Avropa liderləri müdafiəyə daha çox vəsait ayırmaqla bağlı vədlərini yerinə yetirməyə başlayıblar.
ABŞ-nin təzyiqindən sonra, Prezident Donald Trampın NATO müttəfiqlərini müdafiə xərcləri üzrə hədəflərə çatmadıqları üçün tənqid etməsi fonunda, qitənin 2025-ci ildəki investisiyaları 14% artaraq 739 milyard avroya çatıb, bu isə bütün digər qitələrdən daha yüksək artım deməkdir.
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, bu, 1950-ci illərdən bəri ən kəskin artımdır və 10 il əvvəlki göstəricidən iki dəfə çoxdur. NATO üzvlərinin bir çoxu 2035-ci il üçün müəyyən edilmiş ÜDM-in 5%-i həcmində yeni müdafiə xərci hədəfinə çatmağa çalışır.
Ötən il Berlin müdafiəyə təxminən 97 milyard avro ayırıb ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 24% artım deməkdir.
Bu o deməkdir ki, Almaniya artıq Böyük Britaniyanı geridə qoyaraq Avropanın ən böyük müdafiə investoru olub və dünyada ABŞ (854 milyard dollar), Çin (336 milyard dollar) və Rusiyadan (190 milyard dollar) sonra dördüncü yeri tutur.
Bundesver “Avropanın ən güclü ənənəvi silahlı qüvvəsi” olacaq
153 iri layihəni əhatə edən proqram çərçivəsində Almaniya yeni silah sistemləri əldə etməyi, texnikasını modernləşdirməyi və infrastrukturla kibertəhlükəsizliyi gücləndirməyi planlaşdırır. Bu barədə “Europe in Motion”a “EuroDefense Germany” təşkilatının sədri, ehtiyatda olan polkovnik Ralf Tiele bildirib.
Almaniyanın silahlı qüvvələri olan Bundesver piyada briqadalarını daha çox “Puma” döyüş maşınları ilə gücləndirir, həmçinin 2029-cu ilə qədər 237 “Infanterist der Zukunft” sistemi üçün çoxmilyardlıq sifariş verib.
Bu sistem piyadalara yüksək zərbə gücü, davamlılıq, hərəkətlilik, döyüş idarəetməsi və hazırlıq imkanları təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş modul və inteqrasiya olunmuş döyüş sistemidir.
Alman Bundesver hərbçiləri 2024-cü il mayın 29-da Vilnüs yaxınlığında Almaniya-Litva birgə təlimləri zamanı zirehli hərbi texnikanın yanında dayanırlar.
Ordu həmçinin hava hücumundan müdafiə sahəsində boşluqları aradan qaldırmağa diqqət yetirir. Bu çərçivədə 600-ə qədər “Skyranger 30” zenit top-tankı, 20 yeni “Eurofighter” qırıcısı əldə etmək və “Patriot”, IRST və “Meteor” kimi idarəolunan raket sistemlərinə böyük investisiyalar yatırmaq planlaşdırılır.
Dəniz qüvvələri də genişləndiriləcək. Planlara görə, 50 pilotsuz sistemlə inteqrasiya olunmuş 42-yə qədər ekipajlı gəmi, o cümlədən yeni korvetlər və sualtı qayıqlar alınacaq.
Tielenin sözlərinə görə, “hərbi kosmik proqramlar da strateji prioritetlər sırasındadır” və bu çərçivədə kəşfiyyat peykləri, kosmik təyyarələr və kosmosda lazer əsaslı müdafiə sistemlərinə investisiya qoyulur.
O bildirib ki, bu investisiyalar Almaniya ordusunu “Avropanın ən güclü ənənəvi silahlı qüvvəsinə” çevirəcək.
Digər hansı ölkələr hərbi xərcləri artırır?
Digər böyük iqtisadiyyatlardan biri olan İtaliya da geri qalmır. 20% artımla onun hərbi xərcləri hazırda İsraillə eyni səviyyəyə çataraq 41 milyard avro təşkil edir.
NATO daxilində adətən geri qalan İspaniya isə daha böyük sıçrayış edib, 50% artımla hərbi xərclərini 1990-cı illərin əvvəlindən etibarən ilk dəfə ÜDM-in 2%-i səviyyəsinə çatdırıb.
ÜDM-ə nisbətdə ən çox kim xərcləyir?
Müdafiə xərclərinə ÜDM-in payı baxımından yanaşdıqda, hansı ölkələrin müdafiəni milli prioritet hesab etdiyi daha aydın görünür.
Ukrayna (təxminən 40%) istisna olmaqla, dünya lideri 8,8% ilə Əlcəzairdir. Avropada isə ilk yerlərdə Rusiyayla sərhədi olan ölkələr qərarlaşıb.
Polşa birinci yerdədir və ÜDM-in 4,5%-ni silahlanma və müdafiə infrastrukturuna ayırır.
Latviya 3,6% ilə ikinci, Estoniya 3,4% ilə üçüncü, Norveç isə 3,3% ilə dördüncüdür. Siyahının sonunda isə İslandiya (praktiki olaraq 0%), İrlandiya (0,2%) və İsveçrə (0,8%) qərarlaşıb.
Qitənin beş ən böyük iqtisadiyyatı arasında, 2025-ci ildə hərbi xərclərdə müəyyən azalma olsa da, Böyük Britaniya ÜDM-ə nisbətdə 2,4% ilə lider olaraq qalır. Onu Almaniya (2,3%), İspaniya (2,1%), Fransa (2%) və İtaliya (1,9%) izləyir.
Ukrayna müharibəsi hərbi xərclərə necə təsir edir?
ABŞ ümumi xərclərdə nəzərəçarpacaq azalma (-7,5%) barədə məlumat verib. Bunun əsas səbəbi 2025-ci ildə Ukrayna üçün yeni hərbi maliyyə yardımının təsdiqlənməməsi olub. Bu isə əvvəlki üç ildən kəskin fərqlənir, həmin dövrdə Kiyev üçün ümumilikdə 127 milyard dollar ayrılmışdı.
Buna baxmayaraq, Vaşinqton hələ də dünyada ən çox müdafiə xərci edən 15 ölkə arasında ümumi xərclərin 33%-ni təşkil edir. Onu Çin (12%) və Rusiya (6,6%) izləyir.
SIPRI bildirib ki, “davam edən iqtisadi təzyiqlərə və sanksiyalara baxmayaraq, Rusiya 2022-ci ildən bəri hər il hərbi xərclərini artırmağa nail olub, halbuki satınalma və əməliyyat strategiyalarında dəyişikliklər müşahidə olunur”.
Qurum əlavə edib ki, “Ukraynaya qarşı müharibə tədricən tükəndirmə müharibəsinə çevrildikcə, Rusiya əməliyyat xərclərini məhdudlaşdırmaq üçün daha ucuz silah sistemlərinin kütləvi şəkildə alınmasına üstünlük verib”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
