Sistemin mənşəyi və texnoloji bazası baxımından dərin analiz aparıldıqda, "Volk" markası altında yerli hərbi məhsul kimi təqdim edilən bu robotların həqiqətdə Çinin Hanqzhou şəhərində yerləşən və qlobal müdafiə-mülki birləşmə sənayesinin lokomotiv şirkətlərindən biri olan "Unitree Robotics" platformalarının yenidən brendlənmiş versiyaları olduğu beynəlxalq hərbi ekspertlər tərəfindən birmənalı şəkildə təsdiq olunub. Ermənistan iki fərqli konfiqurasiyada bu platformaları arsenalına qatıb: yüngül kəşfiyyat və ictimai nümayiş məqsədli istifadə üçün nəzərdə tutulan "Unitree Go2" seriyası mülki bazarda təxminən 1,600 ilə 3,900 dollar arasında satılan ucuz modellər kimi xarakterizə olunur, halbuki sursat, pulemyot və ya mina axtaran cihaz daşıya bilən, suya və toza qarşı yüksək davamlılıq səviyyəsinə malik, zirehsiz olsa da sənaye-hərbi tətbiq üçün dizayn edilmiş "Unitree B1" və "Unitree B2" seriyası 25,000 dollardan başlayaraq funksional konfiqurasiyaya görə 60,000-100,000 dollara qədər çata bilən peşəkar platformalardır. Bu qiymət spektri özlüyündə Ermənistanın strateji seçimini aydın göstərir, ölkə Birləşmiş Ştatların "Boston Dynamics" şirkətinin istehsalı olan "Spot" kimi həqiqi hərbi standartlı bahalı və ixrac qadağaları altında saxlanılan platformalara çıxış imkanına malik olmadığından, qlobal mülki bazardan asanlıqla əldə edilə bilən ucuz Çin platformalarına müraciət edib, üzərlərinə əlavə optik sistemlər, termal kameralar və minimal taktiki dəyişikliklər quraşdıraraq onları yerli istehsal hərbi sistem adı altında ictimaiyyətə təqdim edib ki, bu da ciddi hərbi büdcəsi olmayan ölkələrin standart asimmetrik yanaşmasıdır.
Texnoloji nüvəsi etibarilə "Unitree" platformaları Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən şəhər döyüşlərində və müxtəlif təlim ssenarilərində aktiv şəkildə sınaqdan keçirilən sistemlərdir, hətta bəzi nəsillərinə tank əleyhinə raketlər və avtomatik silah platformaları inteqrasiya olunub ki, bu da platformanın nəzəri potensialını göstərir. Lakin Ermənistanın əldə etdiyi versiyaların əsasən kəşfiyyat və müşayiət konfiqurasiyasında olduğu, parad nümayişlərində silahlı modifikasiyaların görünmədiyi və bu kontekstdə sistemin yalnız sensorlu kəşfiyyat platforması rolunda istifadə olunacağı ehtimalı yüksəkdir və bu, robotun ümumi taktiki dəyərini daha da məhdudlaşdırır.
Sistemin texniki imkanları və taktiki üstünlükləri kağız üzərində diqqətə layiqdir. Ənənəvi təkərli və ya tırtıllı yerüstü insansız quru platformaların qayalıq, dağlıq və sıldırım relyeflərdə hərəkət edə bilmədiyi şəraitdə "Volk" platforması insan addımını təqlid edən dördayaqlı hərəkət mexanizmi sayəsində dar dərələrdə, uçurum kənarlarında və mürəkkəb relyef ərazidə yüksək manevr qabiliyyəti nümayiş etdirə bilir ki, bu, Ermənistan-Azərbaycan sərhəd zonasının sıldırım dağlıq xarakteri ilə uyğunlaşma baxımından potensial taktiki dəyərə malikdir. Robotun baş və gövdə hissəsində yerləşdirilən lazer əsaslı məsafə ölçən sensorlar, yüksək rezolyusiyalı optik kameralar və termal görüntüləmə cihazları sayəsində platforma real vaxt rejimində ətraf mühitin üçölçülü xəritəsini formalaşdıra, qarşı tərəfin mövqelərini və potensial pusqu nöqtələrini aşkarlaya bilir. Sistemə inteqrasiya edilmiş süni zəka alqoritmləri robotun pult idarəetməsi olmadan, sadəcə vizual təlimat əsasında əsgərin arxasınca avtomatik müşayiət rejimində hərəkət etməsinə imkan verir ki, bu da döyüşçülərin fiziki yükünü azaltmaq və əməliyyat sürətini artırmaq baxımından dəyərli funksiyadır.
