Bu münasibətlə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi rəsmi bəyanat yayıb. "Ankara Ukraynanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə dəstəyinə sadiq qalır", - deyə bəyanatda qeyd olunub və "Anadolu" agentliyi tərəfindən hissə-hissə təqdim olunub. "Türkiyə, buna görə də, Krımda faktiki vəziyyəti tanımır, bu isə beynəlxalq hüququn pozulmasıdır. Ukraynanın tərkibində Krım Muxtar Respublikası qanunsuz referendum nəticəsində ilhaq edilib", - deyə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi vurğulayır və bildirir ki, Ankara bundan sonra da müşahidə aparacaq və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini xüsusilə yarımadanın yerli əhalisi – Krım tatarlarının vəziyyəti ilə bağlı hadisələrə yönəldəcək.
Fərz etmək olarmı ki, Türkiyə Krım məsələsi ilə bağlı rus-ukrayna gizli danışıqlarından məlumatlıdır? Bu istisna edilmir, ən azından ekspert səviyyəsində Krım məsələsi müzakirə olunur, bunun dolayı sübutu isə Türkiyə mətbuatında yer alan bir məqalədir, onun əsas fikri belədir: "Əgər Vladimir Putin Ukraynaya olan iddialarını tarixi uzaq keçmişin hadisələri ilə əsaslandırırsa, onda Krım məsələsində Türkiyənin yanaşmaları daha əsaslıdır".
Krımın tarixinə toxunan müəllif qeyd edir ki, yarımada Osmanlı imperiyasının tərkibində üç əsrdən çox olub və Rusiyaya yalnız XVIII əsrin sonunda birləşdirilib. Rusiya imperiyasının tərkibində Krım əhalisinin əksəriyyətini tatarlar təşkil edib. Onlar 1944-cü ildə tamamilə deportasiya ediliblər, Stalin dövründən sonra və müstəqil Rusiyada isə onların vətənə kollektiv qayıtma hüququ tanınmayıb. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi 2014-cü ildə Krım referendumunu qanunsuz elan edərək vurğulayıb ki, yarımadanın yerli tatarlar əhalisi onu boykot edib.
Ukrayna məsələsində Türkiyənin maraqlı olması, əlbəttə, daha çox haqlı vəziyyət yaradır. Trampın vəzifəyə başlamasından üç ay keçib, lakin Vaşinqtonla Ankara hələ də əhəmiyyətli əlaqələr qurmayıb, o cümlədən İsrail-Fələstin tənzimlənməsi və Yaxın Şərqin "yeni coğrafiyası" ilə bağlı məsələlərlə bağlı fikirlər müxtəlifdir.
Krım məsələsində tarixi hüquq və yerli tatarlar əhalisinin mənafelərinin müdafiəsinə dair öhdəlikləri xatırladan Türkiyə faktiki olaraq işarə edir ki, əgər onun geosiyasi maraqları nəzərə alınmazsa, Ukrayna tənzimlənməsi ilə bağlı rus-amerika "sazişi tam dəyərli olmayacaq".
Ukraynanın hazırkı hakimiyyəti daim Krım tatarlarının hüquqlarına hörmət etməyə hazır olduğunu vurğulayır. Kiyevdə milli qəhrəman adı Krım tatarlarının lideri Mustafa Cəmiloğluna verilib, o, Türkiyə prezidenti tərəfindən dəfələrlə qəbul olunub. Ukraynanın müdafiə naziri Umerov etnik tatardır.
Regionda "yumşaq güc" tətbiq etmək üçün, şübhəsiz ki, Türkiyəyə Krımın Ukraynanın hüquq sahəsinə qayıtması sərfəlidir, lakin kim əsaslı şəkildə inkar edə bilər ki, Krımın Rusiyaya ilhaqının geosiyasi motivlərindən biri də Qara dəniz-Azov regionuna Türkiyənin girişinin məhdudlaşdırılması deyil? Nəticə etibarilə, Krım kimi bugünkü Moldova və "Novorossiya"nın əhəmiyyətli hissəsi Rusiya tərəfindən Osmanlı imperiyasına qarşı aparılan bir neçə müharibə nəticəsində ələ keçirilib.
Məsələ ondadır ki, bu tarixi "əsaslandırmalar" ABŞ prezidenti Trampın diqqətini nə qədər cəlb edə bilər və ya onun geosiyasi proqramlaşdırmalarında iştirak edə bilər.
Asif Cəfərov
Ordu.az
