Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Çağaryan “168.am” nəşri üçün yazdığı məqaləsində bildirib.
Onun sözlərinə görə, ABŞ-İsrail-İran qarşıdurması artıq çoxdan yalnız hərbi toqquşma deyil.
“Bu, qlobal iqtisadi və logistika sisteminin yenidən qurulması prosesinə çevrilib. Bu gün yalnız regionun taleyi deyil, həm də enerji marşrutlarının, ticarət dəhlizlərinin və qlobal daşımaların gələcəyi müəyyən olunur.
Belə şəraitdə Ermənistan kimi kiçik, lakin strateji mövqeyə malik ölkələr seçim qarşısındadır: ya böyük oyunun qurbanına çevrilmək, ya da ağıllı mövqe tutaraq mühüm qovşağa çevrilmək.
1. Enerji və logistika böhranının mərkəzi
Qarşıdurmanın mərkəzi dünyanın ən mühüm enerji “nəfəs yollarından” biri olan Hörmüz boğazında yerləşir.
Boğazın hətta qismən fəaliyyətsiz qalması zəncirvari reaksiya yaradır: neft və qaz qiymətləri artır, sığorta riskləri kəskin yüksəlir, yükdaşımalar isə daha baha və qeyri-sabit olur”, - deyə Çağaryan vurğulayıb.
Erməni ekspert bildirib ki, belə şəraitdə qlobal iqtisadiyyat sürətlə alternativ marşrutlar axtarmağa məcbur olur.
“Tarixi təcrübə göstərir ki, belə böhranlar həmişə yeni logistika mərkəzlərinin formalaşmasına gətirib çıxarır.
2. Qlobal ticarətin yenidən qurulması
Fars körfəzi və Qırmızı dəniz marşrutlarının qeyri-sabitliyi artıq beynəlxalq ticarətin məntiqini dəyişir. Yükdaşıyanlar artıq ən qısa yolu deyil, ən təhlükəsiz marşrutları üstün tutmağa başlayır, daha uzun yollar, multimodal həllər və hava daşımalarının artımı müşahidə olunur. Bu fonda Avropa qarşısında aydın bir sual dayanır: minimum risklə sabit idxalı necə təmin etmək olar?
3. Cənubi Qafqazın artan əhəmiyyəti
Formalaşmaqda olan yeni reallıqda Cənubi Qafqaz yeni strateji rol qazanır.
Region eyni zamanda birbaşa müharibə zonasından kənardadır, Qara dənizə çıxışa malikdir, Yaxın Şərq ilə Avropa arasında körpü rolunu oynayır”, - deyə o bildirib.
Erməni ekspert qeyd edib ki, bu isə yeni ticarət dəhlizlərinin formalaşdırılması üçün unikal imkan yaradır.
“4. Qara dəniz-Dunay istiqamətinin yenidən qiymətləndirilməsi
Ukraynadan Almaniyaya qədər uzanan və 2400 km-dən artıq gəmiçilik yolu olan Dunay çayı, həmçinin Dunay-Mayn-Reyn kanalı vasitəsilə Şimal dənizi ilə birləşərək yenidən Avropanın daxili yükdaşımalarının əsas arteriyasına çevrilir.
Qara dəniz limanları:
Burqas
Varna
Konstansa
və Dunay qovşaqları:
Ruse
Qalats
yeni yük axınlarının mərkəzlərinə çevrilə bilər”, - deyə Çağaryan qeyd edib.
O bildirib ki, bu sistem mahiyyət etibarilə Avropa daxilində fəaliyyət göstərən təhlükəsiz dəhlizə çevrilir və yüksək riskli dəniz marşrutlarını əvəz edə bilər.
“5. Ermənistanın mümkün rolu - aralıq qovşaq
İlk baxışda dənizə çıxışı olmayan Ermənistan məhdud imkanlara malik ölkə kimi görünə bilər. Lakin mövcud şəraitdə məhz bu məhdudiyyət üstünlüyə çevrilə bilər.
Düzgün qurulmuş logistika sistemi şəraitində Ermənistan aşağıdakı rolları oynaya bilər:
sürətli yükdaşımalar üçün aralıq məntəqə
hava və quru daşımalarının kəsişmə nöqtəsi
regional paylama mərkəzi
6. Aviasiyanın həlledici rolu
Müharibə və böhran dövrlərində aviasiya sadəcə nəqliyyat vasitəsi deyil, strateji alətə çevrilir”, - deyə Çağaryan yazıb.