Radioelektron müharibə və siqnal kəsicilərə qarşı dayanıqlıq baxımından "Volk" sisteminin nəzəri üstünlükləri də diqqətdən qaçmamalıdır, çünki klassik məsafədən idarə olunan aparatlardan fərqli olaraq, bu robotlar yüksək avtonomluq səviyyəsinə malikdir. Siqnal tamamilə kəsildikdə daxili yaddaşındakı sensor məlumatları əsasında formalaşdırılan üçölçülü ərazi xəritəsini istifadə edərək gəldiyi yolu geri izləyib avtomatik olaraq öz bazasına qayıda bilir, üstəlik öncədən vizual tapşırıq yüklənmiş halda heç bir radio əlaqə qurmadan, tamamilə səssiz və elektromaqnit dalğa yaymadan kəşfiyyat tapşırığını icra edə bilir. Peyk naviqasiyası asılılığı baxımından da sistemin müəyyən üstünlüklərini olduğu iddia olunur. Vizual hərəkət hesablanması və ətalətli naviqasiya prinsipi sayəsində platforma peyk siqnalı olmadan da müəyyən dəqiqliklə hərəkət edə bilir. Bu, nəzəri olaraq sistemi standart radio boğucu hücumlarına qarşı müqavimətli edən amildir, lakin praktiki reallıq bu nəzəri üstünlükləri ciddi şəkildə korreksiya etməkdədir.
Sistemin ən qabarıq və operativ baxımdan həlledici zəif tərəfi enerji və batareya məhdudiyyətidir ki, bu, müasir litium-ion akkumulyator texnologiyasının fiziki limitləri ilə bağlı struktur problemdir. Aktiv hərəkət, çətin relyefdə dırmanma, yuxarı doğru meyilli ərazidə intensiv mühərrik istifadəsi və üzərindəki sensorların, kameraların, termal cihazların fasiləsiz işləməsi şəraitində batareya resursu cəmi bir-iki saat, maksimum üç saat müddətinə bəs edir. Bu vaxt limiti müasir döyüş əməliyyatları konteksti üçün son dərəcə qısadır, çünki sərhəd kəşfiyyat missiyaları və ya səngər mövqeyi nəzarəti tipik olaraq saatlarla deyil, günlərlə davam edən tapşırıqlardır. Üstəlik, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin yüksək dağlıq və qışda kəskin şaxtalı iqlim şəraitində yerləşdiyini nəzərə alsaq, problem daha da kəskinləşir. Aşağı temperaturlar litium-ion batareyaların elektrokimyəvi səmərəliliyini 50 faizə qədər azaldır və bu, robotu döyüşün ən kritik anında, ən qeyri-uyğun məqamda tamamilə hərəkətsiz vəziyyətə sala bilər. Səhra şəraitində, elektrik infrastrukturunun olmadığı ön xətt postlarında bu robotların davamlı və sürətli şarj edilməsi üçün ağır generatorların, yanacaq ehtiyatlarının və elektrik bölgü avadanlığının logistik daşınması Ermənistan ordusunun cəbhə arxası təminat bölmələri üçün ciddi yük yaradacaq.
