Möhtəşəm xəbər! ABŞ Müdafiə Nazirliyi üç ay davam edən “Keçən həftə nə etdiniz?” e-maillərinə son qoyur. Əvvəlki kimi beş bənd tələb olunmaq əvəzinə, sonuncu məktubda hər bir əməkdaşdan “Departamentin səmərəliliyini artırmaq və ya israfçılığı aradan qaldırmaq üçün” bir təklif vermələri xahiş olunub. Bu təklif böyük və ya kiçik ola bilər, həm xüsusi proqramla, həm də daha geniş Departament əməliyyatları ilə bağlı ola bilər.
Budur, Pentaqona göndərilən təklifin genişləndirilmiş variantı:
“Biz dəniz donanmasının dizaynında ortodoks yanaşmanı qırmalıyıq. ABŞ Donanmasının hücum sualtı qayıqları donanmasını təcili şəkildə genişləndirməsi lazımdır və vaxt azdır. Donanma rəhbərliyinin məqsədi 66 nüvə ilə işləyən hücum sualtı qayığına (SSN) sahib olmaqdır. Hal-hazırda “səssiz xidmət”in ixtiyarında 50-dən az SSN var və bu göstərici durğunluq içindədir. Biz və müttəfiqlərimiz isə Qərbi Sakit Okeanda maksimum təhlükə dövrünə daxil oluruq. Sualtı qayıq sənaye bazası istənilən inventara çatmaq üçün istehsalı ikiqat artırmalıdır. Bu isə, “Davidson Pəncərəsi” adlanan və təxminən 2027-ci ildə Çinlə mümkün toqquşmaya qədər baş verməyəcək.
SSN-lərə nisbətən aşağı xərc müqabilində atəş gücünü artırmağın bir yolu “isti istehsal xətti”nə malik xarici istehsalçıdan dizel-elektrik hücum sualtı qayığı (SSK) almaq olardı. Məsələn, Yaponiya Dəniz Özünümüdafiə Qüvvələri, planetin ən yaxşı böyük konvensional güclə işləyən sualtı qayıqları kimi tanınan SSK-lardan ibarət bir kontingent idarə edir. “Mitsubishi Heavy Industries” tərəfindən istehsal olunan ilk yapon “Taigei” sinifli SSK yapon vergi ödəyicilərinə təxminən 690 milyon dollara başa gəlib. Sonrakı ədədin qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə daha aşağı görünür. Amma rəqəmlərlə manipulyasiya etməkdə günahlandırılmamaq üçün, müzakirə üçün hər qayığın qiyməti kimi 690 milyon dolları götürək.
Bu arada, ən yeni “Block V” “Virginia” sinifli SSN-lər ABŞ vergi ödəyicilərinə hər biri üçün təxminən 4,8 milyard dollara başa gələcək və bizim tərsanələrimizin performansı göstərir ki, onları tez bir zamanda inşa etmək mümkün deyil. Bu isə o deməkdir ki, Donanma bir nüvə ilə işləyən sualtı qayığın qiymətinə təxminən yeddi dizel sualtı qayığı ala və inventarı 66 qayığa donanmanın son 30 illik gəmiqayırma planında (maliyyə ili 2054-ə qədər) nəzərdə tutulan vaxtdan xeyli əvvəl çatdıra bilər.
Dəqiqlik üçün qeyd edim ki, mən “Virginia” sualtı qayıqlarından birinin və ya bir neçəsinin ləğv olunmasını və vəsaitin SSK-lara yönəldilməsini təklif etmirəm. İdeal dünyada hamısına sahib olmaq istərdim. Dəniz-nüvə-enerji mafiyası tez-tez donanmada dizel mühərrikli qayıqların bərpası təklif olunanda təşvişə düşür. Onlar SSK-ları nüfuzlu SSN qüvvəsinə təhdid hesab edirlər və ehtiyat edirlər ki, qənaətcil iqtisadçılar daha ucuz platformaları daha yaxşıları ilə əvəzləyib xərclərə qənaət etməyə çalışacaq. Mən sadəcə “Virginia”nın qiymətini göstərirəm ki, Pentaqon və Donanma əlavə kiçik vəsaitlə tez və kifayət qədər yaxşı platformalarla inventarı artırmaq üçün nə edə bilər.
Az pula daha çox gəmi, həm də vaxtında – taktiki səmərəlilik, mühəndislik riski, istehsal tempi və qiymət baxımından səmərəli səslənir. Bəs məqsəd nədir? Donanma bir eskadron SSK ala və onu müttəfiqlərin birinci ada zəncirində müdafiəsini gücləndirmək üçün Qərbi Sakit Okeanda daimi ön bazaya yerləşdirə bilər. Bu, “distribütiv dəniz əməliyyatları” və “ekspedisiyalı qabaqcıl baza əməliyyatları” kimi konsepsiyalara uyğundur. Sualtı qayıqları bu cür yerləşdirmək yeni bir şey deyil. Yapon donanması 1950-ci illərdən bəri SSK-lardan istifadə edərək kommunistlərin Qərbi Sakit Okeana çıxışını nəzarətdə saxlayır və məhdudlaşdırır. Amerika dizel hücum qayıqlarından ibarət bir eskadron Müdafiə Nazirliyi üçün ən vacib teatrda sualtı müharibədə müttəfiqlərin gücünü artırar və bunu səmərəli şəkildə edərdi.
Pentaqon bu yenilikçi yanaşmanı yalnız sualtı müharibə ilə məhdudlaşdırmamalıdır. Suüstü müharibə üçün də bənzər ideyalar var. Məsələn, bir Sahil Mühafizəsi zabiti hər biri 65 milyon dollara başa gələn 350 tonluq “Mərakeşt-response cutter” (FRC) parkını təchiz etməyi, onları gəmi əleyhinə raketlərlə silahlandırmağı, boz rəngə boyamağı və “raket patrul kateri” adlandırmağı təklif edir. Bu istehsal xətti də aktivdir və ölkədənkənar deyil, “Gulf Coast” tərsanəsində yerləşir. Müəllif proqnozlaşdırır ki, donanma bir “Constellation” sinifli freqatın qiymətinə beş il ərzində iyirmi raketlə təchiz edilmiş kater ala bilər, halbuki bu proqram gecikir, büdcəni aşır və gələcəyi qeyri-müəyyəndir. Gücləndirilmiş katerlər Qərbi Sakit Okeanda strateji rəqabət və müharibədə ciddi dəyişiklik yarada bilər.
Dizel sualtı qayığa keçid kimi, bu addım da donanma dizaynerləri üçün açıq və səmərəli seçim olardı. Bizə say lazımdır, həm də tez. Gəlin stereotipləri qıraq və yenilikçi düşünək”.
Bu fikirlər Ceyms Holms adlı ekspertə məxsusdur. O, “Naval War College”də Dəniz Strategiyası üzrə “J. C. Wylie” kürsüsünün sahibi, “Brute Krulak Mərkəzi”ndə İnovasiya və Gələcək Müharibə üzrə tanınmış əməkdaş və “Georgia Universiteti”nin İctimai və Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsində müəllimdir. ABŞ donanmasının keçmiş döyüş təyyarəçisi və birinci Körfəz müharibəsinin döyüş veteranı olan Holms müxtəlif vəzifələrdə xidmət edib və beynəlxalq əlaqələr sahəsində yüksək elmi dərəcələrə malikdir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
