Ağ Evdə xalqa müraciət edən Tramp ABŞ-nin İrandakı hərbi hədəflərini “çox qısa müddətdə” tamamlayacağını bildirib. Bununla yanaşı, eyni çıxışda əməliyyatların lazım gələrsə daha da sərtləşdirilə biləcəyini deyərək ziddiyyətli mənzərə yaradıb.
Tramp “Onlara çox sərt zərbə vuracağıq” ifadəsi ilə qarşıdakı həftələrdə hərbi təzyiqin arta biləcəyinə işarə edib. Prezident bu prosesin müvəqqəti olduğunu və əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra regionda gərginliyin azalacağını müdafiə edib.
İqtisadi təsirlər: Neft bahalaşdı, bazarlar gerilədi
Trampın açıqlamaları qlobal bazarlarda gözlənilən rahatlaşmanı təmin etməyib. Əksinə:
Neft qiymətləri təxminən 5% artıb
“Brent” markalı neft 106 dolları keçib
ABŞ və Avropa fyuçers indeksləri enişə keçib
Asiya birjalarında ciddi itkilər qeydə alınıb
Yaponiya Nikkei indeksi 1,8% düşüb
Cənubi Koreya Kospi indeksi 3,6% azalıb
Hörmüz boğazındakı risklər və tanker hərəkətinin pozulması enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artırmaqda davam edir.
Benzin qiymətləri və daxili siyasi təzyiq
ABŞ-də orta benzin qiymətinin 4 dolları keçməsi Tramp administrasiyası üzərində daxili siyasi təzyiqi artırıb. Prezident qiymət artımlarının “qısamüddətli” olduğunu bildirsə də, enişin necə təmin ediləcəyinə dair konkret plan açıqlamayıb.
Ara seçkilərə aylar qalmış iqtisadi təzyiq Ağ Evin böhran idarəçiliyini daha kritik edir.
Nüvə hədəfləri ilə bağlı suallar
Trampın açıqlamalarında diqqət çəkən məqamlardan biri İranın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatına yanaşma olub. Prezident bu ehtiyatın yerin dərinliklərində yerləşdiyini və peyk vasitəsilə izlənə biləcəyini bildirərək, quru əməliyyatı ilə ələ keçirilməsinin zəruri olmaya biləcəyini bildirib.
Bu yanaşma ABŞ-nin müharibə səbəbi kimi irəli sürdüyü “İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq” hədəfi ilə ziddiyyət yarada biləcəyi yönündə tənqidlərə səbəb olub. Ekspertlərin fikrincə, uran ehtiyatının İranın nəzarətində qalması Tehranın nüvə silahı istehsalına daha yaxınlaşmasına gətirib çıxara bilər.
Hərbi strategiya: Qeyri-müəyyənlik davam edir
ABŞ-nin regiona minlərlə hərbçi göndərməsinə baxmayaraq, mümkün quru əməliyyatı ilə bağlı dəqiq plan açıqlanmayıb. Pentaqonun bu istiqamətdə hazırlıq gördüyü bilinsə də, Tramp əməliyyatın miqyası və hədəfləri barədə detalları açıqlamaqdan çəkinib.
Prezident İran infrastrukturuna zərbə variantlarından danışarkən beynəlxalq hüquq baxımından mübahisəli hədəflər mövzusunda geri addım atıb.
İctimai dəstək zəifdir
Son sorğular amerikalıların böyük hissəsinin İrandakı hərbi müdaxiləyə qarşı olduğunu göstərir. ABŞ vətəndaşlarının təxminən 60%-i münaqişəyə qarşıdır, 65%-i isə administrasiyanın hədəfləri kifayət qədər açıqlamadığını düşünür.
Bu vəziyyət Trampın “Öncə Amerika” şüarı ilə ziddiyyət təşkil edən xarici müdaxilə tənqidlərini gücləndirir.
İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarəti sərtləşdirməsi qlobal enerji təchizatı baxımından ciddi risk yaradır. Dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ticarətinin təxminən 20%-nin keçdiyi bu xəttdə gərginlik qlobal iqtisadi dalğalanmanı dərinləşdirir.
Nəticə: “Sona yaxınlaşırıq” mesajı bazarlarda qarşılıq tapmadı
Tramp hərbi əməliyyatların bir neçə həftə ərzində bitə biləcəyini desə də:
Bazarlar enişdədir
Neft qiymətləri yüksəlir
İctimai dəstək zəifdir
Bu mənzərə İran böhranının həm hərbi, həm də iqtisadi baxımdan qeyri-müəyyənliyini qoruduğunu göstərir.
Avstraliyanın Baş naziri: İran əməliyyatlarının hədəfi qeyri-müəyyəndir
Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albanese ABŞ-nin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının yekun hədəfinin qeyri-müəyyən olduğunu bildirib.
Albanese “National Press Club of Australia”da çıxışı zamanı Avstraliyanın İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq hədəfini dəstəklədiyini, lakin hazırkı mərhələdə əməliyyatların miqyası və nəticəsi barədə aydınlıq olmadığını deyib.
Albanese qeyd edib: “Daha nəyin əldə edilməli olduğu və bu prosesin yekun hədəfinin nə olacağı aydın deyil”.
Bu açıqlamalar Donald Trampın İrandakı hərbi fəaliyyətlərin “sona yaxınlaşdığını” bildirdiyi saatlarda səsləndirilib.
Albanese Vaşinqtonun münaqişə ilə bağlı vaxt cədvəli barədə Avstraliya ilə əvvəlcədən məsləhətləşmədiyini də bildirib. “Bu proses başlamazdan əvvəl Avstraliya ilə məsləhətləşmə aparılmayıb”, - deyə o qeyd edib.
Baş nazir gərginliyin azaldılmasına çağıraraq prosesin necə yekunlaşacağına dair daha çox aydınlığa ehtiyac olduğunu vurğulayıb.
Albanese bildirib: “Gərginliyin azalmasını istəyirik və bu prosesin necə bitəcəyi barədə daha çox məlumat olmalıdır”.
O, həmçinin qeyd edib ki, Avstraliya münaqişədə birbaşa tərəf deyil, lakin iqtisadi təsirlər hiss olunur. “Avstraliya bu müharibədə aktiv iştirakçı deyil. Lakin bütün avstraliyalılar bu müharibə səbəbindən daha yüksək xərclər ödəyir”, - deyə Albanese bildirib.
Baş nazir bir gün əvvəl də qarşıdakı aylarda iqtisadi şəraitin çətinləşə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdi.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
