyulmayacaqsınız. Biz həmişə sizi tapacağıq və sizi evə gətirəcəyik”. “Sandy” çağırış siqnalı ilə tanınan xilasetmə missiyası komandirləri əməliyyatı planlaşdırmaq, hava qüvvələrini koordinasiya etmək və onu həyata keçirmək üçün xüsusi hazırlıq keçmiş yeganə şəxslərdir. Bunu daha yaxşı ifadə etmək mümkün deyil:
“Sandy”nin yalnız bir missiyası var: sağ qalanın yanına çatmaq, xilasetmə qüvvələrini irəli çəkmək və özünü yerdə olan həmin şəxslə düşmən arasında yerləşdirmək. Onlar buna sadiqdirlər. Bu onların həyat məqsədidir və illərlə bunun üçün hazırlanırlar”.
- general Den “Razin” Keyn
1970-ci illərdən bəri A-10 icması bu müqəddəs “Sandy” vədini qoruyur. Heç bir mövcud təyyarə bu rol üçün lazım olan məsafə, havada qalma müddəti, güclü atəş gücü, xüsusi rabitə imkanları və dözümlülüyü bir araya gətirə bilmir. Lakin daha önəmlisi, heç bir başqa icma birgə atəş gücünü belə səviyyədə birləşdirərək vəziyyətləri yerüstü qüvvələrin prioritetlərini əsas götürərək həll etmir.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri on il əvvəl “Sandy” üçün alternativləri sınaqdan keçirdi. Nəticələr aydın oldu. Yeni platformaya keçid planlaşdırılarkən “Sandy” icması onun hazırlanmasına cəhd etdi. Lakin digər icmalardan olan yüksək ixtisaslı komandirlər CSAR təlimlərində uğursuz olduqda, yalnız A-10 üzrə təlim keçmiş və sonradan F-35-ə keçmiş bir xilasetmə komandiri gözlənilmədən müdaxilə edərək əməliyyatı cəmi beş dəqiqə ərzində nəzarətə götürdü.
Nəticə aydındır: texnika vacibdir, lakin təcrübəli “Sandy”lər əvəzolunmazdır. “Sandy”lər seçim deyil, zəruri qüvvədir. “Warthog” yoxdursa, “Sandy” yoxdur, CSAR yoxdur və “Dude 44” kimi şəxslərin təhlükəsiz geri qayıtması təmin edilə bilməz.
A-10-un İran üzərindəki fəaliyyəti onu istefadan xilas edə bilərmi?
İronik olaraq, 357-ci Qırıcı Eskadrilyasəı son A-10 pilot buraxılışını “Dude 44A” xilas edildiyi gün keçirdi, bu xilasetmədə həmin bölmənin keçmiş təlimatçıları iştirak etmişdi. Bu eskadrilya bu maliyyə ilində fəaliyyətini dayandıracaq. Hər iki xilasetmə əməliyyatında iştirak edən “Sandy” komandirlərini hazırlayan ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin Silah Məktəbi isə bir neçə ay əvvəl son mütəxəssislərini buraxıb. Bu il oktyabrın 1-də Hərbi Hava Qüvvələri nəhayət A-10-u və bununla da “Sandy” hazırlıq sistemini tamamilə bağlamış olacaq.
General Keyn “Sandy” əməliyyatını tərifləyərkən qeyd edib ki, “uğurlu döyüş xilasetmə əməliyyatının açarı hücum ruhudur”. Bu prinsip (hücum et!) nəsillər boyu A-10 icmasına rəhbərlik edib. Keyn bu sözləri “Dude 44” ekipajının cəsarətini qiymətləndirmək üçün işlədib, lakin bu, eyni zamanda “Sandy” icmasına səssiz bir ehtiram kimi də qiymətləndirilə bilər.
On il əvvəl ABŞ hava gücünü təsir edən zərərli dövr haqqında yazılmışdı: öyrən, mənimsə, unut. Zaman keçdikcə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri dəyərli dərslər öyrənir və onları döyüşdə tətbiq edir. Lakin müharibə bitdikdən sonra bu dərsləri unudur və növbəti münaqişədə onları yenidən, böyük itkilərlə öyrənmək məcburiyyətində qalır. A-10-dan imtina etməklə, onun onilliklər boyu xidmətinə və müasir döyüş meydanındakı aktuallığına baxmayaraq, Hərbi Hava Qüvvələri bu dövrü bir daha təkrarlayır. ABŞ doğrudanmı bu qədər cəsarətli xatırlatmaya baxmayaraq öz vədini unutmağa imkan verəcək?
“Dude 44” və onları evə qaytarmaq üçün həyatlarını riskə atan bütün qəhrəmanlar yalnız minnətdarlığa deyil, həm də gələcəkdə eyni imkanların mövcud olacağına əminliyə layiqdirlər.
Bu, çoxməqsədli qırıcı təyyarələrin onsuz da dolu təlim proqramına əlavə ediləcək sadə bir tapşırıq deyil. Bu, nə də lazımi texnika və hazırlıq olmadan həyata keçirilə biləcək bir missiyadır. Və bu, heç vaxt təsadüfi şəkildə, beş onillik ərzində qazanılmış təcrübə olmadan icra edilə bilməz.
Döyüşdə zədələnmiş bir “Sandy” həmin səhər “Dude 44A”nı təhlükəsiz vəziyyətə gətirənə qədər döyüşü davam etdirdi. O, təyyarəsini dost ərazi üzərində tərk etməli olduqdan sonra xilas edildi. İndi isə A-10 icması resursların və maliyyənin azalmasına baxmayaraq, mübarizəni davam etdirir ki, ABŞ-nin “Sandy” missiyası təmin olunsun. Bəs A-10 icmasının özünü xilas edəcək əməliyyatı gec olmadan kim həyata keçirəcək?
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
