Ordu.az xəbər verir ki, ilin gedişində dünyanın müxtəlif bölgələrində geosiyasi gərginliklərin arta biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar müdafiə və aviasiya şirkətlərinin səhm performansına təsir edib.

Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Asiya tərəfdə Yaponiya ilə Çin arasında gərginliyin artması və ABŞ-nin Venesuelaya hərbi müdaxiləsindən sonra artan təhlükəsizlik ehtiyacı səbəbilə bir çox ölkə müdafiə xərclərini artırmaq qərarı alıb.

ABŞ administrasiyasının Venesueladan sonra Qrenlandiyaya qarşı sərt mövqe nümayiş etdirməsi də dünyada geosiyasi gündəmin yaxın dövrdə daha da gərginləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Kolumbiya prezidenti Qustavo Petronun ABŞ prezidenti Donald Trampa yönəlmiş açıqlamaları da bu narahatlıqları gücləndirib.

Ağ Ev bir neçə gün əvvəl bildirib ki, Donald Tramp administrasiyası Qrenlandiyanı əldə etmək üçün “ABŞ ordusundan istifadə də daxil olmaqla” müxtəlif variantları nəzərdən keçirir. Bundan əlavə, Tramp senatorlar və siyasi nümayəndələrlə görüşdən sonra gələn il üçün hərbi büdcənin 1,5 trilyon dollar olması lazım olduğunu açıqlayıb.

Yaxın Şərqdə gərginlik və müdafiə tələbi

Son olaraq ABŞ və İsrailin İrana hücumlara başlaması ilə geosiyasi gərginlik daha da artıb və bu, şirkətlərin səhm performansına təsir göstərib. Tramp İrana hücum başlatdıqdan sonra istehsal tempini artırmaq məqsədilə müdafiə sənayesi şirkətləri ilə görüşüb.

Regiondakı hərbi fəallığın artması ilə raketdən müdafiə sistemləri və sursatlara tələbatın yüksəlməsi nəticəsində müdafiə sənayesi səhmlərində ilin ilk rübündə güclü artım müşahidə olunub.

ASELSAN və Türkiyə performansı

ASELSAN ilin ilk rübündə investorlarına 38,2 faiz qazanc təmin edib. Şirkət bu dövrü 1 trilyon 460 milyard 340 milyon lirə bazar dəyəri ilə başa vurub. Türkiyədə müdafiə texnologiyalarının inkişafı və transformasiyasında aparıcı rol oynayan ASELSAN maliyyə göstəriciləri ilə də diqqət çəkir.

Şirkət Türkiyədə müdafiə texnologiyalarının inkişafı və transformasiyasında lider mövqeyini qoruyarkən, “Borsa İstanbul BIST 100” indeksində ən yüksək bazar dəyərinə malik şirkət olaraq qalır.

Qlobal investisiya trendləri

Son illərdə dünyada investor marağı ənənəvi istehsal edən sənaye şirkətlərindən daha çox texnologiya yaradan və bunu yüksək əlavə dəyərli məhsullara çevirə bilən şirkətlərə yönəlib.

Qlobal birjalarda da ən yüksək böyümə potensialına malik şirkətlər texnologiya əsaslı şirkətlərdir. Müdafiə sənayesində də oxşar ayrışma müşahidə olunur.

Təkcə silah istehsal edən və ya ənənəvi müdafiə məhsulları təqdim edən şirkətlər deyil, müdafiə texnologiyası yaradan şirkətlər investorlar üçün daha cəlbedici olub.

Qlobal şirkətlərin performansı

İnvestorlara Cənubi Koreyanın “Hanwha Aerospace” şirkəti 32,7 faiz, Böyük Britaniyanın “BAE Systems” şirkəti 28,4 faiz, ABŞ şirkətləri “Lockheed Martin” 25 faiz, “Northrop Grumman” 19,6 faiz, İtaliyanın “Leonardo” şirkəti 18,1 faiz, digər ABŞ şirkəti “L3Harris Technologies” 17,6 faiz, Fransanın “Dassault Aviation” şirkəti 16,6 faiz, “SDT Kosmos və Müdafiə” 15,3 faiz, İsveçin “Saab” şirkəti 14,8 faiz, Yaponiyanın “Mitsubishi Heavy” şirkəti 10 faiz, ABŞ şirkətləri “RTX Corporation” 5,2 faiz və “General Dynamics” 1,9 faiz qazanc təmin edib.

