Ordu.az xəbər verir ki, xüsusilə aşağı radara görünmə sahəsinə malik uzun mənzilli qanadlı raketlər əməliyyatın əsas dayağını təşkil edərkən, Vaşinqtonun kritik sursat ehtiyatlarını sürətlə tükətdiyi müşahidə olunur.
ABŞ-nin ən kritik uzun mənzilli sursatlarından biri olan AGM-158 JASSM-ER havadan buraxılan qanadlı raketi İrana qarşı hava əməliyyatlarında intensiv şəkildə istifadə olunur. “Bloomberg”in məlumatına görə, müharibədən əvvəl təxminən 2300 ədəd olan ehtiyatın böyük hissəsi əməliyyatlara ayrılıb və hazırda dünya üzrə istifadə üçün cəmi təxminən 425 raketin qaldığı bildirilir.
Mənbələrə görə, mart ayının sonunda Sakit okean bölgəsindəki ehtiyatlarda yerləşən JASSM-ER raketlərinin də Yaxın Şərqə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilib. Bu çərçivədə raketlərin bir hissəsi Böyük Britaniyada yerləşən və ABŞ tərəfindən aktiv istifadə olunan RAF “Fairford” başda olmaqla ön mövqelərdə yerləşən bazalara göndərilir. Bu vəziyyət ABŞ-nin təkcə Yaxın Şərqdə deyil, digər əməliyyat sahələrində də çəkindirmə qabiliyyətini risk altına qoyduğunu göstərir.
İlk 4 həftədə 1000-dən çox buraxılış
Müharibənin ilk dörd həftəsində 1000-dən çox JASSM-ER istifadə edildiyi bildirilir. Bu rəqəm ABŞ-nin müasir hava əməliyyatlarında uzun mənzilli dəqiq zərbə konsepsiyasından nə dərəcədə asılı hala gəldiyini göstərir.
Daha qısa mənzilli AGM-158 JASSM ilə birlikdə qiymətləndirildikdə, ABŞ ehtiyatlarının təxminən üçdə ikisinin İran əməliyyatına ayrıldığı qeyd olunur.
ABŞ ümumi sursat böhranı yaşayır
Xarici mənbələrə görə, ABŞ-nin İrana qarşı əməliyyatında sursat sərfiyyatı yalnız JASSM-ER ilə məhdudlaşmır, əksinə bir çox kritik silah sistemlərində eyni vaxtda azalma müşahidə olunur.
Müharibənin ilk 16 günündə 11 mindən çox sursat istifadə edildiyi qiymətləndirilir. Xüsusilə ballistik raketlərə qarşı istifadə olunan THAAD raketdən müdafiə sistemi ilə quru əsaslı uzun mənzilli taktiki raket sistemi “PrSM” ehtiyatlarının da sürətlə azaldığı bildirilir.
Bu yüksək sərfiyyatın təkcə əməliyyat davamlılığına deyil, eyni zamanda ABŞ-nin qlobal miqyasda çəkindirmə qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərə biləcəyi qiymətləndirilir. Mövcud istehsal sürətləri nəzərə alındıqda, sərf olunan sursatın bərpasının həm çox bahalı, həm də zaman aparan proses olacağı, ümumi yenidən istehsal xərclərinin isə 50 milyard dollar səviyyəsinə çata biləcəyi bildirilir.
Bundan əlavə, əməliyyatın ilk dörd həftəsində yalnız AGM-158 JASSM-ER deyil, dəniz platformalarından buraxılan uzun mənzilli “Tomahawk” qanadlı raketlərinin də intensiv istifadə edildiyi, bu müddətdə 1000 ədəd JASSM-ER ilə yanaşı 850-dən çox “Tomahawk” qanadlı raketinin buraxıldığı qeyd olunur.
İstehsal qabiliyyəti yetərli deyil
JASSM istehsalı keçmişdə yavaşladılmış, hətta əsas versiyanın istehsalı təxminən 10 il əvvəl dayandırılmışdı. Mövcud istehsalçı “Lockheed Martin” 2026-cı il üçün təxminən 396 ədəd JASSM-ER istehsal etməyi planlaşdırır, istehsal gücünün isə maksimum 860 ədəd/il səviyyəsinə çatdırıla biləcəyi qiymətləndirilir.
Lakin mövcud sərfiyyat sürəti ilə istifadə olunan sursatın bərpası illər çəkə bilər. Bu vəziyyət xüsusilə Cənubi Çin dənizi kimi potensial yüksək intensivlikli münaqişə ssenariləri üçün ABŞ-nin hazırlıq səviyyəsini mübahisəli edir.
AGM-158 JASSM-ER qanadlı raketi
AGM-158 JASSM-ER təxminən 900-1000 kilometrdən artıq mənzili sayəsində hədəfləri təhlükəsiz məsafədən vura bilən, aşağı radara görünmə sahəsinə malik qanadlı raketdir. Təxminən 450 kiloqram ağırlığında sığınacaq deşən döyüş başlığı daşıyan sistem GPS və inertial naviqasiya (INS) ilə hədəfə yönəlir, son mərhələdə isə görüntüləyici infraqırmızı (IIR) axtarış başlığı vasitəsilə yüksək dəqiqlikli zərbə qabiliyyəti təmin edir.
Subsəs sürətlə hərəkət edən raket aşağı hündürlükdə relyefi izləyərək uçuş həyata keçirir və bu sayədə düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərindən yayınma qabiliyyəti əldə edir. Bu xüsusiyyətləri ilə JASSM-ER sıx hava hücumundan müdafiə örtüyü altında yerləşən strateji hədəflərə qarşı “stand-off” yəni təhlükəsiz məsafədən hücum konsepsiyasının ən vacib elementlərindən biri kimi önə çıxır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