Zireh mühafizəsinin tam olmaması və fiziki konstruksiya həssaslığı sistemin ikinci kritik zəifliyini təşkil edir, çünki çəki limitlərini qorumaq və batareya səmərəliliyini maksimum səviyyədə saxlamaq məqsədilə bu robotlar yüngül alüminium ərintilərindən, karbon lifindən və yüksək möhkəmlikli plastik materiallardan istehsal olunur ki, heç bir hərbi səviyyəli zireh qoruması mövcud deyil. Bu konstruktiv reallıq belə nəticəyə gətirib çıxarır ki, adi piyada pulemyotunun sıx atəşi, snayper tüfənginin tək mərmisi, yaxınlıqda partlayan minaatan və ya artilleriya mərmisinin qəlpələri robotu anında və geri qaytarılmaz şəkildə sıradan çıxarmağa qadirdir. Hətta kiçik bir qəlpənin platformanın ayaq oynaqlarına, mərkəzi mühərrik bloku zonasına və ya elektronik komponent yığınına dəyməsi sistemi tamamilə iflic edə bilər və onlarla min dollar dəyərində olan platforma bir neçə sentlik qəlpə ilə məhv olub gedə bilər ki, bu da xərc-effektivlik nisbəti baxımından son dərəcə əlverişsiz mənzərədir.
Mülki bazadan qaynaqlanan şifrələmə və kiber-təhlükəsizlik boşluqları sistemin üçüncü struktur zəifliyini təşkil edir. "Volk" platformaları mülki sənaye üçün istehsal edilən mühəndislik bazasında yığıldığı üçün onların proqram təminatı və idarəetmə tezlikləri Şimali Atlantika İttifaqı və ya digər güclü orduların istifadə etdiyi xüsusi hərbi şifrələmə standartlarına, məsələn tezlik sıçrayışlı qorunan rabitə protokollarına tam cavab vermir. Bu, sistemin idarəetmə protokollarını və simsiz kommunikasiyasını professional kiber-müharibə bölmələri qarşısında həssas edir. Belə ki, mütəxəssis hücumlar nəticəsində robotun kamera axını yönləndirilə, taktiki məlumatları əldə edilə və hətta platforma birbaşa öz sahibinin əleyhinə çevrilə bilər. Kiber asılılığın bu səviyyəsi mülki Çin texnologiyasının xarakteristik xüsusiyyətidir və hərbi mühitdə istifadə üçün ciddi adaptasiya tələb edir.
Relyef və coğrafi maneə problemləri sistemin dördüncü struktur zəifliyini əhatə edir. Robot ətraf mühiti "görmək" və hərəkət etmək üçün lazer əsaslı sensorlardan və yüksək rezolyusiyalı kameralardan asılı olduğu üçün dağlıq döyüş şəraitində qaçılmaz olaraq yaranan toz buludları, sıx duman, palçıq atmosferi, intensiv yağış və qarın sensor səthlərinə yapışması platformanı tam kor vəziyyətə sala bilər. Sensorları örtülmüş robot qarşısındakı uçurumu, böyük qaya kütləsini və ya kritik maneəni seçə bilməyərək yıxılır, fiziki zərər alır və ya istifadəyə yararsız vəziyyətə düşür. Bunun üzərinə sıx kolluqların, dolaşıq tikanlı məftillərin, dərin palçıq və bataqlıq ərazilərin robotun ayaq mexanizmlərini tamamilə kilidləməsi probleminin əlavə olunmasını nəzərə alsaq, sistemin Cənubi Qafqaz hava və coğrafi şəraitində tətbiq potensialının nə qədər məhdud olduğu aydın olur.
Yüksək akustik və termal iz sistemin beşinci kritik zəifliyini təşkil edir, çünki robot itin dörd ayağındakı elektrik mühərrikləri və soyutma sistemləri hərəkət etdikcə spesifik, yüksək tezlikli vızıltılı səs ifadə edir ki, sakit dağlıq və meşəlik ərazidə bu səs müasir akustik dinləmə sistemləri vasitəsilə kilometrlərlə uzaqdan, hətta sadə təlimli əsgərlər tərəfindən belə yüzlərlə metr məsafədən asanlıqla aşkar edilə bilər. Bu, robotun ən mühüm üstünlüklərindən biri olan gizli kəşfiyyat funksiyasını praktiki olaraq neytrallaşdırır. Termal görünüş baxımından isə işlək vəziyyətdə olan batareya bloku və elektrik mühərrikləri ətraf mühitə əhəmiyyətli istilik şüalanması yayır ki, müasir termal kameralar və infraqırmızı sensorlarla təchiz edilmiş kəşfiyyat platformaları bu istilik izini gecə şəraitində çox uzaq məsafədən aydın şəkildə təsbit edə bilər.
