Ordu.az xəbər verir ki, dünyanın zərif qallium tədarükünün 98%-ni təşkil edən Çin 2025-ci ilin aprelindən etibarən ABŞ-yə ixrac məhdudiyyətləri qoyub.
Bir çox radarlarda, Radioelektron Mübarizə (REM) paketlərində və peyk alt sistemlərində, xüsusilə də AN/APG-81 AESA radarında qalliumun olması F-35 döyüş təyyarələrinin istehsalında kritik proseslərə və hərbi sistemlərdə texniki xidmətin pozulmasına səbəb ola bilər.
Bu kontekstdə Çinin rəftarının ABŞ və müttəfiqlərinin hərbi öhdəliklərini təhlükəyə atdığı da bildirilir.
“Northrop Grumman” tərəfindən hazırlanmış AN/APG-81 AESA radarı F-35 döyüş təyyarəsində fəal iştirak edərək, kiçik radara görünmə sahəli (RCS) hədəfləri uzaq məsafədən izləmək və düşmənin REM sistemlərini sıradan çıxarmaq qabiliyyətinə malikdir.
Lakin bu yüksək tezlikli performans radarın monolit mikrodalğalı inteqral sxemlərində istifadə olunan qallium arsenid (GaAs) birləşməsinə əsaslanır.
Qallium yüksək tezlikli siqnalların ötürülməsi və elektron komponentlərin temperatur müqaviməti üçün üstünlük təşkil edir. Radar sistemlərindən tutmuş rabitə infrastrukturuna qədər bir çox kritik elementlərdə istifadə olunur.
Bu kontekstdə qallium çatışmazlığı təkcə F-35 Proqramına deyil, həm də “EA-18G Growler” kimi digər platformalara və peyk sistemlərinə də təsir edir. ABŞ Yaponiya və Almaniya kimi ölkələrdən alternativ təchizat axtarıb, lakin bu ölkələrin hazırkı istehsal imkanları kifayət etmir. Yeni emal müəssisələrinin yaradılması və tullantılardan qalliumun çıxarılması kimi təşəbbüslər müsbət olsa da, onların bəhrəsini verməsi üçün uzun illər lazım olacaq.
Bu hadisələr ABŞ-nin müdafiə sənayesində strateji xammaldan asılılığının yaratdığı struktur zəifliyini ortaya qoyur. Qallium böhranının təsirləri qısa müddətdə təkcə iqtisadi deyil, həm də hərbi imkanlara ciddi təsir göstərə bilər. Bolqarıstan ordusunun hesabatına görə, ABŞ-nin strateji dayanıqlığı artırmaq üçün hərtərəfli və sürətli addımlar atması kritik zərurətə çevrilib. Əks halda, F-35 döyüş təyyarəsi kimi nisbətən strateji platformaların döyüş imkanları ciddi şəkildə zədələnəcək.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
