Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “Past” nəşri “Damokl qılıncı: ticarət uyğunsuzluğunun təhlükələri və təhdidləri” başlıqlı məqaləsində yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, burada idxal ixracı xeyli üstələyir, nəticədə milyardlarla dollara çatan və ölkənin iqtisadi sabitliyini, valyuta təhlükəsizliyini, suverenliyini və uzunmüddətli inkişaf perspektivlərini təhdid edən artan ticarət kəsiri yaranır.
“Bu dərin qeyri-bərabərlik yalnız iqtisadiyyatın struktur problemlərindən xəbər vermir, həm də Ermənistanın istehsal güclərinin məhdudluğunu, rəqabətqabiliyyətli məhsul çatışmazlığını, xarici bazarlarda mövqelərinin zəifliyini və ümumilikdə istehsal və ixraca deyil, istehlak və idxala əsaslanan iqtisadi modelin dayanıqsızlığını üzə çıxarır.
Son illərin statistikası göstərir ki, Ermənistanın idxalı ildə təxminən 7-8 milyard dollar təşkil edir, halbuki ixrac güclə 3-4 milyard dollara çatır. Bu isə o deməkdir ki, ticarət kəsiri ildən asılı olaraq təxminən 3-4 milyard dollar və ya daha çoxdur. Bu, illik ÜDM-i təxminən 20-30 milyard dollar olan kiçik iqtisadiyyata malik ölkə üçün çox böyük rəqəmdir. Ticarət kəsirinin ÜDM-ə nisbəti əhəmiyyətlidir və beynəlxalq standartlara görə təhlükəli dərəcədə yüksək hesab olunur. İqtisadçılar adətən bu göstərici 5-10 faizi keçəndə SOS siqnalı verirlər, çünki bu artıq iqtisadi sabitlik üçün təhlükəyə çevrilir. Ermənistan halında isə ciddi artıqlıq mövcuddur, bu da ölkənin idxaldan daha çox asılı olduğunu göstərir”, - deyə məqalədə vurğulanıb.
Nəşr bildirib ki, ixracın strukturu Ermənistan iqtisadiyyatının başqa bir ciddi problemini üzə çıxarır, Ermənistanda istehsal olunan məhsulları əhatə edən ənənəvi ixrac ümumi ixracın lazım olduğundan daha kiçik hissəsini təşkil edir.
“Son illərdə Ermənistan ixracının strukturunda reeksport mühüm rol oynayıb. Bu proses malların Ermənistana idxal edilməsi və sonra ciddi emal və ya dəyişiklik aparılmadan başqa ölkələrə yenidən ixrac olunmasıdır. Bu xüsusilə 2022-ci ildən sonra, Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibə və Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarının genişlənməsi nəticəsində regionda yeni vəziyyət yarananda aktuallaşdı. Həm Rusiya, həm də Qərblə iqtisadi əlaqələri qoruyan Ermənistan bəzi malların keçə biləcəyi ölkələrdən birinə çevrildi. Qərb istehsalı elektronika, avtomobil ehtiyat hissələri, sənaye avadanlıqları, istehlak malları Ermənistana idxal olunmağa və sonra Rusiyaya və ya Avrasiya İqtisadi Birliyinin digər ölkələrinə reeksport edilməyə başladı. Əks istiqamətdə isə sanksiyalara və ya məhdudiyyətlərə məruz qalan Rusiya istehsalı məhsullar və ya xammal Ermənistan vasitəsilə keçə bilirdi. Nəticədə reeksport ciddi artım göstərdi. 2022-2023-cü illərdə Ermənistanın ümumi mal dövriyyəsi, ixrac üstəgəl idxal onlarla faiz artdı və bunun böyük hissəsi məhz reeksportun payına düşdü”, - deyə müəllif yazıb.
Nəşr vurğulayıb ki, bu, iqtisadiyyat üçün həm müsbət, həm də mənfi nəticələr verdi.
“Müsbət tərəfdən reeksport tranzit ticarətlə məşğul olan şirkətlərə əlavə qazanc gətirdi, logistika, gömrük xidmətləri və daşımalar sahəsində müəyyən iş yerləri yaratdı, dövlət büdcəsinə vergi gəlirləri təmin etdi, ölkəyə xarici valyuta axınını artıraraq dramı gücləndirdi və ümumilikdə iqtisadi fəaliyyəti canlandırdı. Əvvəllər ixracla məşğul olmayan bir çox biznes reeksport proseslərinə qoşuldu və bu müəyyən iqtisadi dinamizm yaratdı. Lakin reeksportun bu güclü artımı eyni zamanda ciddi təhlükələr və həssaslıqlar da daşıyırdı.
Birinci və əsas məsələ ondan ibarətdir ki, reeksport əsasən tranzit fəaliyyətdir və Ermənistanda ciddi əlavə dəyər yaratmır. Mallar sadəcə ölkədən keçir, Ermənistanda istehsal olunmur və ya emal edilmir. Bu o deməkdir ki, iqtisadi fayda məhduddur, əsasən marja və logistika ödənişləri ilə məhdudlaşır, bunlar isə məhsul Ermənistanda istehsal olunsaydı əldə olunacaq gəlirdən xeyli aşağıdır. Reeksport yerli istehsalı inkişaf etdirmir, yeni texnologiyalar yaratmır, işçi qüvvəsinin ixtisasını artırmır, uzunmüddətli iqtisadi inkişafa töhfə vermir. Bu daha çox məqamdan istifadədir, dayanıqlı iqtisadi model deyil”, - deyə məqalədə bildirilib.
Müəllif yazıb ki, digər təhlükə reeksportun qeyri-sabitliyidir.
“Reeksportun həcmləri böyük ölçüdə - sanksiya rejimi, müxtəlif ölkələr arasındakı siyasi münasibətlər, beynəlxalq hüquqi tənzimləmələr, tranzit marşrutlarının əlçatanlığı kimi xarici amillərdən asılıdır. Bu şərtlər dəyişəndə reeksport kəskin azala və ya ümumiyyətlə dayana bilər. Ermənistan halında əgər Qərb sanksiyalardan yayınma cəhdlərinə daha sərt nəzarət etməyə başlasa və Ermənistanı sanksiyalı malların Rusiyaya çatdığı ölkə kimi müəyyən etsə, Ermənistana qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalar və ya məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər. Bu isə Qərb şirkətlərindən mal idxalını bloklaya, bank əməliyyatlarını çətinləşdirə və beynəlxalq maliyyə sistemlərinə çıxışı məhdudlaşdıra bilər”, - deyə “Past” bildirib.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
