HQ-9BE zenit-raket kompleksi Çinin “China Precision Machinery Import-Export Corporation” (CPMIEC) tərəfindən istehsal olunan, çoxkanallı və uzaqmənzilli hava müdafiə sistemidir. O, əsasən 100-200 kilometr məsafədə və 25-30 kilometr hündürlüyədək müxtəlif hava hədəflərini (təyyarə, qanadlı və ballistik raketlər, həmçinin pilotsuz uçuş aparatlarını) məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. HQ-9BE-nin BE versiyası ixrac üçün nəzərdə tutulan təkmilləşdirilmiş variantdır və müasir elektronika, çoxmənbəli izləmə sistemi və rəqəmsal komanda idarəetməsi ilə fərqlənir. Bu kompleks NATO ölkələrinin istifadə etdiyi “Patriot” və Rusiya istehsalı olan S-300 sistemləri ilə eyni sinifdə qiymətləndirilir.
Azərbaycan üçün HQ-9BE-nin alınması həm texnoloji, həm də geosiyasi baxımdan mühüm qərardır. Bu kompleksin silahlanmaya daxil edilməsi ölkənin hava məkanının müdafiəsini yeni səviyyəyə qaldırır, xüsusilə strateji obyektlərin və mühüm infrastrukturun qorunmasını təmin edir. HQ-9BE-nin çoxkanallı quruluşu ona eyni anda bir neçə hədəfi aşkarlamaq, izləmək və vurmaq imkanı verir. Radar sistemi 360 dərəcəlik tam müşahidə sahəsinə malikdir, bu da kompleksin yüksək çeviklik və reaksiya sürətinə sahib olmasına şərait yaradır.
HQ-9BE sisteminin əsas üstünlüklərindən biri onun şəbəkə mərkəzli hava hücumundan müdafiə arxitekturasına inteqrasiya oluna bilməsidir. Bu, o deməkdir ki, sistem digər radarlar, optik müşahidə vasitələri və komanda idarəetmə məntəqələri ilə koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərə bilir. Beləliklə, HQ-9BE təkbaşına deyil, çoxtəbəqəli HHM strukturunun bir elementi kimi, qısa və orta mənzilli sistemlərlə birgə müdafiə qatının tamamlayıcısı rolunu oynayır. Bu yanaşma hava hücumlarına qarşı ümumi reaksiyanın səmərəliliyini artırır və eyni zamanda düşmənin manevr imkanlarını məhdudlaşdırır.
Sistemin uzaqmənzilli imkanları Azərbaycanın hava məkanının bütövlükdə qorunmasına yönəlmiş strateji prioritetlərə uyğun gəlir. HQ-9BE vasitəsilə ölkə yalnız öz ərazisini deyil, həm də onun sərhədlərinə yaxın hava məkanını nəzarət altında saxlaya bilir. Bu, xüsusilə regionda baş verən geosiyasi proseslər, pilotsuz vasitələrin və uzaq məsafəli zərbə texnologiyalarının artan rolu fonunda mühüm əhəmiyyət daşıyır. Vətən müharibəsində hava üstünlüyünün və pilotsuz sistemlərin uğurlu tətbiqinin əhəmiyyəti nəzərə alınsa, HQ-9BE kimi sistemlərin alınması bu təcrübədən doğan strateji nəticədir.
Texniki baxımdan HQ-9BE raketləri aktiv radar bələdçi sistemi ilə təchiz olunub və yüksək manevr qabiliyyətinə malikdir. Raketlər “at və unut” prinsipinə əsasən işləyir, bu da operatorun əməliyyatdan sonra müdaxiləsini minimuma endirir. Kompleksin mobil buraxılış qurğuları təkərli şassi üzərində yerləşdiyindən, dislokasiya və yenidən yerləşmə əməliyyatları qısa vaxt ərzində həyata keçirilə bilir. Bu, onun döyüş şəraitində sağ qalma və çevik cavab vermə qabiliyyətini artırır.
HQ-9BE-nin tətbiqi həm də psixoloji və strateji çəkindiricilik baxımından əhəmiyyətlidir. Bu cür sistemlərin olması potensial hava hücumu həyata keçirə biləcək qüvvələr üçün əlavə risk və maneə yaradır. Azərbaycanın bu kompleksləri nümayiş etdirməsi həm texnoloji imkanlarını, həm də hava məkanının təhlükəsizliyinə verdiyi prioriteti açıq şəkildə göstərir. Bununla yanaşı, bu sistemlər regional təhlükəsizlik balansına da təsir edə bilər, çünki uzaqmənzilli radar və atəş imkanları regionda hava əməliyyatlarının planlaşdırılmasında yeni vəziyyət yaradır.
HQ-9BE-nin tam potensialla istifadəsi üçün onun digər HHM sistemləri, xüsusilə TOR-2M və “Buk-MB” kimi qısa və orta mənzilli komplekslərlə inteqrasiyası vacibdir. Belə çoxtəbəqəli müdafiə strukturu düşmənin müxtəlif tipli hava hücumlarına qarşı optimal cavab verir. Bundan başqa, bu sistemin effektiv işləməsi üçün yüksək səviyyəli operator hazırlığı, rabitə sabitliyi və elektron mübarizəyə qarşı müdafiə tədbirləri də təmin edilməlidir.
Nəticə olaraq, HQ-9BE uzaqmənzilli zenit-raket kompleksinin paradda nümayişi Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə qabiliyyətində yeni bir mərhələnin başlandığını göstərir. Bu, yalnız texniki modernləşmə deyil, həm də strateji düşüncə tərzinin dəyişməsi deməkdir: hava üstünlüyünün qorunması və milli təhlükəsizlik arxitekturasının çoxtəbəqəli müdafiə strukturu əsasında qurulması. HQ-9BE sisteminin xidmətə qəbul edilməsi Azərbaycanın hava məkanının müdafiəsini gücləndirir, döyüş hazırlığını isə daha çevik və effektiv edir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
