Xuan Puxol Qarsiya Müttəfiqlərin “D günü” zamanı Avropaya çıxarmasının uğur qazanmasında və nəticə etibarilə İkinci Dünya müharibəsində qələbəsində mühüm rol oynamışdı. Lakin müharibə dövründəki fəaliyyəti geniş tanınmır. Tarixdə az tanınan sima olmasına baxmayaraq, Qarsiya müharibə illərində həm Hitlerin “Dəmir Xaç” ordenini, həm də Kral VI Corcdan Britaniya İmperiyası Ordeninin üzvlüyünü alan nadir şəxslərdən biri, bəlkə də yeganə şəxs idi. Onun məşhur olmaması ədalətsiz görünə bilər, amma məşhur casus anlayışı özü bir qədər ziddiyyətlidir.
Qarsiya mübahisəsiz şəkildə İkinci Dünya müharibəsinin ən mühüm fiqurlarından birinə çevrilmişdi. Amma müharibədən əvvəl onun həyatı ciddi uğurlarla zəngin deyildi. Əsasən İspaniyada toyuq ferması işlədirdi. O, müxtəlif biznes sahələrində, o cümlədən kinoteatr idarəçiliyində özünü sınasa da, uğursuz olmuşdu. İspaniya Vətəndaş müharibəsi başlayanda Respublikaçı ordudan qaçaraq millətçilərə qoşulmuşdu. Lakin monarxiyaya rəğbət bəslədiyini ifadə etdikdən sonra həbs edilmişdi.
İkinci Dünya müharibəsi başlayanda o, Madriddə köhnə və bərbad bir ulduzlu otel idarə edirdi. O, zəif əsgər olmuşdu və müharibəyə uyğun biri olmadığını özü də etiraf edirdi. Buna görə də Britaniyaya xidmət təklif etməsinin səbəbi tam aydın deyil. Britaniyalılar hərbi fərari, keçmiş toyuq ferması sahibi və uğursuz biznesmen olan şəxsin müharibədə faydalı olmayacağını düşünərək onu rədd etdilər. Lakin Qarsiya müharibədə iştirak etməkdə qərarlı idi. O, xidmət təklifini britaniyalılara daha üç dəfə təqdim etdi və hər dəfə rədd cavabı aldı.
İspaniya Vətəndaş müharibəsindən əvvəl Xuan Puxol Qarsiya 7-ci Yüngül Artilleriya alayının formasında.
Özünü yetişdirən casus
Tarixin ən böyük əsassız özünəinam nümunələrindən biri hesab oluna biləcək addım atan Qarsiya qərara gəldi ki, casus kimi nüfuz qazanmaq üçün əvvəlcə nasistlərin etimadını qazanmalı və onları daxildən dezinformasiya ilə təmin etməlidir. O dövrdə İspaniya hökuməti nasist Almaniyasına rəğbət bəsləyirdi, halbuki rəsmi müttəfiq deyildi. Buna görə də alman ordusu ilə əlaqə qurmaq çətin olmadı.
Qarsiya Portuqaliyadakı bir çap sahibini aldadaraq özünü yerli səfirlikdə çalışan İspaniya hökumət nümayəndəsi kimi təqdim etdi və diplomatik viza əldə etdi. O, bu vizadan istifadə edərək tez-tez diplomatik məqsədlərlə Londona gedən nasist tərəfdarı obrazı yaratdı. Qarsiyanın ingilis dili bilmədiyini nəzərə alsaq, bu olduqca cəsarətli yalan idi.
Lakin nasistlər onun hekayəsinə inandılar. Onlar Qarsiyaya sürətli casusluq təlimi keçdilər, ona 600 funt-sterlinq verdilər və Londona casus şəbəkəsi yaratmaq üçün göndərdilər. İngilis dili bilməyən və saxta pasporta sahib olan Qarsiya isə Londona deyil, Portuqaliyanın paytaxtı Lissabona getdi.
Qarsiya istədiyinə nail olmuşdu. O, nasistlərin etimadını qazanmış və onlarla əlaqə yaratmışdı. Amma indi onlara dezinformasiya verməli idi. Kino xronikaları, jurnallar və turist bələdçilərindəki açıq məlumatları birləşdirərək o, Londondakı həyat və Britaniyanın fəaliyyəti barədə həqiqətə bənzəyən hesabatlar hazırlayırdı. Guya bunlar onun Londonda yaratdığı tamamilə uydurma casus şəbəkəsi tərəfindən göndərilmişdi. Əlbəttə, bu hesabatlar qüsursuz deyildi. Bir dəfə o yazmışdı ki, Qlazqo sakinləri “bir litr şərab üçün hər şey edərlər”. Halbuki bu, şotlandların üstünlük verdiyi içki deyildi.
Bütün bunlara baxmayaraq, onun saxta hesabatlarına geniş şəkildə inanılırdı. Britaniyalılar həmin məlumatları ələ keçirdikdən sonra ölkəyə sızmış casusu tapmaq üçün ümummilli axtarış başladılar. Həmin dövrdə Britaniyada “Ox” dövlətlərinə məxsus casusların olmadığı düşünülürdü və bu xəbər Müttəfiqləri ciddi şəkildə narahat etmişdi.
