Türkiyənin müdafiə sənayesi nəhəngi ASELSAN ölkənin “Polad Günbəz” hava hücumundan müdafiə şəbəkəsi üçün texnologiyaların təmin edilməsini nəzərdə tutan 900 milyon dollarlıq müqavilə əldə edib. Təhvil prosesinin 2028-2032-ci illər arasında həyata keçirilməsi planlaşdırılır ki, bu da Ankaranın hərtərəfli və çoxtəbəqəli hava/raketdən müdafiə arxitekturası qurmaq səylərində növbəti mühüm addım hesab olunur.
Bu müqavilə 2025-ci ildə imzalanmış 1,9 milyard dollarlıq daha böyük “Polad Günbəz” sazişindən və Avropanın ən böyük hava hücumundan müdafiə istehsal müəssisələrindən birinə çevrilə biləcək xüsusi istehsal mərkəzinə yönəldilmiş 1,5 milyard dollarlıq dövlət investisiyasından sonra imzalanıb. Ümumilikdə “Polad Günbəz” sisteminin dəyərinin bir neçə milyard dollar səviyyəsində olacağı gözlənilir. Bu isə qiymətinin ən azı yüz milyardlarla dollar və ya daha artıq olduğu təxmin edilən ABŞ-nin “Qızıl Günbəz” sistemindən xeyli ucuzdur.
Türkiyənin “Polad Günbəz” hava hücumundan müdafiə sistemi
“Polad Günbəz” sistemi müxtəlif müdafiə vasitələrini vahid şəbəkədə inteqrasiya etmək məqsədilə hazırlanıb. Konsepsiya baxımından “Polad Günbəz” İsrailin çoxtəbəqəli hava hücumundan müdafiə sisteminə (“Dəmir Qübbə”, “Davidin Sapandı”, “Arrow”), təklif edilən “Qızıl Günbəz”yə və NATO-nun inteqrasiya edilmiş hava hücumundan müdafiə şəbəkələrinə bənzəyir. Sistemin məqsədi kiçik Pilotsuz Uçuş Aparatlarından (PUA) başlayaraq qanadlı raketlərə və ballistik raketlərə qədər müxtəlif təhdidləri aşkar etmək, izləmək, prioritetləşdirmək və məhv etməkdir.
Türkiyə son illərdə Ukrayna və Yaxın Şərqdə baş verən münaqişələri müşahidə etdikdən sonra belə bir sistem qurmağa qərar verib. Xüsusilə Ukrayna müharibəsi ucuz PUA-ların və kütləvi raket hücumlarının nə qədər dağıdıcı ola biləcəyini nümayiş etdirdi. İranla bağlı son münaqişələr isə kritik infrastruktur obyektlərinin cəbhə xəttindən uzaqda yerləşsə belə hədəfə çevrilə biləcəyini göstərdi. Türkiyəli analitiklər diqqət çəkirlər ki, müasir müharibələr artıq yalnız hərbi bazalarla məhdudlaşmır, limanlardan enerji infrastrukturuna, nəqliyyat qovşaqlarından komanda mərkəzlərinə və iqtisadi obyektlərə qədər geniş spektrli hədəfləri əhatə edir.
“Polad Günbəz” sisteminin tərkibinə daxil ediləcəyi gözlənilən vasitələrdən biri yaxın mənzilli müdafiə qatı olan “Korkut” sistemidir. Bu, PUA-lara, helikopterlərə və alçaq hündürlükdə uçan təhdidlərə qarşı nəzərdə tutulmuş mobil zenit artilleriya sistemidir və eyni zamanda raket, artilleriya və minaatan mərmilərinə qarşı müdafiə funksiyasını da yerinə yetirə bilir.
İstiqamətləndirilmiş enerji qatına “Ejderha” istiqamətləndirilmiş enerji silahı və PUA-ları, “gəzən sursat”ları və aşağı xərcli hava təhdidlərini zərərsizləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş lazer əsaslı “Gökberk” müdafiə sistemi daxildir. “Gökberk” xüsusilə cəlbedici hesab olunur, çünki lazer atışının xərcı raket önləyici buraxmaqdan qat-qat aşağıdır.
Orta mənzilli müdafiə qatını təyyarələrə, qanadlı raketlərə və daha böyük PUA-lara qarşı istifadə üçün nəzərdə tutulmuş qısa və orta mənzilli hava hücumundan müdafiə raket sistemi olan “Hisar” təşkil edir.
Hibrid müdafiə qatında müxtəlif məhvetmə üsullarını birləşdirən və artilleriya ilə raket sistemləri arasındakı boşluqları doldurmaq məqsədi daşıyan “Gürz 140” hava hücumundan müdafiə platforması yer alır.
Nəhayət, uzaq mənzilli müdafiə qatını Türkiyənin ən qabaqcıl uzaq mənzilli hava hücumundan müdafiə sistemi olan “Siper” təşkil edir. Bu sistem yüksək performanslı təyyarələrə və uzaq mənzilli raket təhdidlərinə qarşı istifadə üçün hazırlanıb. “Siper” çox vaxt ABŞ-nin istehsalı olan “Patriot” və ya Rusiyanın S-400 sistemi ilə müqayisə edilən Türkiyənin ən yaxın analoqu kimi təqdim olunur.
Türkiyənin bir gün “Polad Günbəz”yə ehtiyacı olacaq
Türkiyə özünün təhlükəli regionda yerləşdiyini yaxşı anlayır. Ölkə Yaxın Şərq, Qara dəniz hövzəsi və Şərqi Aralıq dənizi arasında yerləşir. Yaxınlıqdakı demək olar ki, bütün münaqişələrdə isə geniş miqyasda PUA və raketlərdən istifadə olunur. Türkiyəli hərbi analitiklər Yunanıstan-İsrail əməkdaşlığının güclənməsindən, regionda Avropa hərbi iştirakının genişlənməsindən və Kipr ətrafında aktivliyin artmasından getdikcə daha çox narahatlıq duyurlar.
Türkiyə “Polad Günbəz”ni Şərqi Aralıq dənizində mövqelərini möhkəmləndirmək məqsədinə xidmət edən daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirir. Ankara hesab edir ki, bu sistem limanlar, enerji marşrutları, dəniz nəqliyyatı xətləri və ticarət dəhlizləri kimi vacib infrastrukturu daha yaxşı qorumağa imkan verəcək.
“Polad Günbəz” ənənəvi sərhəd müdafiəsindən daha genişmiqyaslı və hərtərəfli vətən müdafiəsi konsepsiyasına keçidi əks etdirir və dünyanın son münaqişələrindən çıxarılan dərsləri özündə birləşdirir. Daha 900 milyon dollarlıq investisiya ilə Türkiyənin hava hücumundan müdafiəyə böyük ümidlər bağladığı aydın görünür.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
