ABŞ və İsrailin hava zərbəsi nəticəsində Əli Xameneyinin öldürülməsindən altı həftədən çox, oğlu Müctəba Xameneyinin onun varisi kimi təyin olunmasından isə bir aydan artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, İranın yeni ali lideri hələ də ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb.

Aprelin 8-i Əli Xameneyinin ölümündən sonra ənənəvi 40 günlük yas mərasiminin başa çatdığı gün olub. Həmin gün eyni zamanda Tehran ilə onun rəqibləri ABŞ və İsrail arasında iki həftəlik atəşkəsin başlanmasına təsadüf edib.

Bu hadisələrin əhəmiyyətinə baxmayaraq, Müctəba ictimaiyyət qarşısında nəzərəçarpacaq dərəcədə görünməyib. Onun uzunmüddətli susqunluğu vəziyyəti ilə bağlı geniş fərziyyələrə səbəb olub və bəzi məlumatlara görə, o, yaralanmış və ya fəaliyyətsiz vəziyyətdə ola bilər.

İran rəsmiləri isə bu iddiaları davamlı olaraq təkzib ediblər, lakin ona aid olduğu bildirilən yazılı açıqlamalardan başqa, təyin olunduqdan sonra onun vəziyyətinə dair heç bir vizual və ya səsli təsdiq olmayıb.

Atəşkəs razılaşmasından sonra İranın xarici işlər nazirinin müavini Səid Xətibzadə fərziyyələri aradan qaldırmağa çalışaraq bildirib ki, Müctəba “tam sağlamdır” və “hər şeyə nəzarət edir”, əlavə edib ki, o, “iş otağındadır”.

Onun vəziyyəti ilə bağlı şayiələr Böyük Britaniyanın “The Times” qəzetinin ABŞ və İsrail kəşfiyyatına istinadən yayımladığı məlumatdan sonra daha da güclənib. Həmin məlumatda İran liderinin “huşsuz” və “ağır xəstə” olduğu iddia edilirdi.

Bunun əksinə olaraq, “Axios” nəşrinin başqa bir məlumatında Müctəbanın atəşkəsin əldə olunmasında əsas rol oynadığı qeyd edilib. Lakin ABŞ və İsrailin onu aradan götürmək barədə təkrar bəyanatları nəzərə alınaraq bu məlumat mübahisəli sayılır.

40 günlük münaqişə ərzində İran əməliyyat davamlılığını qoruyub saxlayaraq ABŞ və İsrail zərbələrinə davamlı cavab hücumları ilə qarşılıq verib.

Lakin “Axios”un məlumatına görə, Müctəba müharibə zamanı ilk dəfə olaraq danışıqlar aparan nümayəndələrə diplomatik həll yolunu izləmək göstərişi verib.

Buna baxmayaraq, onun görünməməsi suallar doğurur. Ona aid olduğu deyilən çıxışlar dövlət televiziyasının aparıcıları tərəfindən səsləndirilib və ya rəsmi sosial media kanalları vasitəsilə yayımlanıb, birbaşa onun özü tərəfindən təqdim edilməyib.

Cümə axşamı yayımlanan son bəyanatda Müctəbanın sözləri sitat gətirilərək bildirilib ki, Tehran müharibəni uzatmaq istəmir, eyni zamanda vətəndaşları ictimai aksiyaları davam etdirməyə çağırır və “ictimai meydanlarda səslənən fikirlərin danışıqlarda şübhəsiz təsirə malik olduğunu” qeyd edir.

Bəyanatda həmçinin vurğulanıb ki, İran hücumlara görə məsul şəxsləri “cavabsız qoymayacaq” və təzyiq altında “qanuni hüquqlarından imtina etməyəcək”.

Sənəddə İran münaqişədə “qəti qalib” kimi təqdim edilib və Tehranın müharibə zamanı dəyən zərərin kompensasiyasını tələb edəcəyi bildirilib.

Həmçinin qeyd olunub ki, Müctəba öldürülənlərin, o cümlədən atasının qisasını almağa and içib və qonşu ölkələrə müraciət edərək İranın “qardaşlıq və xoş niyyət” nümayiş etdirməsinə imkan verəcək cavab gözlədiyini bildirib.

Bəyanata görə, İranın strateji Hörmüz boğazının idarə olunması “yeni mərhələyə” daxil olacaq, eyni zamanda ölkənin müharibə istəmədiyi, lakin hüquqlarından imtina etməyəcəyi vurğulanıb və regional müqavimət hərəkatları vahid cəbhə kimi təqdim edilib.

Bununla belə, Müctəbanın birbaşa görünməməsi onun adından yayılan məlumatların İnqilab Keşikçiləri Korpusu tərəfindən idarə oluna biləcəyi barədə fərziyyələri gücləndirib.

Ötən həftə İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi bu şayiələri təkzib edərək bildirib ki, Müctəba “tam sağlamdır”. Bəqayi müharibə şəraitində onun ictimaiyyət qarşısına çıxmamasının “qeyri-adi olmadığını” deyib.

Əvvəlki məlumatlarda isə onun atasının və digər ailə üzvlərinin öldüyü həmin hava zərbəsində (ciddi olmasa da) yaralanmış ola biləcəyi qeyd edilirdi.

Donald Trampın İranın ciddi şəkildə zəiflədiyi barədə təkrar bəyanatlarına baxmayaraq, İran İslam Respublikası davamlı zərbələrlə cavab verərək və daxili sabitliyi qoruyaraq dayanıqlığını nümayiş etdirməyə davam edib.

ABŞ və İsrailin ilkin məqsədinin İran rəhbərliyini zəiflətmək olduğu geniş şəkildə qəbul olunsa da, tənqidçilər bunun nəticəsində yaşlı liderin daha gənc və potensial olaraq daha sərt mövqeli bir şəxs ilə əvəzlənməsi kimi gözlənilməz nəticənin yarandığını qeyd edirlər.

Hazırda Müctəbanın vəziyyəti və harada olduğu ilə bağlı davam edən fərziyyələrə baxmayaraq, Tehranda hakimiyyət boşluğuna dair ciddi əlamətlər yoxdur.

İran dövləti fəaliyyətini davam etdirir və yeni lideri görünməsə də, hakimiyyət görüntüsü sərgiləyir.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az