İsrailin hərbi çatışmazlıqları nələrdir?

İsrailin demoqrafik çatışmazlıqlarına nəzər salsaq, onun əhalisinin 10 milyondan aşağı, ölkənin birinci dərəcəli vətəndaşları sayılan yəhudi israillilərin sayının isə 7 milyonu çətinliklə keçməsi diqqət çəkir. Fələstinin əhalisi 5 milyonu keçib və 6 milyona doğru gedir. Əslində İsrailin Qəzza hərbi əməliyyatında Qəzzada Fələstin əhalisinin 3 faizi həyatını itirib. İsrailin hərbi gücü ona özündən böyük olan qonşu dövlətlərlə münasibətlərini davam etdirməyə imkan verir.

İsrailin digər hərbi çatışmazlığı ölkənin coğrafi dərinliyinin olmamasıdır. Ən geniş nöqtəsində belə, İsrail şərqdən qərbə eni 135 kilometr olan və şimaldan cənuba uzanan dar bir ölkədir. Bu coğrafiya şərqdən qərbə bölünə bilən və adi müharibədə düşmən hərbi əməliyyatları ilə kommunikasiya xətləri kəsilə bilən bir quruluşa malikdir. Bununla belə, İsrailin inkişaf etmiş silah sistemləri ölkəyə belə bir əməliyyata qarşı müdafiə və çəkindirmə imkanları da verir. Yaxud ümumiyyətlə belə bir rəyin İsrailin xeyrinə üstünlük təşkil etdiyini deyə bilərik.

Çünki İsrailin silahlarının qarşısını almağı sınaqdan keçirə biləcəyimiz sonuncu konvensional hücum 1973-cü ildə baş verib. Lakin o müharibənin əsl döyüşləri İsraildə deyil, Sinay yarımadasında baş verdi. Müəyyən mənada, 1967-ci il Ərəb-İsrail müharibəsi kimi, 1973-cü il müharibəsi də İsrail ərazisində deyil, İsraillə qonşu dövlətlərin ərazisində baş verib. Əslində İsrailin 1982 və 2006-cı illərdəki Livan müharibələri də Livan ərazisində olub. Bu müharibələr İsrailin bəzən uğurlu ərazi nailiyyətləri, bəzən də uğursuz geri çəkilməsi ilə nəticələndi.

Buna görə də 1948-ci il müharibəsindən bu yana İsrailin adi bir hücum qarşısında öz sərhədləri daxilində müharibədə uğur qazanıb-qazanmayacağı sınaqdan keçirilməsə də, oktyabrın 7-də HƏMAS-ın asimmetrik üsul və vasitələrlə həyata keçirdiyi hücumda İsrailin bu sınaqdan keçdiyini söyləmək olmaz. Əslində İsrail bu müdafiə zəifliyinə qarşı bildiyini etdi və oktyabrın 7-dən əvvəl dəfələrlə müdaxilə etdiyi Qəzzaya yenidən müdaxilə etdi. İsrail Qəzzada HƏMAS üzvlərinin sayını azaltmağa çalışır, eyni zamanda ordusuna sarsılmış inamı bərpa edir.

İsrailin silah anbarı: ABŞ

Günün sonunda İsrailin yenilməz hərbi güc olması iddiasının əfsanə, yoxsa reallıq olduğu müzakirə oluna bilər. Ancaq bu suala “bəli” cavabını verənlər üçün o gücün mənbəyini İsraildə deyil, çox uzaqlarda, Amerika Birləşmiş Ştatlarında (ABŞ) axtarmaq lazımdır. Ukrayna tərəfini silahlandıran, ordusunu öyrədən, Rusiyanın Ukrayna ərazisinə hücumlarına qarşı müharibə strategiyasını müəyyən edən ABŞ bu dəstəyi İsrailə də verir. ABŞ-nin İsrailə silah dəstəyi çox böyükdür.

ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin məlumatına görə, İsrail ABŞ-dən bu günə qədər məcmu olaraq ən çox hərbi dəstək alan ölkədir. 2024-cü il rəqəmləri nəzərə alınmasa belə, ABŞ-nin ümumi hərbi yardımı 300 milyard dolları ötür. Əlavə yardım paketləri ilə yanaşı, ABŞ İsrailə hər il 3,3 milyard dollardan çox dəyərində müntəzəm hərbi yardım edir. Təkcə bu dəstəyin məbləği İsrailin müdafiə büdcəsinin 15 faizinə uyğundur.

Məsələn, ABŞ-nin NATO müttəfiqi olan Türkiyəyə satılmayan F-35 təyyarələri İsrailə xərcinin əhəmiyyətli bir hissəsi bu yardımdan qarşılanaraq verildi. İsrail 2017-ci ildən F-35 təyyarələrindən istifadə edir. Əslində, İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin (HHQ) bəyanatına görə, İsrail 2018-ci ildə F-35-ləri real döyüşdə istifadə edən ilk dövlət olub. İsrailin Hava Hücumundan Müdafiə (HHM) sisteminin təməl daşı olan “Dəmir Günbəz” və “David's Sling” ABŞ-nin “Raytheon” müdafiə sənayesi şirkəti tərəfindən İsrailin ictimai şirkətləri ilə birlikdə hazırlanıb.

Əslində İsrail bu sistemlərin real hava hücumunda təmin edəcəyi qoruma dərəcəsini sınaqdan keçirməyib. Ancaq bu il İranın bir sıra Pilotsuz Uçuş Aparatı (PUA) və qanadlı raketlə gün və saat bildirərək, nümayişkəranə şəkildə etdiyi hücumu əngəlləmədə də ABŞ, Böyük Britaniya və bu ölkələrin bölgədəki müttəfiqlərinin hava qüvvələri raket və PUA-ları havada hədəf alaraq, aktiv qoruma təmin etdi.

Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatlarına görə, İsrail 2013-2023-cü illər arasında silahlarının 66 faizini ABŞ-dən idxal edib. Bundan əlavə, İsrailin 1984-cü ildən bəri ABŞ tərəfindən doldurulmuş nəhəng silah və sursat anbarı var. Qəzza hərbi əməliyyatı kimi fövqəladə vəziyyətlərdə İsrail sursat ehtiyacını bu anbardan qarşılayır. Üstəlik, bu ilin aprel ayında dərc olunan BBC xəbərinə görə, Pentaqon İsrailə 300 min 155 millimetrlik top mərmisi göndərib.

Sözügedən ABŞ dəstəyi adi dəstəklə məhdudlaşmır. İsrailin nüvə silahı texnologiyasına sahib olmasının da öz imkan və qabiliyyətləri ilə mümkün olmayacağını da deyə bilərik. Cənubi Afrika Respublikasını və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqından (SSRİ) çıxan dövlətləri nüvə silahlarından imtina etməyə məcbur edən ABŞ İsrailə gəldikdə isə əks mövqe sərgiləyə bilir.

Əslində İsrailin bu qədər qısa zamanda bu qədər HƏMAS üzvünü öldürə biləcək artilleriya mərmisi və ya təyyarəsi yoxdur. Bunları İsrailin inventarına əlavə edən, hərbi əməliyyatda İsraili dəstəkləyən və onun nəticələrinə qarşı İsraili kölgəsinə alan ünvan Yaxın Şərqdə deyil, Atlantik okeanın o biri tərəfindədir. Əgər bir gün İsrail siyasətini dəyişəcəksə, bunun yolu Vaşinqtondan keçir.

Asif Cəfərov
Ordu.az