Bu iki həftə ərzində Trampın qərarına bir tərəfə dəstək və ya digər tərəfə meyl göstərməsi üçün nə baş verməlidir? Ağ Evin bəyanatı görünür ki, əvvəlki məqaləmizdə toxunduğumuz bir ssenarinin ehtimalını xeyli artırır: Putin ilə Si Cinpin arasında telefon danışığı zamanı razılaşdırılmış və Rusiya ilə Çin tərəfindən hazırlanmış təklif. Şübhəsiz, bu təklif hazır olduqda, birbaşa ABŞ prezidentinə təqdim ediləcək.
Yalnız Donald Tramp ilə üçtərəfli müzakirələrin nəticəsində bu təklif həmçinin birbaşa müharibə edən tərəflərə də “çatdırılacaq” və böyük ehtimalla həyata keçiriləcək. Əgər ABŞ, Rusiya və Çin İran-İsrail məsələsində hansısa sabit razılaşmaya gəlsələr, ən azından sabit atəşkəs ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Təbii ki, burada yeni bir sual meydana çıxacaq: Avropa bu cür razılaşmaya qarşı çıxacaqmı? Necə ki, Ukrayna məsələsində də buna qarşı çıxmış və nəticədə öz maraqlarını qoruyub saxlamışdı.
Halbuki, Ukrayna məsələsində atəşkəsə dair Çinin istəyi müəyyən mənada nisbidir. Axı, Ukraynada müharibənin davam etməsi Pekin üçün bəlkə də təkcə problem deyil, eyni zamanda müəyyən mənfəət qatları da ehtiva edir. İran məsələsində isə Çinin marağı fərqlidir. Amma burada da ikitərəfli ssenari oynana bilər. Yəni, iki atəşkəs məsələsinin “birləşmiş şəkildə” nəzərdən keçirilməsi mümkündür.
Bu mərhələdə atəşkəsə hər kəsin ehtiyacı olsa da, ən həssas mövqe Çinə aid olsa da, Moskva və Vaşinqton Pekinə İran məsələsində atəşkəsə nail olmaq üçün “addım atma” təklifi irəli sürə bilərlər. Bunun əvəzində isə, əgər Rusiya Ukraynaya təqdim etdiyi şərtlərin təmin olunmasını əldə edə bilsə, onlar Pekindən Ukrayna məsələsində atəşkəsə nail olmaq üçün daha birbaşa və konkret səylərlə qoşulmağı gözləyə bilərlər.
Bu, əlbəttə, ssenari variantlarından yalnız biridir, yeganə deyil. Hətta fakt deyil ki, bu iki istiqamət paralel şəkildə nəzərdən keçiriləcək. Hazırda onların önəmi tamamilə fərqlidir, xüsusən də ABŞ və konkret olaraq Tramp üçün. Ukraynada sülhün olmaması onun üçün enerji daşıyıcıları ilə bağlı müqavilə formasında çıxış yolu yaratmışdı. Amma İranla müharibə məsələsində alternativləri çox məhduddur və bu, Trampın ABŞ daxilindəki siyasi və ideoloji rəqibləri ilə mübarizəsini daha da çətinləşdirə bilər.
Asif Cəfərov
Ordu.az
