İsrail cümə günü səhər saatlarında İrana qarşı hərbi və nüvə obyektlərinə ölümcül zərbələr endirib və bu, uzun müddətdir rəqib olan iki ölkə arasında gərginliyi daha da artırıb. İrana qarşı bu misli görünməmiş hücumlar regionda həyəcan siqnallarını işə salıb. Hər iki tərəfin keçmişdə bir-birinə qarşı böyük hücumları olub.
2024-cü ilin aprelində İsrailin əsas İran səfirliyi kompleksinə təşkil etdiyi ehtimal edilən hava zərbəsi nəticəsində İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) yeddi zabiti öldürülmüşdü.
İki regional rəqib arasındakı gərginlik 2024-cü ilin oktyabrında zirvəyə çatdı. Həmin vaxt İran İsrailə qarşı raket zərbələri endirdi. İsrail isə cavab olaraq İranda hərbi hədəfləri bombaladı və dörd hərbçini öldürdü.
“NBC News”un məlumatına görə, ötən ilin oktyabr və aprel aylarında İsrailin zərbələri İranda əsas S-300 hava hücumundan müdafiə sistemlərini və ballistik raketlər üçün bərk yanacaq istehsal edən avadanlıqları məhv edib.
Həmin məqalədə hərbi ekspertlər və keçmiş ABŞ, İsrail rəsmiləri qeyd edirlər ki, İsrail İranın nüvə proqramına “ciddi ziyan” vura bilər, lakin İranın dərin yeraltı nüvə obyektlərini effektiv şəkildə vurmaq üçün lazım olan ağır bombalar və təyyarələrə malik deyil. Mütəxəssislərin fikrincə, bu hücumdan sonra İran nüvə ilə bağlı bütün avadanlıqlarını yeraltına keçirməyə çalışacaq.
Aşağıda iki rəqib ölkənin hərbi güclərinin ətraflı müqayisəsi təqdim olunur.
Hava hücumundan müdafiə sistemi
“The Military Balance 2023”ə əsasən, İsrailin “Dəmir Günbəz” (Iron Dome) sistemi onun hava hücumundan müdafiəsinin əsasını təşkil edir. “Al Jazeera”nın 2024-cü ilin oktyabrında dərc etdiyi xəbərə görə, bu sistem gələn raketləri radar vasitəsilə aşkarlayır, sürətini və istiqamətini müəyyənləşdirir.
Hədə kimi təhlükəli olmayan raketlər boş sahələrə düşməyə buraxılır, təhlükəli olanlar isə raketdən müdafiə batareyaları tərəfindən vurulur.
İran isə ötən ilin fevralında qısa mənzilli, aşağı hündürlükdə fəaliyyət göstərən “Azarakhş” sistemini yerləşdirib. Bu sistem infraqırmızı aşkarlama texnologiyasına, radara və elektro-optik sistemlərə malikdir.
Hərbi qulluqçu sayı
“Al Jazeera”nın məlumatına görə, İranda ümumilikdə 610,000 aktiv hərbi qulluqçu var: 350,000 ordu, 190,000 SEPAH, 18,000 dəniz qüvvələri, 37,000 hava qüvvələri və 15,000 hava hücumundan müdafiə qüvvələri. Ehtiyatda isə 350,000 nəfər var.
İsrailin isə 169,500 aktiv hərbi qulluqçusu var: 126,000 ordu, 9,500 dəniz qüvvələri, 34,000 hava qüvvələri və 465,000 ehtiyatda olan hərbçi.
Müdafiə xərcləri
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) aprel ayında dərc etdiyi hesabatına görə, sanksiyaların təsiri ilə 2024-cü ildə İranın hərbi xərcləri 10 faiz azalaraq 7.9 milyard dollara düşüb.
SIPRI həmçinin bildirib ki, İsrailin hərbi xərcləri isə 2024-cü ildə 65 faiz artaraq 46.5 milyard dollara çatıb. Bu artım əsasən Qəzzada baş verən hücumlarla bağlıdır və nəticədə 55,000-dən çox fələstinli ölüb.
Hərbi Hava Qüvvələri
“Al Jazeera”nın məlumatına görə, İsrailin 345 döyüş təyyarəsi və 43 hücum helikopteri var. İranın isə 312 döyüş təyyarəsi, SEPAH-ın isə əlavə 23 təyyarəsi var. İran Hərbi Hava Qüvvələrinin 2 hücum helikopteri, ordunun 50, SEPAH-ın isə 5 helikopteri var.
“Forbes” qeyd edir ki, İran öz hərbi hava qüvvələrini bərpa etdiyini bəyan etsə də, İsrail İranı “demək olar ki, cəzasız” vurub. İranın hava parkı (o cümlədən “MiQ-29”) ən azı 35 ildir ki, xidmət edir və son illərdə ciddi modernizasiya olunmayıb. Həmçinin F-14A “Tomcat”lar təxminən yarım əsrlikdir, IRIAF F-4 “Phantom II” və F-5 “Tiger” təyyarələri isə artıq dünyada ən köhnə xidmət edən modellər arasındadır.
Quru qüvvələri
“Al Jazeera”nın məlumatına görə, İranda ən azı 10,513 döyüş tankı, 6,798 artilleriya silahı və 640-dan çox zirehli personal daşıyıcı var. Ordunun 50, SEPAH-ın isə 5 helikopteri var.
İsrailin isə təxminən 400 döyüş tankı, 530 artilleriya silahı və 1,190-dan çox zirehli personal daşıyıcısı var.
Dəniz qüvvələri
“Al Jazeera” qeyd edir ki, İsrailin 5 sualtı qayıq və 49 patrul/quru sahil döyüş gəmisi var. İranın isə 17 taktiki sualtı qayığı, 68 patrul və sahil döyüş gəmisi, 7 korveti, 12 desant gəmisi, 11 desant kateri və 18 logistika və təminat vasitəsi mövcuddur.
Ballistik raketlər
“Al Jazeera”nın məlumatına görə, İranın azı 12 müxtəlif tip orta və qısa mənzilli ballistik raketləri var: ən qısa məsafəli “Tondar 69” (150 km) və ən uzaq məsafəli “Xürrəmşəhr” və “Sejjil” (2,000 km-ə qədər).
İsrail isə ən azı dörd fərqli tipdə kiçik, orta və orta-uzun mənzilli ballistik raketə sahibdir. Bunlar arasında ən qısa məsafəli LORA (280 km), ən uzaq məsafəli isə “Jericho-3” (4,800-6,500 km) var.
Nüvə imkanları
“Al Jazeera” “Arms Control Association”a istinadən qeyd edir ki, İsrailin təxminən 90 nüvə başlığı var.
Bu arada, İran nüvə silahına malik deyil, ancaq nüvə fəaliyyəti ilə məşğuldur və Tehran bu fəaliyyətlərin sülh məqsədli olduğunu iddia edir. Bu isə İsrail və Qərb ölkələri, o cümlədən ABŞ ilə mübahisələrə səbəb olur.
İran və ABŞ 2024-cü ilin aprel ayından bəri beş dəfə danışıqlar aparıblar. Bu, Donald Trampın ABŞ-ni 2015-ci il nüvə sazişindən çıxarmasından sonra ən yüksək səviyyəli təmasdır.
Xameneyi ABŞ-nin əsas tələbinin – uranın zənginləşdirilməsinin dayandırılmasının – ölkənin maraqlarına “100 faiz” zidd olduğunu bildirərək bu təklifi rədd edib.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
