Fevralın 17-si günorta saatlarına ABŞ-İran danışıqlarının növbəti mərhələsi planlaşdırılmışdı və əsas mövzu İranın nüvə proqramı olub. Son həftələr Yaxın Şərqdə ABŞ silahlarının cəmləşdirilməsi və artan təhdidlər fonunda danışıqlar prosesi yenidən aktivləşib. Tərəflər regionda mümkün toqquşma riskini azaltmağa yönəlmiş razılaşmaya nail olmağa çalışırlar.

Eyni zamanda, həmin platformada ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə Rusiya və Ukrayna nümayəndələrinin müharibənin dayandırılması və mümkün sülh tənzimlənməsi modellərinin müzakirəsinə dair danışıqları gözlənilir. Bu mərhələ əvvəlki görüşlərin davamı kimi qiymətləndirilir və əsas mövzulara ərazi nəzarəti məsələləri, eləcə də gələcək təhlükəsizlik mexanizmləri daxildir. “Bu dəfə biz daha geniş məsələlər dairəsini, o cümlədən əsas məsələləri, həm ərazilərlə, həm də digər bütün mövzularla bağlı məsələləri müzakirə etməyi planlaşdırırıq. Bu məsələlər mahiyyət etibarilə bizim tələblərimizlə bağlıdır”, - deyə Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib. Lakin danışıqlardan əvvəlki günlərdə hərbi əməliyyatların intensivləşməsi göstərir ki, tərəflər danışıqlar masasında mövqelərini gücləndirməyə çalışırlar. Buna baxmayaraq, Cenevrədə Omanın vasitəçiliyi ilə ABŞ-İran danışıqları, eləcə də ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə Rusiya-Ukrayna danışıqları şəhəri mühüm geosiyasi qovşağa çevirir.

Cenevrədə paralel şəkildə gedən proseslərin Cənubi Qafqaza da birbaşa təsir göstərən çoxtəbəqəli konfiqurasiya formalaşdırdığı aydındır. ABŞ-İran dialoqu bu mərhələdə nüvə proqramı və sanksiyalar rejimi ilə bağlıdır və təkcə Yaxın Şərq deyil, həm də qonşu regionların təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Burada enerji və logistika zəncirlərinin sabitliyi məsələsi də mühüm yer tutur. Eyni zamanda, Vaşinqton diplomatik təzyiq və danışıqları paralel şəkildə davam etdirməyə çalışır, İran isə addımlarını Rusiya və Çinlə koordinasiya edir. Bu isə prosesin mürəkkəb, çoxtəbəqəli və qlobal xarakterini göstərir.

Rusiya-Ukrayna-ABŞ formatında danışıqlar da Cənubi Qafqazdakı qüvvələr balansı ilə birbaşa bağlıdır. Əgər bu istiqamətdə ən azı qismən deeskalasiya əldə olunarsa, Rusiyanın resurs və diqqətini digər regionlara yönəltməsi sürətlənə və ya əksinə, Moskvanın postsovet məkanındakı mövcudluğu azala bilər. Rusiyanın qeyri-müəyyən mövqeyindən fərqli olaraq, ABŞ Cənubi Qafqazda iqtisadi, enerji və infrastruktur layihələri vasitəsilə xeyli fəallaşıb.

Ordu.az-ın məlumatına görə, rusiyalı türkşünas Viktor Nadein-Rayevski bildirib ki, hər nə qədər fərqli olsa da, bu iki danışıqlar prosesi bir çox oxşarlıqlara malikdir və hazırkı geosiyasi mərhələyə xas tendensiyalarla şərtlənir.

Onun sözlərinə görə, son günlər İran istiqamətində Tramp administrasiyası daha konstruktiv bəyanatlarla çıxış edir, lakin bunun nə qədər davamlı olacağını və nəticə verib-verməyəcəyini demək çətindir.

“Proses və danışıqların özü var ki, bu, müsbət haldır. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, İsrail daim gündəliyə yeni tələblər gətirməyə çalışır və İran buna qarşı çıxır. Ona görə də danışıqlar davam etsə belə, proses kifayət qədər çətin olacaq.

Əgər danışıqlar iflasa uğrasa, hərbi əməliyyat ehtimalı ilə vəziyyət daha da mürəkkəbləşəcək ki, bu da Cənubi Qafqazda riskləri artırır. Bu risklər əsasən regionun hərbiləşməsi və qütbləşməsi ilə bağlıdır. Qərbin və İsrailin bu kontekstdə Azərbaycana verdiyi əhəmiyyəti nəzərə alsaq, Cənubi Qafqazın bu məsələdə rolu kifayət qədər açardır.

İran mövzuya yüksək həssaslıq göstərir. Rusiya-Ukrayna danışıqlarına gəlincə, bu istiqamətdə Rusiya üçün müsbət xəbərlər ümumilikdə Cənubi Qafqazda da Moskvanın mövqelərinə təsir edəcək, siyasət daha fəal və daha inamlı olacaq”, - deyə analitik bildirib.

Onun fikrincə, Cenevrə danışıqları nəticə verərsə, Ermənistan üçün strateji mühit formalaşdıran amilə çevrilə bilər, çünki yaxın dövr üçün qüvvələr balansını müəyyən edə bilər.

“Amma istisna deyil ki, Cenevrə hər iki istiqamət üzrə danışıqlar üçün sadəcə növbəti danışıqlar paytaxtına çevrilsin”, - deyə Rayevski qeyd edib.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az