Eyni zamanda Səudiyyə Ərəbistanı bu ideyaya qəti şəkildə qarşı olduğunu bəyan edib. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da buna qarşı çıxıb. Misir Qəzza ilə bağlı reallıqları, daha doğrusu, Trampın “ideyaları”nı müzakirə etmək üçün fevralın sonunda ərəb ölkələrinin fövqəladə sammitini çağıracağını açıqlayıb. Türkiyə və İran xarici işlər nazirləri ötən gün telefon danışığı aparıb, Qəzzadakı vəziyyəti müzakirə edib və bununla bağlı İslam dünyasının vahid mövqeyinin formalaşdırılmasını vacib hesab ediblər.

Bunlarla ABŞ prezidenti faktiki olaraq ərəb və islam dünyasına “müqəddəs müharibə” elan edir. Təbii ki, hələlik bu müharibə diplomatik xarakter daşıyır, amma Tramp israrını davam etdirsə, ərəb və islam dünyası ölkələri bu iddialara qəti şəkildə qarşı çıxmaq və fələstinlilərin Qəzzadan didərgin düşməsinin qarşısını almaq qərarına gəlsə, bu, kim bilir nəyə çevriləcək? Tramp müsəlman dünyasının siyasi həyat qabiliyyətini, bu dünyanın nə qədər güclü olacağını, nə qədər müqavimət potensialına malik olduğunu sınayırmı?

Kiminsə geri çəkilməsi lazımdır, bu, aydın görünür. Hər halda, ən azından bəyanatlar səviyyəsində hər iki tərəf sərt mövqe nümayiş etdirir, hər biri öz yanaşmasında israrlıdır. Bu isə o deməkdir ki, vəziyyət dalana dirənəcək, oradan ya kimsə geri çəkilməli olacaq, ya da yeni müharibə riski yaranacaq. Ancaq istisna etmək olmaz ki, Tramp öz yanaşması ilə İslam dünyasının müqavimətinə səbəb olur, İsrail bununla hesablaşmalı olacaq. Başqa sözlə, Trampın özü İsrailə, belə demək mümkündürsə, ultra-mühafizəkar, digər tərəfdən isə müsəlman dünyasının vahid əks-təsiri səbəbindən mümkün olmayacaq bir həll təklif edir.

Belə olan halda İsrail bu reallıqla hesablaşmaq məcburiyyətində qalacaq, əks halda çətin ki, bu vəziyyətə müharibə elan etsin, ABŞ isə bu müharibənin müttəfiqi olsun. Yəni Tramp bəlkə də dolayı yolla İsraili cilovlamaq mexanizmini tapıb, bu onun üçün, belə demək mümkündürsə, daxili ABŞ sahəsində də sərfəlidir. Hər halda Qəzza bu mənada Yaxın Şərqdəki proseslərin “səmimiyyət anı”na və ya “Qlobal Cənub”un geosiyasi “rubikonu”na çevrilə bilər.

Asif Cəfərov
Ordu.az