Baxım və operativ təmir müstəqilliyinin tam olmaması altıncı struktur zəiflikdir, çünki Ermənistan bu texnologiyanın əsas komponentlərini (mikrosxemləri, dəqiq elektrik mühərriklərini, lazer sensorlarını, batareya blokunu) yerli olaraq istehsal edə bilmir və hər hansı bir nasazlıq, döyüş zədəsi və ya texniki problem zamanı yerində operativ təmir praktiki olaraq qeyri-mümkündür. Sıradan çıxan hər bir robot üçün Çin və ya digər mülki bazarlardan ehtiyat hissə gözləmək məcburiyyəti yaranır ki, bu da müasir sanksiya rejimi və beynəlxalq logistik gərginlik şəraitində aylarla gecikən təminat zəncirinə çevrilə bilər. Bu asılılıq vəziyyəti Ermənistanı təkcə platformanın özünün deyil, eyni zamanda onun davamlı funksional işləməsinin də xarici güclərdən asılı vəziyyətdə qoyur.
Sistemin Ermənistan ordusundakı strateji rolu və tətbiq doktrinası kontekstində aparılan analiz göstərir ki, "Volk" platformaları Ermənistanın insansız ön xətt konsepsiyasının taktiki vasitəsi kimi nəzərdə tutulub. 44 günlük müharibədən sonra ciddi canlı qüvvə qıtlığı və çağırışçı problemi yaşayan Ermənistan üçün təhlükəli dağlıq postlarda, sıldırım qaya yamaclarında və mübahisəli sərhəd zonalarında insan əsgər itkisini minimuma endirmək, kəşfiyyatı və ilk müqaviməti bu robotların üzərinə yıxmaq konseptual cəhddir. Bu yanaşmanın siyasi-psixoloji motivasiyası da aydındır. Robot itlərin döyüş zədəsi vermə hadisələri ictimaiyyət tərəfindən insan tələfatı kimi qəbul edilmədiyi üçün Ermənistan hökuməti həmin platformaları sərhəd zonasında potensial qarşıdurmaların ilk dalğasında qurban verməyi planlaşdıraraq özü üçün daxili siyasi alibi yaratmaq cəhdi içindədir. Bu strategiyanın bariz nümunəsi kimi Ukrayna ordusunun Birləşmiş Krallıq təchizatı ilə fəaliyyət göstərən BAD2 tipli robot itlərdən istifadəsi misal göstərilir: şəhər döyüşlərində binaların təmizlənməsində, sıx meşəlik ərazilərdə pusqu və mina aşkarlanmasında, gecə vaxtı termal kəşfiyyatda və çətin relyefdə yaralı evakuasiyasında bu platformalar reallıqda effektiv tətbiq olunur.
Lakin Ukrayna və Ermənistan arasındakı struktur fərq dərin və həlledicidir. Ukrayna bu robotları "Starlink" peyk rabitəsi, geniş kəşfiyyat tipli Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) şəbəkəsi və müasir hərbi rabitə standartlarına inteqrasiya edilmiş vahid sistem daxilində istifadə edir, halbuki Ermənistanın belə inteqrasiya edilmiş, qorunan və rəqəmsal şəbəkə mərkəzli müharibə ekosistemi mövcud deyil. Üstəlik, Ukraynanın əsasən düzənlik və meşəlik döyüş ərazisindən fərqli olaraq, Azərbaycan-Ermənistan sərhəd zonasının kəskin sıldırım və qayalıq xarakteri dördayaqlı robotların müəyyən hərəkət üstünlüyünü təmin etsə də, eyni zamanda dik yamaclarda yuvarlanma riskini, sensor səthlərinin toz və palçıqla qapanma ehtimalını, qış aylarında batareya effektivliyinin kollapsa uğramasını və ümumi platforma dayanıqlılığının kəskin şəkildə azalmasını da qaçılmaz edir.
