Reytinqdə baş verən dəyişiklik region ölkələri ilə müqayisədə daha aydın görünür. Azərbaycan eyni dövrdə 60-cı pillədə mövqeyini qoruyaraq Cənubi Qafqazda hərbi üstünlüyünü saxlayıb. Gürcüstan isə nisbətən sabit mövqedə qalaraq minimal dəyişiklik göstərib. Ermənistanın isə qısa müddətdə on pillə geriləməsi regionda qüvvələr balansının Azərbaycanın xeyrinə dəyişdiyini təsdiqləyən mühüm göstəricidir.

“Global Firepower” reytinqi və meyarları

“Global Firepower” siyahısı sadəcə silahların sayına əsaslanmır. Platforma 145 ölkənin hərbi gücünü 60-dan çox meyar üzrə qiymətləndirir. Bunlar arasında:

Şəxsi heyət və ehtiyat qüvvələr – peşəkar hərbçilər, çağırışçılar və ehtiyat resurslar.
Silah və texnika potensialı – quru, hava və dəniz qüvvələrinin sayı və keyfiyyəti.
Hava hücumundan müdafiə sistemləri – raket kompleksləri və müasir HHM texnikası.
Artilleriya və raket imkanları – həm say, həm də döyüş qabiliyyəti.
Müdafiə büdcəsi və maliyyə dayanıqlılığı – xərclərin effektivliyi, modernləşmə üçün resurslar.
Logistika və təchizat infrastrukturu – döyüş əməliyyatlarını dəstəkləyən imkanlar.
Hərbi sənaye bazası – yerli istehsal və modernləşdirmə potensialı.
Coğrafi mövqe və strateji dərinlik – ordunun manevr imkanları və mövqenin müdafiə üstünlüyü.
Enerji və nəqliyyat infrastrukturu – hərbi əməliyyatlarda davamlılıq.

Ən vacib məqam budur ki, “Global Firepower” keyfiyyət və döyüş qabiliyyətinə getdikcə daha çox önəm verir. Bu nöqtədə Ermənistanın problemləri açıq şəkildə görünür.

Reytinqin metodologiyası və Ermənistanın struktur zəiflikləri

“Global Firepower” reytinqi yalnız silah sayını müqayisə edən siyahı deyil. Platforma 145 ölkənin hərbi potensialını 60-dan çox göstərici əsasında qiymətləndirir. Bu göstəricilər şəxsi heyət, texniki park, hava və dəniz qüvvələri, HHM sistemləri, logistika, sənaye potensialı, iqtisadi dayanıqlıq və müttəfiqlik şəbəkələrini əhatə edir.

Son illərdə reytinqin metodologiyası müasir müharibələrin reallıqlarına uyğun olaraq texnologiya, yüksək dəqiqlikli silahlar və inteqrasiya olunmuş idarəetmə sistemlərinə daha çox üstünlük verir. Ermənistan ordusu isə bu transformasiya prosesinə uyğunlaşa bilməyən hərbi modellərdən biri kimi qiymətləndirilir.

İnsan resursları böhranı və səfərbərlik imkanlarının zəifləməsi

Ermənistan ordusunun əsas problemlərindən biri insan resursları sahəsində özünü göstərir. 44 günlük müharibədən sonra ölkədə hərbi xidmət sisteminə etimadın zəifləməsi və demoqrafik problemlər ordunun şəxsi heyət potensialını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb.

Miqrasiya proseslərinin sürətlənməsi, xüsusilə gənc və əmək qabiliyyətli əhalinin ölkəni tərk etməsi Ermənistanın səfərbərlik imkanlarını zəiflədir. Müasir müharibələrin yüksək texnoloji xarakter daşıdığı şəraitdə peşəkar və texnologiya ilə işləyə bilən hərbi kadrların çatışmazlığı ordunun döyüş effektivliyini aşağı salır.

Texniki parkın köhnəlməsi və modernləşmə çatışmazlığı

Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin texniki bazası əsasən sovet dövründən qalan silah sistemlərinə əsaslanır. Müasir döyüş əməliyyatları isə yüksək dəqiqlikli silahlar, pilotsuz sistemlər və rəqəmsal idarəetmə platformalarına söykənir.