Erməni pilot vurğulayıb ki, hava yükdaşımaları sürət, çeviklik və regional maneələrdən nisbi müstəqillik təmin edir.
“Ermənistan üçün bu bir şeyi ifadə edir: aviasiyanın inkişafı iqtisadi artımın sürətləndirici mexanizminə çevrilə bilər.
Rəqabətqabiliyyətli aviasiya sistemi qurulacağı təqdirdə Ermənistan:
Yaxın Şərqi Avropa ilə birləşdirə bilər
yüksək dəyərli yüklərə xidmət göstərə bilər
böhran şəraitində sürətli logistika həlləri təmin edə bilər
7. Multimodal sistemin formalaşdırılması
Ən perspektivli yanaşma aşağıdakıları birləşdirən multimodal sistemin yaradılmasıdır:
hava daşımaları
quru əlaqələri
Qara dəniz limanları
Dunay çay marşrutları”, - deyə o qeyd edib.
Çağaryan yazıb ki, belə sistem ənənəvi dəniz marşrutlarına real alternativə çevrilə və sabit, təhlükəsiz ticarət axınlarını təmin edə bilər.
“8. Risklər və real seçim
Şübhəsiz ki, müharibənin genişlənməsi Cənubi Qafqaza da təsir göstərə bilər. Lakin hərəkətsizlik və müşahidəçi mövqeyində qalmaq aktiv mövqe tutmaqdan daha böyük riskdir.
Formalaşan yeni dəhlizlər qaçılmaz olaraq qlobal aktorların diqqətini cəlb edəcək. Sual birdir: Ermənistan bu proseslərə tərəfdaş kimi qoşula biləcəkmi, yoxsa onlardan kənarda qalacaq?
9. Ermənistanın görməli olduğu işlər
Bu imkanları görmək kifayət deyil. Sürətli və koordinasiyalı fəaliyyət tələb olunur.
Ermənistan:
öz aviasiya imkanlarını inkişaf etdirməli
yükdaşımalar üçün infrastruktur formalaşdırmalı
Qara dəniz-Dunay istiqamətinə inteqrasiya etməli
və beynəlxalq logistika zəncirlərində etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etməlidir
Yalnız bu halda ölkə müşahidəçi mövqeyindən çıxaraq prosesin aktiv iştirakçısına çevrilə bilər.
Nəticə
Qlobal böhranlar həmişə sürətlə uyğunlaşa və hərəkət edə bilənlər üçün yeni imkanlar yaradır. Bu gün yeni marşrutlar, yeni qaydalar və yeni mərkəzlər formalaşır. Ermənistan da onlardan biri ola bilər. Lakin yalnız bir şərtlə: əgər indi hərəkət edərsə”, - deyə erməni ekspert bildirib.
Qeyd edək ki, Hakop Çağaryanın təqdim etdiyi ssenari nəzəri baxımdan cəlbedici görünsə də, reallıqda Ermənistanın belə genişmiqyaslı logistika və tranzit mərkəzinə çevrilməsi ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşir. Ölkənin qapalı sərhədləri, xüsusilə Azərbaycan və Türkiyə ilə kommunikasiya xətlərinin bağlı qalması, regional layihələrdən kənarda qalması və siyasi risklərin yüksək olması onun “təhlükəsiz alternativ marşrut” kimi qəbul edilməsini çətinləşdirir. Bundan əlavə, əsas nəqliyyat və enerji dəhlizləri artıq Azərbaycan və Türkiyə üzərindən formalaşıb və beynəlxalq investorlar tərəfindən daha etibarlı hesab olunur. Ermənistanın infrastruktur, maliyyə və texnoloji imkanları da belə ambisiyalı layihələri qısa müddətdə reallaşdırmaq üçün yetərli deyil. Bu səbəbdən, qeyd olunan “strateji qovşaq” perspektivi hazırkı geosiyasi və iqtisadi reallıqlar fonunda daha çox nəzəri fərziyyə kimi qiymətləndirilə bilər.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
