ABŞ-İran atəşkəsi: Tramp hücumları dayandırdı

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı planlaşdırılan genişmiqyaslı hücumları iki həftə müddətinə dayandırdığını açıqlayıb. Tramp bu qərarın İranın Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatını yenidən açmasından asılı olduğunu bildirərək prosesi “ikitərəfli atəşkəs” kimi qiymətləndirib.

Tramp Truth Social platformasında verdiyi açıqlamada bildirib ki, İrandan tətbiq oluna bilən atəşkəs təklifi alıblar və tərəflər “uzunmüddətli sülhə çox yaxındır”.

Atəşkəsə baxmayaraq sahədə toqquşmalar davam edir

Müvəqqəti atəşkəs elanına baxmayaraq bölgədə gərginlik davam edib. İsrailli bir hərbi rəsmisi bildirib ki, Təl-Əvivin atəşkəsə razı olduğu barədə ABŞ-dən məlumat verilməsinə baxmayaraq, İrana qarşı hücumlar davam edir.

İsrail Müdafiə Qüvvələri isə atəşkəs elanından dərhal sonra İrandan raket hücumu ilə bağlı xəbərdarlıq edildiyini açıqlayıb.

Regional və diplomatik dəstək

Misirin Xarici İşlər Nazirliyi atəşkəsi “diplomatiya üçün mühüm imkan” kimi qiymətləndirərək tərəfləri hərbi əməliyyatları dayandırmağa çağırıb.

Şahbaz Şərif isə ABŞ və İranın müttəfiqləri ilə birlikdə “dərhal qüvvəyə minəcək” atəşkəs üzərində razılığa gəldiyini açıqlayıb. Şərif tərəfləri cümə günü İslamabadda keçiriləcək görüşlərə dəvət edib.

Enerji və bazarlara təsiri

Atəşkəs gözləntiləri qlobal bazarlarda güclü optimizm yaradıb. ABŞ xam neftinin qiyməti təxminən 9% azalaraq bir barel üçün 103 dollara enib, səhmlər üzrə fyuçerslər yüksəlib və istiqrazlar dəyər qazanıb.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, iki həftəlik atəşkəs davamlı razılaşmaya zəmin yaradarsa, Körfəz bölgəsindən neft və təbii qaz ixracı yenidən sürətlənə bilər.

Hörmüz üçün təhlükəsiz keçid mesajı

İran atəşkəs müddətində Hörmüz boğazından keçən gəmilər üçün təhlükəsiz keçidin təmin olunacağını açıqlayıb. Bildirilib ki, bu müddət ABŞ ilə aparılacaq danışıqlar üçün istifadə olunacaq.

Lakin atəşkəsin əhatə dairəsi və icrası ilə bağlı detalları hələ də dəqiqləşməyib.

AP: İran və Oman Hörmüz boğazından keçid üçün ödəniş ala bilər

Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə olunan iki həftəlik atəşkəs razılaşmasının bir hissəsi kimi, İran və Omanının Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən ödəniş almasına icazə verilə biləcəyi bildirilib.

“Associated Press” (AP) məsələ ilə tanış olan, adı açıqlanmayan bir rəsmi şəxsə istinadən xəbər verir ki, İran əldə edəcəyi gəliri yenidənqurma fəaliyyətlərinə yönəltməyi planlaşdırır. Eyni mənbə Omanının bu gəlirlərdən necə istifadə edəcəyinin isə hələ müəyyənləşmədiyini qeyd edib.

Rəsmi şəxs danışıqlarda birbaşa iştirak etdiyini, lakin daxili müzakirələri ictimaiyyətə açıqlamaq səlahiyyəti olmadığı üçün adının gizli saxlanmasını istədiyini bildirib.

Strateji su yolu və yeni tənzimləmə

Hörmüz boğazı qlobal enerji ticarəti baxımından kritik əhəmiyyətə malik keçid nöqtəsi hesab olunur. İran və Oman boğaz üzərində sahilyanı dövlətlər kimi müəyyən suveren hüquqlara malikdir.

Sözügedən tənzimləmənin atəşkəs dövründə dəniz nəqliyyatının təhlükəsiz şəkildə bərpasını təmin etməklə yanaşı, bölgədəki iqtisadi və siyasi balanslara da təsir göstərə biləcəyi qiymətləndirilir.

Detallar qeyri-müəyyəndir

Atəşkəs razılaşmasının əhatə dairəsi və keçid ödənişlərinin necə tətbiq olunacağı ilə bağlı texniki detallar hələ açıqlanmayıb. Məlumat müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib.

İraqdakı “İslam Müqaviməti” iki həftəlik atəşkəs elan edib

İranın dəstəklədiyi silahlı qrupların çətir strukturu kimi tanınan İraqdakı “İslam Müqaviməti” ABŞ ilə İran arasında əldə olunan atəşkəsdən sonra fəaliyyətlərini iki həftə müddətinə dayandıracağını açıqlayıb.

Qrupun yaydığı açıqlamada qərarın İraqda və ümumilikdə bölgədə qüvvədə olacağı bildirilib, atəşkəs müddətində hərbi əməliyyatların dayandırılacağı qeyd edilib.

Regional gərginlikdə müvəqqəti azalma

Bu addım ABŞ-İran xəttində əldə olunan müvəqqəti atəşkəsin sahədəki əks-sədalarından biri kimi qiymətləndirilir. Analitiklər bildirirlər ki, İranın dəstəklədiyi qrupların fəaliyyətlərini dayandırması xüsusilə İraq və Suriyada təhlükəsizlik risklərini qısamüddətli perspektivdə azalda bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az