44 günlük müharibə zamanı Ermənistanın itirdiyi hərbi texnikanın əhəmiyyətli hissəsi bərpa olunmayıb. Sonrakı dövrdə əldə edilən silah sistemləri isə texnoloji balansı dəyişəcək səviyyədə deyil. Bu vəziyyət Ermənistan ordusunun operativ imkanlarını məhdudlaşdıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Hava üstünlüyü və HHM sahəsində geriləmə

Müasir hərbi doktrinalarda hava üstünlüyü döyüşün nəticəsini müəyyən edən əsas faktor hesab olunur. Ermənistan bu sahədə ciddi geriləmə yaşayır. Hərbi aviasiyanın məhdudluğu və HHM sistemlərinin texnoloji cəhətdən geri qalması ordunun müdafiə qabiliyyətini zəiflədir.

Son müharibə təcrübəsi pilotsuz uçuş aparatlarının və yüksək dəqiqlikli raket sistemlərinin döyüş meydanında həlledici rol oynadığını göstərdi. Ermənistanın bu texnologiyalara qarşı effektiv müdafiə sistemi formalaşdıra bilməməsi onun hərbi potensialının zəifləməsinin əsas səbəblərindən biridir.

Müdafiə büdcəsinin məhdud təsiri

Ermənistanın müdafiə xərclərində nominal artım müşahidə olunsa da, bu artım real hərbi gücün yüksəlməsinə çevrilmir. Ölkənin iqtisadi imkanlarının məhdudluğu və maliyyə resurslarının qeyri-effektiv istifadəsi modernləşmə prosesini ləngidir.

Müdafiə büdcəsinin böyük hissəsinin sosial xərclərə yönəlməsi texnoloji yenilənmə imkanlarını məhdudlaşdırır. Müasir müharibə şəraitində isə əsas üstünlük innovasiya və texnologiya sahəsinə yönəldilən investisiyalarla formalaşır.

Ermənistanın təhlükəsizlik siyasətində strateji boşluqlar

Ermənistanın təhlükəsizlik siyasəti son illərdə qeyri-müəyyən xarakter alıb. KTMT ilə münasibətlərin zəifləməsi və Rusiya ilə hərbi əməkdaşlıqda yaranan etimad problemləri ölkənin müdafiə strategiyasını zəiflədir.

Eyni zamanda Qərb ölkələri ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığı hələ Ermənistan üçün real hərbi təminat mexanizminə çevrilməyib. Bu vəziyyət ölkənin təhlükəsizlik sistemində strateji boşluqlar yaradır və hərbi planlaşdırma imkanlarını məhdudlaşdırır.

Azərbaycanın hərbi üstünlüyü və regional güc balansı

Cənubi Qafqazda hərbi güc balansı son illərdə Azərbaycanın xeyrinə dəyişib. Azərbaycan ordusunun modernləşmə proqramları, pilotsuz sistemlərin geniş tətbiqi və yerli müdafiə sənayesinin inkişafı ölkənin hərbi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.

Azərbaycanın reytinqdə stabil mövqe tutması ordunun sistemli inkişaf strategiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Ermənistanın geriləməsi isə regionda strateji təşəbbüsün Azərbaycanın əlində qalmasını daha da gücləndirir.

Azərbaycan ordusunun texnoloji modernləşməsi və yüksək döyüş hazırlığı ölkənin regional təhlükəsizlik sistemində aparıcı rolunu möhkəmləndirib. Bu faktor hərbi güc balansında yaranan fərqin yaxın perspektivdə də davam edəcəyini göstərir.

Regional perspektiv və hərbi reallıqlar

Mövcud reytinq göstəriciləri Cənubi Qafqazda hərbi balansın artıq texnologiya və iqtisadi dayanıqlıq əsasında formalaşdığını göstərir. Azərbaycan bu sahələrdə sistemli üstünlük əldə etdiyi halda, Ermənistan hərbi modernləşmə prosesində ciddi geriləmə nümayiş etdirir.

Ermənistanın hərbi potensialındakı zəifliklər regionda qüvvələr balansını Azərbaycanın xeyrinə dəyişdirən əsas faktorlardan biri kimi qiymətləndirilir. Bu dinamika Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik arxitekturasının yeni reallıqlar əsasında formalaşdığını göstərir.

Nəticə

“Global Firepower” reytinqində Ermənistanın 2026-cı ildə 101-ci pilləyə enməsi ordunun struktur zəifliklərini və hərbi idarəetmə problemlərini ortaya qoyur. Bu geriləmə regionda hərbi balansın Azərbaycanın xeyrinə dəyişdiyini göstərən mühüm indikator kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycan ordusunun modernləşmə və texnoloji inkişaf strategiyası ölkənin regional hərbi üstünlüyünü möhkəmləndirir və təhlükəsizlik sistemində aparıcı mövqeyini gücləndirir.

Firuz Bağırov
Ordu.az