Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “168.am” nəşri “44 günlük müharibə hesabatının ictimailəşdirilməsi ilə bağlı Paşinyanın planları varmı? Niyə o, parlamentdə müharibənin vacib epizodlarından yan keçdi?” başlıqlı məqaləsində yazıb.

“Onun sözlərinə görə, Nikol Paşinyan hakimiyyətinin qeyri-adekvat idarəçiliyi, bir-birinə zidd siyasi bəyanatları və mövcud danışıqlar prosesinə zərər vurmuş addımları 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsinə gətirib çıxarıb.

“Siz müharibə vaxtı ölkəni səfərbər etmək, uğur qazanmaq və qarşımızda duran vəzifəni yerinə yetirmək üçün heç nə etmədiniz. Biz həmin vəzifəni yerinə yetirməyə qadir idik”, - deyə Seyran Ohanyan bildirib.

44 günlük müharibə zamanı mövcud hakimiyyətin səfərbərlik planını iflasa uğratdığına dair bir dəfədən çox əsaslandırılmış şəkildə toxunulub”, - deyə nəşr qeyd edib.

Müəllif yazıb ki, həmçinin general-polkovnik parlament tribunasından Nikol Paşinyanın generallara ünvanladığı ittihamlardan da yan keçməyib.

“Cənab Paşinyan deyir ki, generallar qaçıblar. Parlament rəhbərliyi və deputatlar ehtiyatda olan hərbçilərə ehtiyac duyulan yerə gəlmişdilər, onlar bu və ya digər səbəbdən döyüş bölgəsini tərk etmişdilər. Halbuki deputatlar heç olmasa bir neçə saat gedib “mob resurs”la (ehtiyatda olanlarla-red.) işləməyə razı olmadılar. İndi kim qaçıb? Generallar qaçıblar, yoxsa orada olan parlament deputatları? Onların bir neçəsini mən tanıyıram”, - deyə sabiq müdafiə naziri vurğulayıb.

Seyran Ohanyan, əlbəttə, həmin deputatların kim olduğunu və bunun müharibənin konkret hansı mərhələsinə aid olduğunu demir, lakin burada bir neçə epizodu xatırlatmaq olar.

Əvvəlcə qeyd edək ki, “168.am” təhlil təqdim edib ki, xalq qoşunu haqqında qanun 44 günlük müharibənin sonunda qəbul olunub və onun qəbulundan əvvəl Nikol Paşinyanın “Facebook” səhifəsindəki, yumşaq desək, qeyri-ciddi çağırışından sonra vilayət rəislərinin və icma rəhbərlərinin başçılığı ilə könüllü dəstələr formalaşdırılıb. Təkrar edirik, həmin vaxt xalq qoşununun yaradılması ilə bağlı qanunlar hələ qəbul olunmamışdı, eləcə də bu istiqamət üzrə vilayət rəisi müavinləri mövcud deyildi”, - deyə məqalədə qeyd edilib.

Müəllif sual ünvanlayıb ki, burada qanun və ya qanuniliklə bağlı problemlərin olduğunu qeydə almaq mümkündürmü?

“Bu məsələnin 44 günlük müharibənin hallarını araşdıran parlament istintaq komissiyasında nə dərəcədə müzakirə mövzusu olduğu məlum deyil. Üstəlik, heç kim bilmir ki, bu və istintaq, hüquq-mühafizə qurumlarının könüllü dəstələri müharibə zamanı hara göndərilib, hansı döyüş əməliyyatlarında iştirak ediblər.

Məsələn, yaxınlarda Ermənistan İstintaq Komitəsinə bir sıra başqa suallarla yanaşı, onların könüllü dəstəsinin 44 günlük müharibə zamanı harada olduğu, hansı istiqamətə göndərildiyi barədə də sual ünvanlanıb, lakin onlar bu mövzunu keçiblər. Halbuki 2020-ci il müharibəsi günlərində Ermənistan İstintaq Komitəsi məlumat yaymışdı ki, “baş nazirin çağırışını rəhbər tutaraq, vətənin müdafiəsi kimi müqəddəs işdə iştirak etmək məqsədilə 180 könüllü səfərbər olunub”.

