İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, pozuntular davam edərsə, Tehran danışıqlardan imtina edə bilər. İran İsrailin Livandakı hücumlarını, öz ərazisində vurulan bir pilotsuz uçuş aparatını və ABŞ-nin uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı mövqeyini razılaşmanın pozulması kimi qiymətləndirib.

Atəşkəs elan edildikdən qısa müddət sonra sahədə baş verən hadisələr razılaşmanın gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaradıb. Tərəflərin cümə günü Pakistanda danışıqları yenidən başlatması planlaşdırılır.

Livandakı fikir ayrılığı atəşkəsi çətinləşdirir

Atəşkəsin əhatə dairəsi ilə bağlı əsas fikir ayrılığı Livan ətrafında cəmlənir. Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif razılaşmanın İsrailin “Hizbullah”a qarşı əməliyyatlarını da əhatə etdiyini bildirsə də, İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun ofisi bu iddianı rədd edib.

Ağ Evin sözçüsü Karolin Livitt Livanın atəşkəs çərçivəsinə daxil olmadığını açıqlayıb. ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey Di Vens isə vəziyyətin “yanlış anlaşılmadan” qaynaqlandığını bildirib.

İsrail Livanda həyata keçirdiyi hücumların son dövrün ən böyük əməliyyatı olduğunu açıqlayıb. Livanın Səhiyyə Nazirliyi hücumlarda ən azı 254 nəfərin həyatını itirdiyini bildirib.

Hörmüz boğazında hərəkət demək olar ki, dayanıb

Qlobal enerji təchizatı baxımından kritik əhəmiyyətə malik olan Hörmüz boğazında dəniz hərəkəti böyük ölçüdə dayanıb. İran boğazın dərhal və təhlükəsiz şəkildə açılmasını tələb edən ABŞ çağırışına hələ də aydın cavab verməyib.

İran dövlət mediasının məlumatına görə, məhdud sayda tanker keçidinə icazə verilsə də, hərəkət demək olar ki, dayanıb. Tehran rəhbərliyi atəşkəs çərçivəsində boğaz üzərində nəzarətini rəsmiləşdirməyə çalışır.

İranlı bir rəsmi bildirib ki, İran və Oman boğazın təhlükəsizliyini birlikdə təmin edə bilər və keçid haqları bu məqsədlə istifadə oluna bilər. Lakin ABŞ-nin bu tənzimləməni təsdiqləyib-təsdiqləmədiyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Müharibənin iqtisadi təsirləri və neft qiymətləri

Təxminən altı həftə davam edən toqquşmalardan sonra elan edilən atəşkəs bazarlarda müvəqqəti rahatlama yaradıb. Neft qiymətləri 15 faizdən çox ucuzlaşıb, Brent markalı xam neft 92 dolların altında ticarət olunub.

Analitiklər xəbərdarlıq edir ki, Hörmüz boğazında davamlı həll əldə olunmazsa, qiymətlərdəki eniş qısamüddətli ola bilər.

ABŞ-də benzin qiymətləri müharibə dövründə 40 faiz artıb. Mütəxəssislər qiymətlərin mərhələli şəkildə azalacağını gözləsələr də, aviasiya yanacağı xərclərinin normallaşmasının aylar çəkə biləcəyini bildirirlər.

Hərbi vəziyyət və itkilər

ABŞ Müharibə Nazirliyi atəşkəs müddətində İrana qarşı hərbi əməliyyatların dayandırıldığını açıqlayıb. Lakin ABŞ Baş Qərargah rəisi zərurət yaranarsa əməliyyatların yenidən başlana biləcəyini bildirib.

Toqquşmalar boyunca 15.000-dən çox hücum həyata keçirildiyi və ciddi infrastruktur ziyanının yarandığı qeyd olunub. İnsan hüquqları hesabatlarına görə, təxminən 15.000 mülki şəxs həyatını itirib.

İranın hücumları nəticəsində isə 13 ABŞ hərbçisi həlak olub, 380-dən çox hərbçi yaralanıb.

Danışıqlar və nüvə gərginliyi

Pakistanda keçirilməsi planlaşdırılan görüşlərdə İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları əsas gündəm mövzularından biri olacaq.

ABŞ müharibə naziri Pit Heqset bildirib ki, Vaşinqton İranın nüvə imkanlarını yaxından izləyir və Pentaqonun bu materiallara qarşı hərbi planlar hazırladığı qeyd olunur.

Regional və siyasi reaksiyalar

Yaxın Şərqdəki liderlər atəşkəsi müsbət qarşılasa da, İsrail müxalifətinin lideri Yair Lapid hökuməti sərt tənqid edib. Lapid İsrailin prosesə daxil edilməməsini “siyasi uğursuzluq” adlandırıb.

Analitiklər tərəflər arasında dərin fikir ayrılıqları səbəbindən atəşkəsin davamlılığının qeyri-müəyyən olduğunu vurğulayırlar.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az