Türkiyə son illərdə müdafiə sənayesində həyata keçirdiyi irəliləyişlər sayəsində raket texnologiyaları sahəsində qlobal miqyasda rəqabətqabiliyyətli mövqeyə yüksəlib. GÖKBORA ROKETSAN tərəfindən hazırlanmış və IDEF 2025 sərgisində təqdim edilmiş yeni nəsil “hava-hava” raketidir. Bu raket xüsusilə görmə xəttindən kənar (Beyond Visual Range - BVR) hava döyüşlərində istifadə olunmaq üçün nəzərdə tutulub və bərk yanacaqlı “ramjet” mühərriki ilə qabaqcıl sensor texnologiyaları sayəsində diqqət çəkir. GÖKBORA Milli Döyüş Təyyarəsi KAAN və pilotsuz döyüş təyyarəsi Bayraktar KIZILELMA kimi platformalarla inteqrasiya olunaraq Türkiyənin hava üstünlüyü imkanlarını artırmağı qarşısına məqsəd qoyur.
Xüsusiyyətləri
GÖKBORA uzunluğu 3,75 metr, çəkisi isə təxminən 200 kq olan raketdir. Raket KAAN və KIZILELMA platformalarının daxili silah stansiyalarına inteqrasiya edilə biləcək şəkildə layihələndirilib. Bunun sayəsində həmin platformaların stels (aşağı radara görünmə) xüsusiyyətləri qorunur. Daxili stansiya uyğunluğu raketin aerodinamik müqavimətini azaldaraq platformaların manevr qabiliyyətini və radara görünmə sahəsini optimallaşdırır.
Hərəkət sistemi
GÖKBORA Türkiyədə ilk dəfə hazırlanmış bərk yanacaqlı “ramjet” mühərriki ilə təchiz olunub. Bu mühərrik raketin “Mach 4+” sürətə çatmasına imkan verir və uzaq mənzilli nişanalmalarda yüksək kinetik enerji təmin edir. Bərk yanacaqlı “ramjet” texnologiyası TÜBİTAK-SAGE tərəfindən hazırlanmış maye yanacaqlı “ramjet” mühərrikli GÖKHAN raketindən fərqli yanaşmaya əsaslanır və texniki xidmət rahatlığı ilə əməliyyat çevikliyi təmin edir.
İdarəetmə və sensor sistemləri
Raketin idarəetmə sistemi ətalətli naviqasiya sistemi (INS) və məlumat bağlantısının kombinasiyasına əsaslanır. AESA (Aktiv Elektron Daramalı Antena) axtarış başlığı hədəfin aşkarlanması və izlənilməsində yüksək dəqiqlik təmin edir. AESA texnologiyası GÖKBORA-nın mürəkkəb radioelektron mübarizə şəraitində belə hədəfə kilidlənmə qabiliyyətini artırır. Bundan əlavə, Milli Taktiki Məlumat Bağlantısı (MTDL) ilə uyğun məlumat bağlantısı raketin döyüş meydanındakı digər sensorlarla inteqrasiya edilmiş şəkildə fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradır.
Mənzil və hədəf növləri
GÖKBORA 100 dəniz milindən (təxminən 185 km) artıq mənzilə malikdir ki, bu da onu öz sinfinin ən uzaq mənzilli raketlərindən birinə çevirir. Raket döyüş təyyarələri, AWACS təyyarələri, yanacaqdaşıyan təyyarələr, pilotsuz uçuş aparatları və qanadlı raketlər kimi geniş hədəf spektrinə qarşı istifadə oluna bilər. Yüksək partlayış qabiliyyətli və qəlpəli döyüş başlığı hədəfin məhv edilməsində yüksək effektivlik təmin edir.
Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üçün təsirləri
GÖKBORA Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin uzaq mənzilli nişanalma imkanlarını artıraraq hava üstünlüyü doktrinasında mühüm rol oynayacaq. Raketin KAAN və KIZILELMA ilə inteqrasiyası Türkiyənin həm pilotlu, həm də pilotsuz hava platformalarında müasir təhdidlərə qarşı çəkindirmə qabiliyyətini gücləndirəcək. Bundan əlavə, raketin stels platformalarla uyğunluğu Türkiyənin asimmetrik hava müharibələrində üstünlük qazanmasına şərait yaradır.