“4 taqım formalaşdırılıb, onlardan 2-si oktyabrın 28-də Ermənistan İstintaq Komitəsinin sədrinin rəhbərliyi ilə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı vasitəsilə döyüş xidmətinə yollanıb”, - deyə Komitə detalları açıqlamışdı.

Yeri gəlmişkən, yaxın günlərdə 44 günlük müharibə zamanı polis əməkdaşları və cəzaçəkmə müəssisələri işçiləri arasında fərarilik və mövqelərin tərk edilməsini sübut edən müstəsna sənədlər dərc olunub”, - deyə məqalədə vurğulanıb.

Nəşr qeyd edib ki, fərarilərin və mövqeləri qoyub qaçanların sayı bir neçə yüzə çatır.

“Hələ o günlərdə formalaşdırılmış siyasi-təbliğat hərbi hissələri və dəstələri barədə, belə demək mümkündürsə, danışılmır.

İkincisi, “168.am” ayrıca araşdırmalar təqdim edib ki, indiki müdafiə naziri Suren Papikyan, İrəvan meri Tiqran Avinyan, müharibənin müəyyən mərhələsində Milli Təhlükəsizliz Xidmətinin (MTX) direktoru olmuş Argişti Kyaramyan və digərlərinin hansı rolu olub.

Burada məşhur əks-hücum əməliyyatını xatırlamaq lazımdır. Onun Qarabağda keçirilən müzakirəsində Nikol Paşinyan, “Qarabağ”ın (ləğv edilmiş qondarma qurum-red.) “sabiq rəhbəri” Arayik Harutyunyan, Calal Harutyunyan, Ermənistan MTX direktoru kimi Argişti Kyaramyan, “Qarabağ MTX direktoru” statusunda Kamo Ağacanyan, Ermənistan parlament sədri kimi Ararat Mirzoyan, “Qarabağ təhlükəsizlik şurasının katibi” kimi Samvel Babayan, həmin dövrdə iqtidar deputatı Hakob Simidyan və başqaları iştirak ediblər”, - deyə nəşr yazıb.

Müəllifin sözlərinə görə, başqa məsələdir ki, bu əməliyyatın uğursuzluğuna görə “Qarabağ müdafiə ordusu”nun (ləğv edilmiş qanunsuz “hərbi birləşmə”-red.) sabiq komandanı Calal Harutyunyan ittiham olunub, sonra bəraət alıb.

“Halbuki məhz bu əməliyyatın uğursuzluğundan sonra Argişti Kyaramyan 2020-ci il oktyabrın 8-də MTX direktoru vəzifəsindən azad edilmişdi.

Üçüncüsü, “168.am” yazıb ki, müharibənin 4-cü günü Tiqran Avinyan Şuşada fotovoltaik stansiyaların quraşdırılması barədə proqramı təsdiqləyib, Şuşanın itirilməsindən bir neçə gün əvvəl, noyabrın 5-də isə “Qarabağın sabiq rəhbəri” Arayik Harutyunyan “Facebook” səhifəsində Şuşada olduğunu bildirib və dərc edilən fotolarda Tiqran Avinyan da görünüb.

Sirr deyil ki, MTX direktoru vəzifəsindən azad edildikdən sonra Argişti Kyaramyan 44 günlük müharibə günlərində Qarabağda qalmağa davam edib, Şuşada olub və oradan, Ermənistanın sabiq müdafiə naziri Seyran Ohanyanın bir neçə dəfə dediyi kimi, 2020-ci il noyabrın 6-sı səhər saat 5:30-da Şuşa şəhərindən çıxıb, şəhərdən bir qədər aşağıda yerləşib və həmin avtomobildə Argişti Kyaramyan da olub.

Üstəlik, noyabrın 7-də sabiq müdafiə naziri Argişti Kyaramyan ilə eyni avtomobildə İrəvana çatıb ki, silahlanma ilə bağlı bəzi məsələləri müzakirə etsinlər. Bundan sonra hansı inkişafların baş verdiyini isə özləri bilərlər”, - deyə məqalədə qeyd edilib.

