Son vaxtlar Arktika dairəsi ilə bağlı hərbi fəaliyyətlər xəbərlərdə geniş yer alır. Buz örtüyünün əriməsi, yeni dəniz yollarının açılması və ilk dəfə əlçatan və iqtisadi baxımdan sərfəli hasil edilə bilən yeni təbii resursların meydana çıxması fonunda müxtəlif şimal ölkələri Şimal qütbü yaxınlığında mövqe uğrunda mübarizə aparırlar.
Qismən Prezident Donald Trampın Qrenlandiyanı əldə etmək üçün irəli sürdüyü mübahisəli təşəbbüsə görə uzaq şimal ictimai diqqəti cəlb etsə də, eyni proses Antarktidada da baş verir. Həqiqətən də, ötən il ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri 2025-ci ilin yayını Antarktidaya və oradan uçuşlar həyata keçirməklə keçirən amerikalı hərbçilərin yerləşdiyi Yeni Zelandiyanın Kristçörç şəhərindən bütün nəqliyyat təyyarələrini geri qaytararaq “Dərin Dondurma əməliyyatı”nı həyata keçirdi. 1955-ci ildə başlanan və Antarktidaya dəstək əməliyyatlarına verilən ad olan “Dərin Dondurma əməliyyatı” illərdir davam edir, lakin bu dəfə ilk dəfə olaraq yeni bir təyyarə də cəlb olundu: Nevada Hava Milli Qvardiyasına məxsus C-130H-lər.
C-130 “Hercules”in texniki göstəriciləri
İstismara qəbul edildiyi il: 1956
İstehsal olunan sayı: 2500-dən çox
Uzunluğu: 29,8 metr
Qanad açılımı: 40,4 metr
Çəkisi: 70 300 kiloqram
Mühərriklər: dörd ədəd “Allison” T56-A-15 turboprop mühərrik (hər biri 4590 at gücü)
Maksimal sürət: 320 düyün (590 kilometr/saat)
Uçuş məsafəsi: 2050 dəniz mili (təxminən 7400 kilometr)
Xidmət tavanı: 10 000 metr (boş vəziyyətdə)
Yükdaşıma qabiliyyəti: 19 000 kiloqram, sərnişinlər, hava-desant qüvvələri, yüklər və yüngül zirehli texnika daşıya bilir
Ekipaj: 5 nəfər (2 pilot, naviqator, bort mühəndisi, yük ustası)
C-130 “Hercules”: Renodan Antarktidaya
Əgər siz nə vaxtsa “Reno-Taho” Beynəlxalq Hava Limanına uçmusunuzsa, ilk diqqət çəkən məqam enişin son mərhələsində güclü hava axınları olur. İkinci diqqət çəkən isə uçuş-enmə zolağının qərb hissəsində düzülmüş C-130 “Hercules” təyyarələridir.
“High Rollers” kimi tanınan “Nevada” Hava Milli Qvardiyasının 152-ci Hava Daşıma Qanadı və onların C-130-ları ötən il “Dərin Dondurma əməliyyatı”nda istifadə olunub. Səbəb isə budur: Hərbi Hava Qüvvələrinin nəqliyyat parkının əsasını təşkil edən nəhəng C-17 “Globemaster” ilin müəyyən dövrlərində soyuq şəraitdə fəaliyyət göstərməkdə çətinlik çəkir.
“Dekabrın 5-dən yanvarın üçüncü həftəsinədək C-17 üçün boşluq mövsümü olur, çünki zolaq həddən artıq yumşaqlaşır və biz fəaliyyət göstərə bilmirik”, - deyə Antarktika əməliyyatları üzrə 304-cü Ekspedisiya Hava Daşıma Eskadronunun komandiri polkovnik-leytenant Cek Smit bildirib. O qeyd edib: “Lakin C-130 daha kiçik və yüngül olduğu üçün daha tez fəaliyyətə başlaya bilir və bu boşluq dövrlərində sərnişinləri şimala və cənuba daşımaq imkanı yaradır”.
Xizək qurğusu ilə təchiz olunmuş C-130-un variantı olan LC-130 illərdir “Dərin Dondurma əməliyyatı”nda iştirak edir. Lakin Renodan göndərilən C-130H istismar baxımından xeyli ucuzdur. Niyə? Çünki xizəklər yığılan eniş dəsti ilə müqayisədə hava müqavimətini artırır və yanacaq səmərəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Belə ki, LC-130 C-130H-dən 25 faiz çox yanacaq sərf edir.
Əlbəttə, nə LC-130, nə də C-130H C-17-nin yükdaşıma qabiliyyətinə malikdir. Bu isə xüsusilə “Dərin Dondurma əməliyyatı 2025”in əsas vəzifələrindən biri olan Mak-Merdo Stansiyasında körpünün yenidən qurulmasına yardım baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Gəmilərin yük və təchizat boşaltdığı həmin körpü hazırda inşa mərhələsindədir və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühəndis bölmələri (Seabees) kranlar və iri qazma qurğularından istifadə edərək işləri aparırlar. Bu ağır texnikanı bölgəyə C-17-lər daşıyıb. Ölçülərinə görə C-17-lər ərazidə yalnız bir aerodroma, Mak-Merdodakı Feniks uçuş zolağına enə bilir. Bu zolaq sıxılmış buzdan ibarətdir və nəhəng C-17-ni daşımaq üçün kifayət qədər möhkəmdir.
Antarktidadakı Hərbi Hava Qüvvələri əməliyyatları gözlənildiyi kimi çətinliklərlə müşayiət olunur və hərbçilər “şəxsi heyəti, avadanlığı və təchizatı daşımaq üçün sərt şəraitə tab gətirməli” olurlar, çünki “Mak-Merdodakı hava şəraiti sürətlə dəyişə bilər”. Hazırda Antarktida əməliyyatları dayandırılıb və Pentaqonun prioritetləri dəyişə bilər, lakin gələcəkdə “Hərbi Hava Qüvvələrinin Dərin Dondurma əməliyyatındakı rolunun təsirlənməsi ehtimalı çox azdır”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