Yeni müqavilələr və layihələr

Norveç Rusiyaya qarşı çəkindirmə qabiliyyətini gücləndirmək məqsədilə Cənubi Koreyada yerləşən “Hanwha Aerospace” ilə təxminən 2 milyard dollar (19 milyard Norveç kronu) dəyərində çoxlüləli reaktiv yaylım atəş sistemi tədarükü üzrə razılaşma əldə edib.

“BAE Systems” də ABŞ Müdafiə Nazirliyi ilə THAAD hava hücumundan müdafiə sistemi üçün infraqırmızı axtarıcı başlıqların istehsalını artırmaq məqsədilə 7 illik çərçivə sazişi imzalayıb. Bu razılaşma ilə “Lockheed Martin”in dəstəklənməsi, istehsal gücünün artırılması və çatdırılmaların sürətləndirilməsi nəzərdə tutulur.

Norveçin “Kongsberg Defence & Aerospace” şirkəti F-35 “Joint Strike Fighter” proqramı çərçivəsində komponentlərin tədarükü üçün “Lockheed Martin” ilə təxminən 190 milyon ABŞ dolları dəyərində müqavilə imzalayıb. Müqavilənin 2030-cu ilə qədər təyyarə istehsalını dəstəkləyəcəyi və şirkətin proqramdakı iştirakını uzadacağı bildirilib.

İtaliyanın “Leonardo” şirkətinin maliyyə nəticələrinin gözləntilərdən yaxşı olması investorların marağını artırıb. Şirkət həmçinin hazırladığı təbəqəli hava hücumundan müdafiə sistemi “Mikelancelo Günbəzi”nin ilk komponentlərini bu ilin sonuna qədər Ukraynaya göndərməyə hazırlaşır.

“Dassault Aviation” şirkətinin satışlarının gözləntiləri üstələməsi səhm qiymətlərinə müsbət təsir göstərib.

Dəyər itirən şirkətlər

Müdafiə və aviasiya şirkətlərində ilin ilk rübündə ümumi artım tendensiyası müşahidə olunsa da, bəzi şirkətlər investorlarına zərər yazdırıb.

Bu dövrdə Böyük Britaniyanın “Rolls-Royce” şirkətinin səhmləri 1,6 faiz, Fransanın “Safran” şirkətinin səhmləri 6,1 faiz, Almaniyanın “Rheinmetall” şirkətinin səhmləri 7,5 faiz, ABŞ-nin “Boeing” şirkətinin səhmləri 8,3 faiz, Almaniyanın “Lufthansa” şirkətinin səhmləri 11,8 faiz, Avropa çoxmillətli aviasiya şirkəti “Airbus”un səhmləri isə 18,9 faiz dəyər itirib.

Dünyada ötən il Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbilə investisiyaları sürətlə artıran və yüksəliş yaşayan bəzi müdafiə şirkətlərinin səhmlərində də ilk rübdə mənfəət realizasiyası təsirli olub.

Ümumi qiymətləndirmə

Dünyanın aparıcı müdafiə və aviasiya şirkətləri ilə Borsa İstanbul-da ticarət olunan müdafiə sənayesi şirkətlərinin səhmlərinin yanvar-mart dövrü üzrə gəlirləri (faizlə) aşağıdakı kimidir:

Şirkət
Yanvar-mart gəliri

ASELSAN
+38,2

“Hanwha Aerospace”
+32,7

“BAE Systems”
+28,4

“Lockheed Martin”
+25

“Northrop Grumman”
+19,6

“Leonardo”
+18,1

“L3Harris Technologies”
+17,6

“Dassault Aviation”
+16,6

“SDT Kosmos və Müdafiə”
+15,3

“Saab”
+14,8

“Mitsubishi Heavy”
+10

“RTX Corporation”
+5,2

“General Dynamics”
+1,9

“Rolls-Royce”
+1,6

“Safran”
-6,1

“Rheinmetall”
-7,5

“Boeing”
-8,3

“Lufthansa”
-11,8

“Airbus”
-18,9

Sevinc Əliyeva
Ordu.az