Müharibənin dumanında aydınlıq çox vaxt gec gəlir. Lakin cavabsız sualların boşluğunu konspirasiya nəzəriyyələri doldurur. ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi fonunda sosial mediada yayılan son nəzəriyyə iddia edir ki, ABŞ-nin son yüksək profilli “xilasetmə və axtarış əməliyyatı” göründüyü kimi olmayıb.
Bu iddialara görə, ictimaiyyətə vurulmuş amerikalı pilotun çıxarılması kimi təqdim edilən missiya əslində “ölkədən zənginləşdirilmiş uranı gizli şəkildə çıxarmaq cəhdi” olub. Nəzəriyyənin tərəfdarları bildirirlər ki, əməliyyat uğursuzluğa düçar olub və ABŞ qüvvələri izləri silmək və izlərini gizlətmək üçün öz təyyarələrini qəsdən məhv etməyə məcbur qalıb.
Bu iddiaları təsdiqləyən heç bir rəsmi açıqlama və ya etibarlı sübut hələlik ortaya çıxmayıb. Lakin bu nəzəriyyələr internetdə geniş yayılıb.
Cümə günü baş verənləri bir daha xatırlayaq, həmin vaxt İranda vəziyyət kəskin şəkildə gərginləşmişdi. F-15E qırıcı təyyarəsi İran ərazisində İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu tərəfindən vurulmuşdu. Zədələnmiş qırıcı təyyarədən iki ekipaj üzvü katapult etmişdi. Pilot həmin gün xilas edilmişdi, lakin ikinci ekipaj üzvü, silah sistemləri zabiti (WSO) hələ də Kohgiluye və Boyer-Əhməd vilayətinin dağlıq ərazilərində itkin düşmüşdü.
Bazar günü, təyyarənin vurulmasından təxminən 48 saat sonra ABŞ WSO-nun da xilas edildiyini açıqladı.
Lakin sosial mediada bəzi istifadəçilər ABŞ F-15E-nin vurulmasının saxta hekayə olduğunu və pilotların xilas edilməsi üçün aparılan əməliyyatın ört-basdır məqsədi daşıdığını iddia edən müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürüblər. Onların fikrincə, Tramp administrasiyasının əsl planı İrandan zənginləşdirilmiş uranı çıxarmaq və hava yolu ilə daşımaq olub.
ABŞ-nin İrandan uranı çıxarmaq üçün saxta əməliyyatı?
“Vurulmuş pilot” hekayəsi ABŞ-nin İranın əsas yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş, təxminən 60 faiz zənginləşmə səviyyəsinə malik, 440-970 funt (təxminən 200-440 kiloqram) həcmində uran ehtiyatını ələ keçirmək məqsədilə həyata keçirilmiş uğursuz hərbi əməliyyatı üçün saxta örtük idi”, - deyə ABŞ-də yerləşən müdafiə şərhçisi, “FinanceLancelot” adı ilə çıxış edən istifadəçi “X” sosial şəbəkəsində yazıb. Onun “X” platformasında təxminən 328 min izləyicisi var. O əlavə edib: “Əsas ehtiyat İsfahanda yerləşir, məhz pilotun itdiyi yer də buradır. Bu, ABŞ-nin “axtarış” zamanı ərazini niyə intensiv bombardman etdiyini və niyə C-130 təyyarələrinin insan itkisi olmadan məhv edildiyini izah edir”.
İsfahan İranın mühüm nüvə mərkəzidir və burada İsfahan Nüvə Texnologiyaları Mərkəzi (INTC), İsfahan Uran Konversiya Müəssisəsi (UCF), İsfahan Yanacaq İstehsalı Zavodu (FMP), İsfahan Yanacaq Elementlərinin Örtüklənməsi Zavodu, İsfahan Nüvə Yanacağı Tədqiqat və İstehsal Mərkəzi (NFRPC) və İsfahan Nüvə Tullantılarının Saxlanması Müəssisəsi yerləşir. İsfahanın əsas nüvə obyektləri martın sonlarında və 2025-ci ilin iyununda “Rising Lion” əməliyyatı zamanı ABŞ tərəfindən hücuma məruz qalıb.
ABŞ-də yerləşən digər müdafiə şərhçisi, “X” platformasında “Armchair Warlord” adı ilə tanınan Tayler Viver də ABŞ əməliyyatı ilə bağlı geniş şərh paylaşıb. “X” platformasında 150 mindən çox izləyicisi olan Viver iddia edib ki, “ekipajın yoxa çıxması və axtarış əməliyyatı hər ikisi saxta olub”.
O bildirib ki, “100-dən çox şəxsin iştirak etdiyi əməliyyat üçün bir neçə ağır nəqliyyat təyyarəsi və hücum helikopterlərinin istifadəsi uzaq ərazidə tək və ya iki pilotun xilas edilməsi üçün logistika baxımından absurddur”.