Müttəfiqlərin etimadını qazanmaq
Britaniyalıları Qarsiyanın dəyərli casus olduğuna inandıran əsas addım onun Maltada tamamilə uydurma Britaniya donanması yaratması oldu. “Ox” qüvvələri buna tam gücü ilə reaksiya verdi. Donanma əslində mövcud olmasa da, nasistlər Qarsiyanın məlumatlarına inanmağa davam etdilər. Beləliklə, Qarsiya nəhayət 1942-ci ildə britaniyalıları öz faydalılığına inandıra bildi.
Britaniya kəşfiyyatı ilə əməkdaşlıq edən Qarsiya 27 uydurma alt-agent yaratdı. O, müxtəlif məlumatları həmin agentlərdən gəlirmiş kimi təqdim edir, onları şifrəli və əlyazma hesabatlar şəklində almanlara göndərirdi. Daha sonra məlumatlar radio vasitəsilə ötürülürdü.
Qarsiyanın hesabatları dezinformasiya, doğru amma faydasız məlumatlar və doğru, yüksək əhəmiyyətli, lakin həmişə gec çatdırılan məlumatların qarışığından ibarət idi. Məsələn, o, Müttəfiqlərin Şimali Afrikaya çıxarması barədə düzgün məlumat vermişdi. Məktub çıxarmadan əvvəl göndərilsə də, almanlara yalnız əməliyyatdan sonra çatmışdı. Nasistlər isə bu dəyərli məlumatdan vaxtında istifadə edə bilmədiklərinə görə Qarsiyadan üzr istəmişdilər.
Əldə edə biləcəyi vacib məlumatları niyə vaxtında təqdim etmədiyini izah etmək üçün Qarsiya müxtəlif bəhanələr uydurmalı olurdu. Britaniya donanmasının böyük hərəkəti barədə hesabat verməyəndə o bildirmişdi ki, məsul alt-agent xəstələnib və sonradan ölüb. Britaniya qəzetlərində yerləşdirilmiş saxta nekroloqla gücləndirilən bu hekayədən sonra nasistlər uydurma şəxsin uydurma dul arvadına həqiqi pensiya ödəməyə məcbur oldular. Nasistlər Qarsiyanın casus şəbəkəsini dəstəkləmək üçün ona 340 min ABŞ dolları ödəyirdilər. Bu məbləğ bu günün hesabı ilə təxminən 6 milyon dollara bərabərdir.
“D günü”ndən sonra Avropada nasistləri məğlub etmək üçün istifadə olunan qoşunlar, tanklar və texnika Normandiyaya çıxarılırdı. Xuan Puxol Qarsiyanın casus fəaliyyəti olmasaydı, bu çıxarmanın uğuru çox daha qeyri-müəyyən olardı.
Nasistlərdən istifadə etmək
Qarsiyanın ən böyük uğuru “Overlord” əməliyyatı zamanı baş verdi. Bu əməliyyat “D günü”ndə Normandiyaya çıxarma ilə başlamışdı. Müharibə boyunca nasistlərin etimadını qazanan Qarsiya üçün “Overlord” əməliyyatı həmin etimaddan istifadə etmək imkanı yaratdı.
Qarsiya çoxsaylı hesabatlarla Almaniyanın Ali Komandanlığını inandırdı ki, əsas çıxarma La-Manş boğazının Dover hissəsində olacaq. Hitler də buna inanırdı. Öz etibarlılığını qorumaq üçün Qarsiya nasistlərə bildirdi ki, gecə saat 3-də yüksək prioritetli mesaj gözləsinlər. Məqsəd almanlara həqiqi hədəf, yəni Normandiya barədə məlumatı bir qədər gec çatdırmaq idi ki, işğalın qarşısını almaq mümkün olmasın.
Şans nəticəsində nasistlər gecə saat 3-dəki mesajı qaçırdılar və yalnız səhər cavab verdilər. Qarsiya isə ilk kritik mesajı qaçırdıqlarına görə onları sərt şəkildə danladı: “Mən bəhanələri və ya səhlənkarlığı qəbul edə bilmərəm. İdeallarıma görə olmasaydı, işi dayandırardım”.
Əlavə etibarlılıq qazanan Qarsiya daha sonra general Corc Pattonun rəhbərlik etdiyi və 150 min nəfərdən ibarət olan tamamilə saxta “Birinci ABŞ Ordular Qrupu” yaratdı. Saxta radio danışıqları və hətta şişmə tankların köməyi ilə Almaniyanın Ali Komandanlığı Britaniyanın cənubunda böyük ordunun yerləşdirildiyinə inandı. Qarsiya nasistləri inandırdı ki, əsas hücum məhz burada olacaq, Normandiya isə diqqəti yayındırmaq üçündür.
Nəticədə iki nasist tank diviziyası və 19 piyada diviziyası növbəti hücumu gözləmək üçün Dover boğazında saxlanıldı. Bu isə Normandiyadan çıxarma edən qüvvələrə Fransada daha möhkəm mövqe qurmağa imkan verdi. Əlavə alman qüvvələri döyüşə cəlb olunmadığı üçün “Ox” qüvvələri Müttəfiqlərin hücumunu dayandıra bilmədi.
Saxta ordu yaratmaq və nasistlərə gedən məlumat axınına nəzarət etməklə Qarsiya müharibənin ən təsirli fiqurlarından birinə çevrildi. Onun ikili agent olması onilliklər sonra üzə çıxdı. Yəqin ki, onun haqqında az danışılmasının səbəbi də budur. Təhlükəsizlik məqsədilə o, 1949-cu ildə malyariyadan öldüyü barədə saxta məlumat yaydı və Venesuelaya köçərək kitab mağazası işlətməyə başladı.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
