Ordu.az xəbər verir ki, Kemal Topalömer GÖKHAN Layihəsinin yalnız yeni nəsil “hava-hava” raket sistemi hazırlamaq məqsədi daşımadığını, eyni zamanda Türkiyənin hipersəs sistemlərinə uzanan texnologiya yol xəritəsində kritik mərhələni təmsil etdiyini bildirib.

Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyi ilə birlikdə həyata keçirilən GÖKHAN Layihəsinin iki blok şəklində hazırlandığını bildirən Topalömer Türkiyənin “ramjet” mühərrik texnologiyasında çatdığı səviyyənin uzun illərə yayılan mühəndislik və infrastruktur prosesinin nəticəsi olduğunu vurğulayıb.

Topalömer bildirib: “Bir ölkənin qəfil “ramjet” texnologiyasına keçməsi mümkün deyil. “ramjet”i məhsula çevirən dünyada yalnız bir neçə ölkə var və onlardan biri də ölkəmizdir”.

GÖKTUĞ və BOZDOĞAN-dan əldə edilən təcrübə GÖKHAN-a daşındı

Türkiyənin “hava-hava” raketi hazırlama prosesinin 2012-ci ildə başladılan GÖKTUĞ Layihəsi ilə sürət qazandığını bildirən Topalömer BOZDOĞAN raketindən əldə edilən texnoloji nailiyyətlərin GÖKHAN-ın əsasını təşkil etdiyini deyib.

2018-ci ildə TÜBİTAK-SAGE nəzdində başladılan maye yanacaqlı “ramjet” işlərindən sonra qurum daxilində belə sistemin hazırlana bilməsi üçün texniki imkanların formalaşdığını qeyd edən Topalömer GÖKHAN müqaviləsinin 2021-ci ildə imzalandığını açıqlayıb.

4 “Mach” sürətə çatacaq

Topalömer GÖKHAN-ın ən kritik komponentinin “ramjet” mühərrik sistemi olduğunu bildirərək raketin yüksək sürətlərdə kinetik enerjisini qoruyaraq müasir hava döyüşündə mühüm üstünlük təmin edəcəyini vurğulayıb.

Topalömer bildirib: “GÖKHAN 4 Mach sürətə çatan “ramjet” itələmə sistemi ilə təchiz olunmuş raket olacaq. Buradakı kritik məqam enerjisinin zəifləməməsidir. Hədəfə çatdıqda yayınma olmayan zonanı mümkün qədər geniş saxlayacaq və hədəfin intensiv manevrlərinə baxmayaraq nişanalma qabiliyyətini qoruyacaq”.

“Ramjet” mühərrikli sistemlər klassik bərk yanacaqlı “hava-hava” raketləri ilə müqayisədə uçuş boyu itələmə gücü yaratmağa davam etdiyi üçün xüsusilə uzun mənzilli nişanalmada daha yüksək enerji üstünlüyü təmin edir.

Qabaqcıl material texnologiyalarından istifadə olunur

Topalömer GÖKHAN-da yalnız mühərrik texnologiyasının deyil, yüksək temperatura davamlı qabaqcıl material həllərinin də kritik rol oynadığını bildirib.

Layihə çərçivəsində:

Titan ərintiləri,
“Inconel” əsaslı yüksək temperatur materialları,
Ablativ örtüklər,

Qabaqcıl istilik mühafizə strukturları üzərində işlərin aparıldığını bildirən Topalömer bu texnoloji bilik bazasının gələcəkdə hipersəs sistemlərinin hazırlanması prosesinə də əsas yaradacağını deyib.

TÜBİTAK-SAGE-dən hipersəs raket hədəfi

Açıqlamalarında hipersəs raket texnologiyalarına da toxunan Topalömer ictimaiyyətdə “hipersəs” anlayışının zaman-zaman yanlış istifadə edildiyini bildirərək texniki anlayışa aydınlıq gətirib.

Bir sistemin real mənada hipersəs raket kimi qiymətləndirilə bilməsi üçün üç əsas kriteriyanın lazım olduğunu bildirən Topalömer bunları belə sıralayıb:

Atmosfer xaricinə çıxmaması,
Ballistik deyil, manevrli uçuş həyata keçirməsi,
5 “Mach”dan yüksək sürətlə hərəkət etməsi.

Topalömer bildirib: “Bu üç xüsusiyyətə malikdirsə, onu hipersəs raket adlandıra bilirik”.

Növbəti hədəf sc”ramjet” texnologiyasıdır

“Ramjet”dən sonrakı hədəfin “scramjet” texnologiyası olduğunu açıqlayan Topalömer bunun mövcud “ramjet” sistemlərindən daha mürəkkəb mühəndislik problemləri ehtiva etdiyini vurğulayıb.

“Scramjet” hazırlama prosesində:

Hava girişinin dizaynı,
Yanma kamerasının optimallaşdırılması,
Yüksək temperatur aerodinamikası,
Plazma təsirləri,
Həddindən artıq sürüklənmə,
Yüksək turbulentlik nəzarəti kimi sahələrdə qabaqcıl hesablama infrastrukturuna ehtiyac duyulduğunu bildirib.

Topalömer həmçinin karbon-karbon strukturlar, keramika əsaslı kompozitlər və yüksək temperatura davamlı elektron komponentlərin hipersəs sistemlərində kritik əhəmiyyətə malik olduğunu deyib.

Çoxrejimli axtarış başlığı üzərində işlər davam edir

Topalömer hipersəs sürətlərində fəaliyyət göstərəcək sistemlərdə yönləndirmə və hədəfləmə texnologiyalarının ayrıca çətinlik yaratdığını bildirərək gələcəkdə çoxrejimli axtarış başlıqlarının ön plana çıxacağını vurğulayıb.

Bu çərçivədə:

RF sensorları,
IIR sistemləri,

Görüntü emalı texnologiyalarının eyni axtarış başlığı daxilində birlikdə istifadə edilərək daha inkişaf etmiş hədəf aşkarlama və izləmə qabiliyyəti əldə edilməsinin hədəfləndiyini bildirib.

Yeni nəsil külək tuneli infrastrukturu qurulur

Topalömer TÜBİTAK-SAGE ərazisində inşa edilən yeni nəsil külək tuneli infrastrukturu barədə də məlumat verib.

Yeni obyektin:

0.2 “Mach” ilə 4 “Mach” arasında,
Səsaltı, transəs və supersəs sürətlərdə,

1,5 metr x 1,5 metr kəsik sahəsində üfürməli sınaq imkanı təqdim edəcəyini bildirən Topalömer bu infrastrukturun yalnız TÜBİTAK-SAGE-yə deyil, bütün müdafiə sənayesi ekosisteminə xidmət göstərəcəyini vurğulayıb.

O, həmçinin mövcud infrastrukturdan sonra hipersəs sınaq tunelinin qurulmasının da planlaşdırıldığını açıqlayıb.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az