Ermənistan tərəfinin nəzəri olaraq tətbiq etməyi planlaşdırdığı asimmetrik taktikalar (klonlaşdırılmış ön xətt yaratmaq, aldadıcı mövqe taktikası ilə qarşı tərəfin diqqətini yayındırmaq və resurslarını boşa xərclətmək, "yatan" partlayıcı yüklü robot taktikası ilə platformaları dağlıq ərazidə günlərlə yuxu rejimində saxlamaq və patrul keçərkən uzaqdan aktivləşdirmək) konseptual baxımdan maraqlıdır, lakin praktiki həyata keçirilməsi həm enerji limitləri, həm rabitə zəiflikləri, həm də sistem koordinasiyası baxımından son dərəcə çətindir. Xüsusilə sürü taktikası kontekstində, əgər Ermənistan bu robotları süni zəka vasitəsilə eyni vaxtda hərəkət edən 20-30 məhəlli qruplar halında ön xəttə göndərə bilsə, bu, qarşı tərəfin diqqətini yayındırmaq, mövqeləri aşkar etmək və müdafiə resurslarını dağıtmaq baxımından nəzəri təhdid yarada bilər. Lakin belə sürü idarəetməsi həm güclü mərkəzi proqram təminatını, həm yüksək performanslı hərbi serverləri, həm də sabit rəqəmsal kommunikasiya şəbəkəsini tələb edir ki, Ermənistan ordusunun bu səviyyədə böyük data və sürü idarəetmə texnologiyasına malik olması barədə heç bir konkret sübut mövcud deyil.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin arsenalında olan müasir radioelektron mübarizə, antidron və əks-robot ekosisteminin "Volk" platformalarına qarşı təsir potensialı çoxtəbəqəli və sistemli xarakter daşıyır, üstəlik tətbiq edilə bilən əks-tədbir spektrinin ümumi konseptual çərçivəsi açıq mənbələrdə geniş müzakirə olunsa da, konkret operativ detallar, sinxronlaşdırma protokolları və hücum ardıcıllığı tam şəkildə hərbi məxfilik altında qalır və bu məxfilik özü ən güclü çəkindirici amillərdən birini təşkil edir. Ümumi konseptual səviyyədə bilinən şey odur ki, idarəetmə və video siqnallarının boğulması istiqamətində Türkiyə istehsalı modern antidron platformaları və portativ siqnal kəsici sistemləri robotun operatorla olan radio və ya simsiz əlaqəsini anında pozaraq onu kor vəziyyətə salır və sistemin real vaxt kəşfiyyat ötürmə qabiliyyətini sıfıra endirir. Bunlarla yanaşı, sahə tipli avtomatik antidron sistemləri 360 dərəcəlik əhatə daxilində mülki və hərbi radio tezlikləri avtomatik skan edərək "Volk" platformasının istifadə etdiyi standart tezlik diapazonlarını sahəvi səviyyədə tam iflic edə bilir.
Peyk naviqasiyasının aldadılması istiqamətində müasir radioelektron mübarizə platformaları regional peyk siqnallarını boğub saxta koordinat siqnalları yaradaraq robotun öz mövqeyini səhv təyin etməsinə, qarşıya qoyulan kəşfiyyat tapşırığından yayınmasına və ya birbaşa qarşı tərəfin mövqelərinə doğru hərəkət edərək asan qənimətə çevrilməsinə şərait yarada bilər. Optik və lazer əsaslı əks-tədbirlər istiqamətində isə Azərbaycanın inteqrasiya etdiyi və təkmilləşdirdiyi xüsusi lazer sistemləri robot itin sensorlarını və optik kameralarını yüksək intensivlikli lazer şüası ilə müvəqqəti və ya daimi olaraq kor edə bilər ki, bu, sensorları sıradan çıxan platformanın maneələri ayırd edə bilməyərək qayalıqlardan yıxılmasına və ya hərəkətsiz vəziyyətə düşməsinə gətirib çıxarır. Kiber-hücum istiqamətində isə mülki bazalı şifrələməyə sahib bu sistemlərin proqram təminatı hərbi kiber-bölmələr tərəfindən siqnal vasitəsilə sındırıla, daxili idarəetmə protokolları manipulyasiya oluna və hətta robot tamamilə öz sahibinin əleyhinə çevrilə bilər.
