Qlobal enerji təchizatı baxımından kritik əhəmiyyətə malik Hörmüz boğazında İranın tətbiq etdiyi faktiki blokadanın aradan qaldırılacağına dair hələlik heç bir əlamət yoxdur. Dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşımalarının təxminən beşdə birinin keçdiyi boğazdan atəşkəsin ilk 24 saatında yalnız bir neft tankeri və beş quru yük gəmisi keçib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə axşamı verdiyi açıqlamada İranın neft axınına icazə vermək məsələsində “çox pis iş gördüyünü” bildirərək, “Razılaşmamız bu deyildi” ifadələrini işlədib. Tramp ABŞ-nin ata biləcəyi mümkün addımlara toxunmasa da, neft axınının yenidən başlayacağını qeyd edib.

Livan cəbhəsində gərginlik artır

İsrail ordusu cümə günü səhər saatlarında Livandan İsrailin şimalına raket atıldığını əsas gətirərək 10 buraxılış qurğusunu vurduğunu açıqlayıb. Açıqlamada İran tərəfindən dəstəklənən “Hizbullah”ın bir raket buraxdığı və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin işə düşdüyü bildirilib.

İsrail mediasına görə, sözügedən raket hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən zərərsizləşdirilib. “Hizbullah” isə Hayfada hərbi infrastrukturu hədəf aldığını açıqlayıb.

ABŞ və İsrail mövcud atəşkəsin Livanı əhatə etmədiyini iddia edərkən, İran və vasitəçi Pakistan razılaşmanın Livanı da əhatə etdiyini bildirir. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf sosial şəbəkə üzərindən verdiyi açıqlamada Livan və bölgədəki müttəfiqlərin atəşkəsin ayrılmaz hissəsi olduğunu vurğulayıb.

İranın dini lideri Müctəba Xameneyi isə açıqlamasında hücumların cavabsız qalmayacağını bildirərək deyib: “Ölkəmizə yönəlmiş hücumların bədəli ödətdiriləcək”.

Atəşkəs öncəsi kritik proses

Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəs ABŞ-nin İranın enerji infrastrukturunu hədəf ala biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıqlarından cəmi saatlar əvvəl qüvvəyə minib. Tramp daha əvvəl İranın elektrik stansiyaları və kritik infrastrukturuna qarşı genişmiqyaslı hücumlar təşkil oluna biləcəyini bildirmişdi.

ABŞ-İran danışıqları şənbə günü

Tərəflərin ilk rəsmi görüşlərinin şənbə günü Pakistanda keçirilməsi planlaşdırılır. Danışıqlar fevralın 28-də başlayan toqquşmaların dayandırılmasına yönəlib.

İran danışıqlar öncəsi 10 maddəlik sülh planı təqdim edib. Plan Hörmüz boğazı üzərində nəzarətin qorunması, nüvə zənginləşdirmə hüququnun tanınması, sanksiyaların ləğvi və regional münaqişələrin sona çatdırılmasını əhatə edir.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə “Hizbullah”la bağlı əməliyyatların davam edəcəyini bildirərək, təşkilatın silahsızlaşdırılmasını nəzərdə tutan sülh danışıqlarının başlanması barədə tapşırıq verib. Netanyahu deyib: “Danışıqlar “Hizbullah”ın silahsızlaşdırılması və Livan ilə sülh münasibətlərinin qurulmasına yönələcək”.

Digər tərəfdən, livanlı bir rəsmi ölkənin İsrail ilə daha genişmiqyaslı danışıqlar üçün müvəqqəti atəşkəs əldə etməyə çalışdığını bildirib. Amerikalı rəsmilər isə gələn həftə Vaşinqtonda atəşkəs prosesi ilə bağlı yeni bir görüş keçiriləcəyini təsdiqləyib.

“Hizbullah” tərəfi isə İsrail ilə birbaşa danışıqlara qarşı olduğunu açıqlayıb. “Hizbullah” deputatı Əli Fəyyad Livan hökumətinin danışıqlardan əvvəl atəşkəs şərtini irəli sürməli olduğunu bildirib.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az