Amulsarın ehtimal edilən beş sahəsində uranın miqdarı təxminən 76 ton olaraq qiymətləndirilib. Torium bölgəsində uranın olmasını nəzərə alsaq, ümumi ehtiyat 100 ton qiymətləndirilə bilər.
Qeyd edək ki, “Geotim” (indiki “Lydian Ermənistan”) şirkətinin rəhbərləri, xüsusən də alimin oğlu Hayk Aloyan, tamamilə Q.P.Aloyanın elmi dəyərini inkar edir.
1952-1954-cü illərdə həyata keçirilən Amulsar Kəşfiyyat qrupu tərəfindən 126 səhifəlik qiymətləndirmə hesabatı Təbiəti mühafizə cəbhəsinin (rus dilində) əlindədir. Həmin hesabatda, Amulsar ərazisindəki uran və torium ehtiyatlarına dair əyani sübutlar var.
Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Geologiya Elmləri İnstitutunun baş elmi işçisi, Geologiya Elmləri namizədi Dmitri Arakelyan 2018-ci il 10 avqust tarixli hesabatında qeyd edilib ki, Amulsar ərazisində planlaşdırılan dağ süxurlarının öyrənilməsi qismən 1952-1954-cü illərdə aparılan ərazilərin kəşfiyyatı ilə üst-üstə düşür.
Bu məsələ “Lidian” şirkətinin hesabatında layiqincə dəyərləndirilməyib.
Dmitri Arakelyanın rəyində planlaşdırılan tullantı suxurları ərazisi ilə bağlı belə yazılıb:
1. “Geotim” tərəfindən təqdim olunan mühəndis geoloji quyuların və qazıntıların yeri və miqdarı haqqında məlumat boş suxur tullantılarının saxlanılması üçün kifayət qədər əsaslı hesab oluna bilməz. Xüsusilə (2 ərazidə təqribən 2-2,5 km) müəyyən bir ərazidə qazılmış 5 quyu (GRE-B8, GRE-B6, GRE-B10, GRE-W1, GRE-B6A) mühəndis geoloji tərəfindən tam təsirini göstərə bilməz. 1:500m, 1:1000m,1:2000m kondisionerləri şəkil1.
2. Mühəndis geoloji elementlərini, qrunt suların səviyyəsini və digər parametrləri təmsil etmək üçün tələb olunan quyulardan əldə edilən torpağın fiziki mexaniki xassələrinə dair mühəndis geoloji məlumatlarının uzununa və genişliyinə kəsişmələri mövcud deyil. Qazılmış quyular (TP-774, TP-775, DDAG-392, BH-606 , DDAG-387 və s.) və qazıntılar əsasən köməkçi, avtopark və digər mədən işləri üçün tələb olunan infrastruktur sahələrinin qurulmasını və istismarını əhatə edir. Bütün bunlardan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, planlaşdırılan boş çuxur sahələrinin mühəndis geoloji işləri yarımçıq həyata keçirilib və mövcud vəziyyəti qiymətləndirmək üçün kifayət qədər məlumat mövcud deyil. Şirkət tərəfindən təqdim olunan hesabatlarda, əvvəlki illərdə görülən işlər barədə çox səthi məlumat verilib. Bu hesabatlardan birində araşdırma tarixçəsi Kotlyar tərəfindən başlayır və dərhal 1955-ci il hesabatına keçid edilir.
2008-2016-cı illərdə isə yalnız “Golder” mütəxəssislərinin işi və şirkətin hesabatları təqdim olunur. Lakin 1952-54-cü illərdə planlaşdırılan boş çuxurlar ərazisində 1955-ci ildə Amulsar kəşfiyyat qrupu tərəfindən Uran-Torium ehtiyatlarının dəyərləndirilməsi işlərinin yekun hesabatı 1955-ci ildə keçirilib.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
