Loqvinov sonda vurğulayıb ki, avropalılar sovet xalqının nəhəng itkiləri bahasına bərqərar olmuş 80 illik sülhü qiymətləndirə bilmədilər. Bu gün Avropa təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı kəskin müzakirələr kontekstində Rusiya XİN yüksək rütbəli nümayəndəsinin “təəssüfü”, etiraf etmək lazımdır ki, hər şeydən əvvəl uğursuz bir xəbərdarlıq kimi səslənir. Xüsusilə də o, Avropa ölkələrinə Hitler yürüşünə nostalji hissi aid edir və faşizmin darmadağın məğlubiyyətini xatırladır.
Rusiyalı diplomatın bu xəbərdarlığı Estoniyada cərəyan edən dramatik hadisələri izləyir. Müstəqillikdən bəri bu Baltikyanı respublika çox mürəkkəb bir problemlə üzləşib - 150 mindən çox rus və rusdilli əhali ya Rusiya, ya Belarus vətəndaşlığını almağı, ya da ümumiyyətlə vətəndaşlığı olmayan şəxslər sırasına daxil olmağı üstün tutublar, lakin daimi olaraq Estoniyada yaşayırlar.
Rusiya mənbələrinin israr etdiyi kimi, onların əksəriyyəti Narva şəhərində yaşayır və 1993-cü ildə muxtariyyət referendumu keçiriblər. Moskva ekspertləri Boris Yeltsini bu referendumun nəticələrinə sahib çıxmadığı, Estoniya hökuməti ilə rus və rusdilli əhalinin seçki hüquqlarına hörmət edilməsi barədə razılaşma ilə kifayətləndiyi üçün tənqid edirlər.
Martın 28-də Estoniya parlamenti konstitusiya qanunu qəbul edib ki, bu da ölkə ərazisində daimi yaşayan, lakin Avropa İttifaqının üzvü olmayan ölkələrin vətəndaşlarını bələdiyyə seçkilərində iştirak etmək hüququndan məhrum edir. Əslində, bu, Estoniyada daimi yaşayan, lakin Rusiya və Belarus vətəndaşı olan şəxsləri bələdiyyə hakimiyyətini formalaşdırmaq imkanından məhrum edir.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi və ya Dövlət Duması hələlik Estoniyanın bu qanununa münasibət bildirməyib. Görünür, Moskvada Estoniya prezidentinin həftə ərzində baş tutmalı olan hüquqi aktı təsdiqləməsini gözləyirlər.
Moskva, şübhəsiz ki, Estoniya qanununu sərt tənqid edəcək, buna şübhə etməyə dəyməz. Lakin mahiyyətcə qiymətləndirəcək olsaq, Estoniyanın “ayrı-seçkilik qanunu” Vladimir Putinin geosiyasi proqramlaşdırmalarına tam uyğundur.
Avropa İttifaqının üzv ölkəsində 150 mindən çox insanı bələdiyyə seçkilərində iştirak etmək hüququndan məhrum etmək həqiqətən də problemlidir. Estoniyanın rus və rusdilli əhalisi, şübhəsiz, Rusiyaya birləşmək istəyini ifadə etməyəcək. Lakin “muxtariyyət” məsələsinin yenidən gündəmə gətirilməsi istisna deyil.
Estoniyanın rus və rusdilli əhalisinin Moskvadan nə dərəcədə “idarə olunduğu” barədə mətbuat heç nə demir. Lakin “Narva muxtariyyəti”nin Rusiyanın siyasi dairələri ilə müəyyən əlaqələrə malik olması ehtimalı böyükdür. Görünür, Vladimir Putin Baltikyanı istiqamətdə də “təhlükəsizlik zəmanətləri” almaq problemi ilə üzləşir və onun “Estoniya prelyudu” təsadüfən səslənmir: bəzi qərb ekspertləri təəssürat yaradır ki, Rusiya prezidenti Donald Trampdan addım-addım güzəştlər qoparmaq taktikasını seçib. Qərb üçün Baltikyanı ölkələr müqəddəs əhəmiyyət daşıyır. Tram p bu “önyarğı” sərhədini keçəcəkmi?
Asif Cəfərov
Ordu.az