Nəşr bildirib ki, Şuşada Seyran Ohanyan müharibə günlərində həmin dövrdə hələ Ağrı vilayətinin rəisi olan Qarik Sarkisyan ilə də görüşüb.

“Seyran Ohanyanın bu gün parlament tribunasından iqtidar deputatlarının qaçdığını bildirməsi, ola bilsin ki, müəyyən məlumatlara əsaslanır.

Digər tərəfdən, hakimiyyət zaman-zaman 44 günlük müharibə kontekstində ona və oğlu, “Tsor” hərbi hissəsinin komandiri Artur Ohanyana qarşı müxtəlif ittihamlar səsləndirib. Sonuncunun adı hazırda Lələtəpə işində hallanır və o, məhkəmə iclasları zamanı kifayət qədər diqqətçəkən bəyanatlar verib ki, əks-hücumun uğursuzluğuna görə yüksək rütbəli hərbçilər məsuliyyətə cəlb olunmur.

Sabiq müdafiə naziri parlamentdə Ermənistan hökumətinin proqramının 2025-ci il üzrə icrasının müzakirəsi zamanı çıxışında növbəti dəfə vurğulayıb ki, 44 günlük müharibə zamanı “Qarabağ müdafiə ordusu”nun 283 km müdafiə zolağı olub və bunun “265 kilometri bir ay ərzində, 2020-ci il oktyabrın 27-dək saxlanılıb”.

“Dediyiniz generallar həmin ərazi ilə qaçıblar və mən hesab edirəm ki, bu, sizin məsuliyyət zonanızdır. Çünki Ermənistan Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisi orada qərar qəbul edir, siz isə onu təsdiqləyirsiniz. Sizin məsuliyyət zonanızdan Azərbaycan yan keçib Şuşaya, Laçına və Ermənistan sərhədlərinə, Gorus, Qafan, Mehri sərhədlərinə çatıb. İndi siz deyirsiniz ki, generallar qaçıblar, sizin rəhbərliyinizlə qaçıblar, gedin və qərar qəbul edin”, - deyə Seyran Ohanyan parlamentdə Nikol Paşinyana müraciət edib.

Bu bəyanatın altında müəyyən eyhamlar var. Məsələn, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 1-ci ordu korpusu 9-cu müdafiə rayonunun arxa cəbhəsini qorumaq üçün nəzərdə tutulmuşdu”, - deyə müəllif vurğulayıb.

Nəşr yazıb ki, müharibə zamanı bir fürsətdə Artsrun Hovhannisyan Calal Harutyunyanı müdafiə etməyə çalışaraq müsahibələrinin birində deyib:

“Qarabağ müdafiə ordusu”nun 9-cu müdafiə rayonu tam şəkildə onun tabeliyindən çıxarılmışdı, tam başqa komandanlıq yaradılmışdı və başqa şəxs idarə edirdi. Belə deyək, 9-cu müdafiə rayonu ilə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 1-ci korpusunu birlikdə vahid cənub istiqaməti etmişdik və onun komandanı general-leytenant Tiran Xaçatryan idi. Yəni Calal Harutyunyan aktiv döyüş əməliyyatlarının hansı cəbhəsini idarə edib? Bütün kilometrləri toplasaq, Calal Harutyunyan “Qarabağ müdafiə ordusu”nun komandanı kimi maksimum bir müdafiə rayonunun cəbhə döyüşünü aparırdı. Bütün ittihamlar populist və əsassızdır.”

Müəllif sual ünvanlayıb ki, belə bəyanatlar zamanı oxun birbaşa müharibə dövründəki Ermənistan Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəhbərliyinə yönəldiyini demək olarmı?

“Halbuki 2020-ci il sentyabrın 27-də “Qarabağ müdafiə ordusu”nun 9-cu müdafiə rayonunun müdafiədən hücuma keçmədiyini göstərən konkret faktlar da var.