Ön xətt bölmələrinin tətbiq edə biləcəyi fiziki və mexaniki tələ taktikalarının çeşidi geniş və əməliyyat baxımından səmərəlidir. Tikanlı və polad məftillər səngər ətraflarına və keçid cığırlarına çəkilən görünməz polad simlər formasında robotun ayaq oynaqlarına dolaşaraq elektrik mühərriklərini kilidləyə bilir ki, mühərrik kilidləndiyi an sistem daxili qoruma rejiminə keçərək robotu yerindəcə iflic edir. Tor atan antidron silahları (piyadaların daşıya bildiyi, sıxılmış qazla işləyən tor tüfəngləri) yaxın məsafədən robota qarşı tətbiq edilərək həm hərəkətini məhdudlaşdırır, həm də kameralarını örtərək onu kor edir. İnsan əsgərin asanlıqla tullanaraq keçə bildiyi, lakin dördayaqlı robotun ağırlıq mərkəzini pozan xüsusi profilli dar xəndəklər və gizli maneələr qazılır ki, robot bu kanallara düşdükdə daxili giroskopu tarazlığı bərpa edə bilməyərək böyrü üstə yıxılır və hərəkətsiz qalır. Sensor kor etmə taktikaları (gözqamaşdırıcı lazer cihazları və avtomatik optik boğucular) robotun kameralarına və sensorlarına yüksək intensivlikli şüalar yönəldərək matrisanı müvəqqəti və ya daimi yandırır və sensoru kor olan robot "Evə qayıt" funksiyasını da icra edə bilmir. Süni tüstü pərdələri sıx tüstü daxilində optik kameraları sıfır səmərəliliyə düşürür.
Kinetik və atəş taktikası baxımından platformanın zirehsiz konstruksiyası onu kiçik çaplı silahlarla asanlıqla sıradan çıxarıla bilən hədəfə çevirir. İri çaplı və hətta orta çaplı snayper tüfəngləri ilə uzaq məsafədən robotun daxili batareya bloku və ya mərkəzi prosessor zonasına açılan tək bir dəqiq atəş onun daxildən yanmasına və ya partlamasına səbəb ola bilir. FPV tipli PUA-lar isə havada hazır gözləyərək yerdə hərəkət edən və spesifik akustik iz buraxan robot iti uzaqdan təsbit edib sürətlə üzərinə yönəlir və birbaşa zərbə ilə partladır ki, bu da onlarla min dollar dəyərində platformanın bir neçə yüz dollarlıq PUA ilə neytrallaşdırılması deməkdir və müasir asimmetrik müharibənin ən bariz xərc-effektivlik nümunəsidir.
"Troya atı" taktikası isə bu çoxlaylı yanaşmanın ən mürəkkəb və strateji baxımdan ən qiymətli komponentidir. Azərbaycanın kiber-elektron müharibə bölmələri robotu məhv etmək yerinə onu öz xeyrinə istifadə edə bilər. Siqnal boğucularla robotun Ermənistan komanda mərkəzi ilə əlaqəsi kəsildikdən sonra sistem "Evə qayıt" rejimini aktivləşdirdikdə, peyk siqnalı manipulyasiyası vasitəsilə robota saxta xəritə və koordinat məlumatları ötürülür və o, Ermənistan səngərinə geri qayıtdığını zənn edərək birbaşa Azərbaycan hərbi mövqelərinə doğru hərəkət edir. Bu, həm platformanın özünün qənimət kimi ələ keçirilməsi, həm də daxili yaddaşındakı bütün Ermənistan postları, marşrutları, sensor məlumatları və kəşfiyyat görüntülərinin əldə edilməsi deməkdir və kəşfiyyat baxımından son dərəcə dəyərli bir nəticədir.