O əlavə edib: “Standart axtarış əməliyyatı gecə vaxtı 1-2 səssiz helikopterlə həyata keçirilərdi və bu qədər böyük miqyaslı olmazdı”.
ABŞ ordusunun qərargah rəisi Rendi Corcun vəzifədən azad edilməsi F-15E hadisəsi ilə əlaqələndirilir?
Sosial mediada yayılan nəzəriyyələr yalnız “saxta əməliyyatlar”la məhdudlaşmır, həm də ABŞ ordusunun keçmiş qərargah rəisi general Rendi Corcun dramatik şəkildə vəzifədən uzaqlaşdırılması ilə bağlı fərziyyələr irəli sürür. Sosial şəbəkədə yayılan bir paylaşımda iddia edilir ki, general Rendi Corc Tramp administrasiyasının İranda quru əməliyyatı həyata keçirərək zənginləşdirilmiş uranı çıxarmaq planının əleyhinə olub.
“Qeyd etmək istərdim ki, Hegset aprelin 2-də ABŞ Ordusunun qərargah rəisi general Corcu vəzifədən azad etdi, guya o, vəzifəyə uyğun deyildi və əlbəttə ki, bu planın tamamilə ağılsız olduğunu dediyi üçün yox”, - deyə Tayler Viver “X” platformasında yazıb.
“Görünür, hörmətli generalın tövsiyələrinə qulaq asmaq daha doğru olardı”, - deyə o əlavə edib.
Pentaqon bu vəzifədən azad etmə ilə bağlı səbəb açıqlamayıb. Lakin “CBS News” öz mənbələrinə istinadən bildirib ki, bu addım müdafiə nazirinin “prezident Donald Trampın ordu ilə bağlı baxışlarını həyata keçirəcək bir şəxsi görmək istəyi” ilə bağlı olub.
Tramp İrandan uranı çıxarmaq üçün quru əməliyyatı planlaşdırıb
Uzun müddətdir məlumdur ki, ABŞ İrandan uranı çıxarmaq variantlarını nəzərdən keçirib. Bu uran “çirkli bombalar”ın və ya tammiqyaslı nüvə silahlarının hazırlanmasında istifadə oluna bilər, bu isə həm ABŞ, həm də İsrail tərəfindən onilliklərdir qarşı çıxılan məsələdir.
“ABŞ və İsrail İranın nüvə materiallarını təhlükəsiz şəkildə ələ keçirmək imkanına malikdir, bu, quru qoşunlarının göndərilə biləcəyi ssenarilərdən biridir”, - deyə NYT ABŞ qoşunlarının İrana göndərilməsi ssenarisini şərh edərkən bildirib.
Bir neçə məlumatda qeyd olunub ki, Tramp administrasiyası ölkə üzrə nüvə obyektlərini bombardman edib məhv etdikdən sonra İranın qalan yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını çıxarmaq üçün yüksək riskli quru əməliyyatını ciddi şəkildə nəzərdən keçirib. Bir çox analitiklər bu planı daha çox simvolik addım kimi qiymətləndiriblər, məqsəd münaqişədə hələlik İranın nüvə proqramını tam aradan qaldıra bilməyən tərəfin konkret nəticə göstərmək istəyi olub.
Nüfuzlu şəxslərdən biri, Tramp dövründə müdafiə nazirinin keçmiş yüksək səviyyəli müşaviri olmuş istefada olan polkovnik Duqlas Makqreqor belə bir genişmiqyaslı quru müdaxiləsinin böyük risklər daşıdığını və Tramp administrasiyasının strateji düşüncəsində ciddi qüsurlar olduğunu bildirib. Eyni zamanda, NATO-nun keçmiş ali müttəfiq komandanı, istefada olan admiral Ceyms Stavridis də İranın uran ehtiyatlarını ələ keçirmək cəhdini “az qazanc üçün böyük risk” kimi qiymətləndirib.
F-15E təyyarəsinin vurulması ilə bağlı xəbərin yayıldığı ilk 24 saat ərzində Ağ Ev və ya Pentaqondan dərhal aydınlıq gətirilməməsi də bu cür fərziyyələrin yayılmasına səbəb olub.
Bunun ardınca sosial mediada istifadəçilər xilasetmə əməliyyatının miqyasından tutmuş hadisənin baş verdiyi yerə qədər hadisənin hər detalını təhlil edərək bunu “ABŞ-nin uranı çıxarmaq üçün uğursuz planı” kimi qiymətləndiriblər.
İranda gizli uran çıxarma əməliyyatı iddialarını təsdiqləyən konkret sübut olmasa da, bu nəzəriyyələrin intensivliyi və geniş yayılması Tramp administrasiyasının açıqlamalarına qarşı artan şübhəni göstərir. Hətta bəzi istifadəçilər zarafatla bildirirlər ki, administrasiya bu müharibəni artıq ən azı beş dəfə “qazanıb”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