Beynəlxalq analoqlarla müqayisə
GÖKBORA tez-tez Avropanın Meteor raketi ilə müqayisə olunur. “Meteor” maye yanacaqlı “ramjet” mühərriki və oxşar mənzil xüsusiyyətləri ilə GÖKBORA-nın texnoloji analoqu hesab edilə bilər. Bununla belə, GÖKBORA-nın bərk yanacaqlı “ramjet” mühərriki logistika üstünlükləri və texniki xidmət rahatlığı təqdim edir. Bundan əlavə, AESA axtarış başlığı və MTDL uyğunluğu raketin müasir döyüş mühitində daha çevik istifadəsinə imkan verir.
Müzakirələr və gələcək perspektivlər
GÖKBORA-nın hazırlanması Türkiyənin müdafiə sənayesində texnoloji müstəqilliyini gücləndirmək səylərinin göstəricisidir. Raketin yerli platformalarla inteqrasiyası və beynəlxalq analoqları ilə rəqabət apara bilməsi Türkiyənin qlobal müdafiə bazarındakı mövqeyini gücləndirə bilər.
Gələcəkdə GÖKBORA-nın süni zəka dəstəkli idarəetmə sistemləri və qabaqcıl sensor inteqrasiyaları ilə daha da təkmilləşdirilməsi gözlənilir. Bundan əlavə, raketin ixrac potensialı Türkiyənin müdafiə sənayesi məhsullarını beynəlxalq bazarda mövqeləndirmə strategiyası baxımından mühüm imkan yaradır.
GÖKBORA raketi - Texniki xüsusiyyətlər
Raket növü: Uzaq mənzilli “hava-hava” raketi (BVRAAM)
Mühərrik növü: Bərk yanacaqlı “ramjet” (SCRJ - Solid Fuelled Ramjet)
Mənzil: 185 km və daha artıq (yüksək hündürlük və uyğun nişanalma şəraitində)
Sürət: “Mach 4+” (supersəs-hipersəs arası)
Uzunluq: 3,57 metr
İdarəetmə sistemi:
- INS (Ətalətli Naviqasiya Sistemi)
- AESA radar axtarış başlığı
- Məlumat bağlantısı (uçuş zamanı hədəfin yenilənməsi)
Məlumat bağlantısı:
- Milli Taktiki Məlumat Bağlantısı (MTDL)
- Hədəfin yenilənməsi və istiqamətləndirmə dəstəyi
Döyüş başlığı:
- Yüksək partlayış qabiliyyətli və qəlpəli
- Yüksək məhvetmə qabiliyyəti və dəqiq işə salma sistemi
Uyğun platformalar:
- KAAN (TF-X Milli Döyüş Təyyarəsi)
- “Bayraktar” KIZILELMA
- Gələcəkdə digər milli platformalara da inteqrasiya planlaşdırılır
Stels (gizlilik) uyğunluğu:
- Daxili silah stansiyasında daşınmaya uyğundur
- Aşağı radara görünmə sahəsinə malikdir
Çəki: Təxminən 200 kq
İdarəetmə və istiqamətləndirmə:
- Aerodinamik idarəetmə səthləri vasitəsilə istiqamətləndirmə
- Yüksək manevr qabiliyyəti
İstifadə məqsədi:
Düşmənin döyüş təyyarələri, AWACS təyyarələri, yanacaqdaşıyan təyyarələri kimi yüksək dəyərli hava hədəflərinin uzaq məsafədən zərərsizləşdirilməsi.
Ümumi xüsusiyyətlər:
- Daxili silah stansiyasına uyğunluğu sayəsində stels qabiliyyətinin qorunması
- Radioelektron mübarizə şəraitinə davamlı qabaqcıl idarəetmə sistemi
- Yüksək sürətlə uzaq mənzilli nişanalma qabiliyyəti
- Sübut olunmuş döyüş qabiliyyəti və bütün hava və ərazi şəraitində istifadə imkanı
- Qısa atışa hazırlıq müddəti və yüksək dəqiqlikli zərbə qabiliyyəti
- Aldatma və radio maneələrə qarşı həllər
- Süni zəka dəstəkli sistemlər (bəzi mənbələrdə qeyd olunur)
ROKETSAN-ın elmi-tədqiqat və təkmilləşdirmə işləri nəticəsində hazırlanmış bərk yanacaqlı “ramjet” mühərriki GÖKBORA-nı maye yanacaqlı analoqlarından fərqləndirir və daxili stansiya inteqrasiyasını mümkün edir. Bu xüsusiyyət raketin həm pilotlu, həm də pilotsuz hava platformalarında effektiv şəkildə istifadəsinə imkan verir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