Bu çoxtəbəqəli əks-tədbir spektrinin konkret hansı kombinasiya ilə tətbiq ediləcəyi, hansı sensorların hansı ardıcıllıqla işə salınacağı, hansı operativ protokolların hansı ssenaridə fəal olacağı və hansı texnologiyaların hansı vaxt limiti çərçivəsində reallaşdırılacağı tam şəkildə hərbi planlama məxfiliyi çərçivəsində qalır və qalmalıdır, çünki hər zaman qeyd etdiyimiz kimi bu məxfilik özü qarşı tərəfi həddən artıq geniş, lakin səmərəsiz müdafiə tədbirləri qurmağa məcbur edən çəkindirici vasitədir.
İstehsalçı və qiymət dinamikası kontekstində mənzərə Ermənistanın seçimini daha aydın şəkildə kontekstləşdirir, ölkə təxminən 2,000 dollarlıq yüngül kəşfiyyat modellərindən başlayaraq 40,000-100,000 dollar arası ağır platformalara qədər müxtəlif konfiqurasiyalarda Çin mülki platformaları əldə edib, halbuki bu robotlara qarşı tətbiq edilən Azərbaycan ekosistemində olan peşəkar hərbi standartlı anti-robot, lazer, kiber-müharibə və kinetik zərbə sistemləri milyon dollarlarla dəyərləndirilən, məqsədli şəkildə hərbi tələblər üçün dizayn olunmuş və beynəlxalq döyüş təcrübəsində sınanmış platformalardır. Bu xərc asimmetriyası öz-özlüyündə Ermənistan strategiyasının paradoksal təbiətini büruzə verir: ucuz mülki Çin platformaları ilə ordunun yüksək texnologiyalı görünüş qazanması mümkündür, lakin real döyüş şəraitində bu platformaların milyon dollarlıq hərbi standartlı əks-tədbir sistemləri qarşısında uzun müddət sağ qalma şansı son dərəcə zəifdir.
Yekun strateji qiymətləndirmədə "Volk" platforması Ermənistan ordusu üçün bir neçə paralel funksiya yerinə yetirir, lakin onların heç biri həqiqi taktiki transformasiya səviyyəsində deyil. Birinci funksiya siyasi-psixoloji vasitə kimi xidmət etməkdir. Platforma daxili ictimaiyyətə ordunun müasir texnologiyaya keçməsi mesajını çatdırır, bu da müharibə sonrası dövrdə dövlət legitimliyinin bərpasına xidmət edir. İkinci funksiya canlı qüvvə qıtlığı problemini qismən kompensasiya etmək cəhdidir. Təhlükəli sərhəd postlarında robotların əsgər yerinə yerləşdirilməsi nəzəri olaraq ön xətt itkilərini azalda bilər. Üçüncü funksiya çoxşaxəli xarici asılılığın bir əlavə təbəqəsini formalaşdırmaqdır. Bu, Ermənistanın artıq mövcud olan Rusiya, İran, Fransa və Hindistan asılılığına Çin mülki texnoloji asılılığını da əlavə etməsidir, bu isə ümumi ahəngdar hərbi modernləşmə deyil, parçalanmış və fraqmentar tədarük strategiyasının daha bir nümunəsidir. Bu funksiyaların hər birinin reallaşma potensialı struktur problemlərlə məhdudlaşır: batareya limitləri platformanı uzunmüddətli missiyalardan məhrum edir, zireh çatışmazlığı onu adi atəş silahları qarşısında həssas edir, mülki bazalı şifrələmə onu kiber-hücumlara açıq qoyur, akustik və termal iz onu gizlilik tələb edən kəşfiyyatdan məhrum edir, dağlıq hava və coğrafi şərait sensor səmərəliliyini azaldır, baxım və təmir asılılığı uzunmüddətli funksional davamlılığı sual altında qoyur. Bu qüsurlar səthi deyil, struktur xarakterlidir, yəni təkmilləşdirmələrlə qismən azaldıla bilər, lakin tam aradan qaldırıla bilməz, çünki onlar mülki platforma bazasının özünün təbii limitlərindən qaynaqlanır.
