“Hizbullah”a İsrail ərazisini təhdid etmək, həmçinin Livanın cənubunda İsrailin zərbələri nəticəsində zədələnmiş infrastrukturunu bərpa etmək qadağan edilir. Hələlik atəşkəs sazişinin icrasına nəzarət üçün hansı mexanizmdən istifadə ediləcəyi bəlli deyil, üstəlik, bunun üçün kifayət qədər uzun müddət - 60 gün nəzərdə tutulub. 60 gün ərzində vəziyyəti dəyişəcək və atəşkəsi, belə demək mümkündürsə, “yarı yolda” buraxacaq hər şey baş verə bilər.
Bu arada, bu halda məsələnin və razılaşmanın heç də İsraillə “Hizbullah” arasında olmadığı şübhəsizdir. Oyunçuların təxmini çərçivəsi həm birbaşa, həm də məxməri deyilən oyun baxımından kifayət qədər genişdir. Şübhə yoxdur ki, “Hizbullah” dedikdə, əsasən İran başa düşürük, buna görə də Tehranın razılığı olmadan heç bir razılaşma ola bilməz. Şübhə yoxdur ki, Fransa Livandakı oyundadır. Əlbəttə, Böyük Britaniya da böyük oyundadır.
Türkiyə rolunu artırmağa çalışır. Regionun ərəb ölkələri əhəmiyyətli dərəcədə iştirakçıdır. Təbii ki, burada ABŞ əsas əhəmiyyət kəsb edir. Rusiya Yaxın Şərqdə ənənəvi aktordur, Çinin yeni ambisiyaları var. Təbii ki, sadaladığımız çərçivə razılaşmanın formalaşdırılması prosesinə tam və birmənalı cəlb edilməyib, lakin onların hər biri vəziyyətin dəyişməsində öz rolunu oynaya bilər.
Buna görə də Livan ətrafında alqışlanan atəşkəs razılaşması öz daimi mahiyyəti baxımından bəlkə də gözlənilməz qalacaq. Təbii ki, burada əsas suallardan biri ABŞ-nin yeni prezidenti Donald Tramp vəzifəyə gəldikdə nələrin baş verəcəyidir. Tramp və onun komandası anti-İran və İsrail tərəfdarı kimi qəbul edilir. Tramp və onun administrasiyası ABŞ-nin idarəetməsini üzərinə götürəndə, “Hizbullah” atəşkəsi pozmaq üçün bəhanələr axtara bilərmi?
Bəlkə də, atəşkəs Trampın da çox istədiyi bir şeydir ki, onun administrasiyası bu mənada Livan müharibəsinin yükündən azad olsun? Nəticə etibarilə Tramp İran məsələsində nə qədər sərt natiq olsa da, onun administrasiyasının əsas vəzifələrinə təyin olunacaq namizədlər nə qədər sərt olsalar da, Tramp yəqin ki, həm daxili, həm də xarici mürəkkəb mühit şəraitində barut çəlləyinə bənzəyən Livan müharibəsi ilə prezidentliyə başlamaq rejimini dəstəkləyə bilməz.
Lakin Yaxın Şərqdə hadisələrin inkişafı təbii ki, təkcə Trampın və ya ABŞ-nin hesablamalarına görə baş verməyəcək. Mövcud olan qlobal turbulentlik isə bu gün heç bir əsas regionda sülhə zəmanət vermir. Müvafiq olaraq, atəşkəs razılaşması ayıqlığı və sayıqlığı zəiflədən hal ola bilməz. Bundan əlavə, davam edən qlobal qarşıdurma şəraitində atəşkəs adətən qüvvələrin yenidən qurulması və yenidən qruplaşdırılması üçün baş verir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