Digər tərəfdən, baş verənlərə görə ali baş komandan kimi məsuliyyət daşıyanın Nikol Paşinyan olması reallıqdan uzaq deyil, çünki Baş Qərargah rəisi olmuş Onik Qasparyan ona tabe idi. Başqa məsələ isə bunun nə dərəcədə qanuni olmasıdır, çünki Ermənistanda hərbi vəziyyət elan edilmişdi.

Lakin Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələrinin məsuliyyətindən danışırıqsa, onda unutmaq olmaz ki, Kəlbəcərin saxlanılmasında Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 2-ci ordu korpusunun böyük rolu olub və bu ərazi 10 noyabr sənədi ilə Azərbaycana verilib. Amma bu, Paşinyana mane olmur ki, 2020-ci il məğlubiyyətinin bütün məsuliyyətini ordunun üzərinə atsın. Elə buna görə də Seyran Ohanyan bu gün Paşinyandan 44 günlük müharibə hesabatını dərc etməyi tələb edib.

“44 günlük müharibə hesabatını niyə dərc etmirsiniz? Xalq da tələb edir, itkin düşənlərin yaxınları da tələb edir. Çünki əsas vurğunu ordunun üzərinə qoymusunuz. Mən sizin tabeliyinizdə olan İstintaq Komitəsinin sədrinə və Baş prokurora sual vermişəm, xahiş etmişəm deyin, qaldırılmış cinayət işlərindən neçəsi orduya, neçəsi başqa qurumlara aiddir. Amma onlar yayındılar... Çünki müharibəni arxa durmadığınız ordu yox, dövlət aparır. İndi siz onlardan soruşun, buna görə yalnız ordu cavabdehdir, yoxsa qalanları da məsuliyyət daşıyır?” - deyə “Hayastan” fraksiyasının rəhbəri bildirib.

Daha sonra Paşinyan parlament tribunasından Seyran Ohanyanın son tələbinə cavab verib.

“İndi də gəlib deyirlər ki, bəs istintaq komissiyasının hesabatı... Məgər sizə aydın deyil ki, bax, o da hansısa formada dərc olunacaq”, - deyə o bildirib və bundan əvvəl 44 günlük müharibə ilə bağlı digər epizodik suallara toxunmayıb.

Beləliklə, siyasi baxımdan əlverişli anda Paşinyanın hesabatın müəyyən hissələrini ictimailəşdirməsi istisna edilmir”, - deyə məqalədə bildirilib.

Nəşrə görə, hazırda siyasi maraq 2022-ci ildən sonra əldə edilmiş yeni silahlanmanı nümayiş etdirməyi tələb edir və hakimiyyət artıq bunu gizlətmir ki, həmin nümayiş mayın 28-də Respublika meydanında yalnız səs toplamaq və müxalif qüvvələri parlamentə buraxmamaq məqsədilə keçiriləcək.

“Yəni ordu siyasi alətə çevrilib və ən yaxşı halda təhlükəsizlik üzrə ehtiyat oyunçudur, artıq deyil.

44 günlük müharibə dövrünün hərbi rəhbərliyinin Seyran Ohanyanın tələbinə qoşulub-qoşulmayacağı, yəni hesabatın tam şəkildə açıqlanmasını istəyib-istəməyəcəyi barədə yalnız ehtimallar irəli sürmək olar. Halbuki Onik Qasparyan və Davit Tonoyan həm də 2020-ci il sentyabrın 30-da və oktyabrın 19-da baş tutan Təhlükəsizlik Şurası iclaslarının tam səs yazılarının ictimailəşdirilməsini tələb etməlidirlər. Axı sentyabrın 30-u iclasından hakimiyyət vaxtilə kontekstdən çıxarılmış bəzi hissələri məxfilikdən çıxarıb. Bunu tələb edəcəklərmi? Burada ilk növbədə məsələ onların və ordunun nüfuzu, həmçinin gələcəkdə məsuliyyət daşımadıqları məsələlərə görə cavab verməmələridir”, - deyə müəllif bildirib.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az