Cənubi Qafqaz hərbi-texnoloji balansının ümumi mənzərəsində "Volk" platformaları Ermənistanın xarici mənşəli, ucuz və qondarma şəkildə hərbiləşdirilmiş texnologiyalarla öz strateji boşluğunu doldurmağa çalışmasının simvoludur. Bu yanaşma ucuz qələbə illüziyası yarada, daxili ictimaiyyəti müvəqqəti razı sala və beynəlxalq müşahidəçilərə müəyyən dərəcədə təsir göstərə bilər, lakin real döyüş şəraitində Azərbaycanın inteqrasiya edilmiş çoxtəbəqəli sensor-zərbə-radioelektron mübarizə ekosistemi qarşısında uzunmüddətli funksional dözümlülüyə malik olma ehtimalı son dərəcə məhduddur. Müasir hərbi düşüncədə robot platformalarının real dəyəri onların özlərində deyil, onları əhatə edən rəqəmsal komandanlıq-nəzarət şəbəkəsində, kommunikasiya infrastrukturunda və qoşunlar arası inteqrasiyasındadır. Ermənistanın bu sahələrdə struktur zəifliyi "Volk" platformasını yalnız təcrid edilmiş bir taktiki element səviyyəsində saxlayır və ondan strateji səviyyədə üstünlük əldə olunmasına imkan vermir.
Ukrayna müharibəsi və digər müasir münaqişələrdən gələn dərslər birmənalı şəkildə göstərir ki, dördayaqlı robot platformaları artıq texnoloji sərgi elementi olmaqdan çıxıb real döyüş meydanı vasitələrinə çevrilib, lakin onların səmərəliliyi yalnız güclü radioelektron mübarizə himayəsi altında, müttəfiq hava üstünlüyü şəraitində və geniş rəqəmsal kəşfiyyat ekosistemi daxilində reallaşa bilər. Ermənistanın bu üç şərtdən heç birinə tam sahib olmaması, onun "Volk" platformasını strateji ümidsizlik dövrünün taktiki simvolu kimi qiymətləndirməyə əsas verir: platforma var, lakin onu səmərəli tətbiq edəcək ekosistem yoxdur, bu isə müasir müharibənin ən fundamental dərslərindən birinin ifadəsidir.
Nəticə etibarilə "Volk" dördayaqlı robot sistemi İrəvanın hərbi modernləşmə strategiyasının paradoksal təcəssümü kimi qəbul olunmalıdır: kağız üzərində innovativ, paradda təsirli, sosial mediada cəlbedici, lakin real döyüş şəraitində struktur baxımdan həssas, funksional baxımdan məhdud və əməliyyat baxımdan asanlıqla neytrallaşdırıla bilən bir platforma. Onun Azərbaycan ordusunun çoxtəbəqəli, məxfilik altında qorunan və müttəfiqlər ilə inteqrasiya edilmiş əks-tədbir doktrinası qarşısında uzunmüddətli səmərəlilik göstərmə ehtimalı son dərəcə zəifdir və bu reallığın əsas amilləri texnoloji deyil, sistematik xarakter daşıyır. Ermənistan tərəfi bu əslində reallığın fərqindədir, lakin alternativ seçimlərin məhdudluğu, beynəlxalq sanksiya rejimi xaricində qalan qaynaqların azlığı və daxili ictimai təbliğatın tələbləri onu bu qondarma və ucuz yolla irəliləməyə məcbur edir və bu, müasir hərb tarixinin oxşar nümunələrində dəfələrlə müşahidə edilmiş klassik strateji dalan nümunəsidir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
