Qəzza sakinlərinin qonşu ərəb ölkələrinə təxliyəsi ideyası ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə danışıqlardan sonra gündəmə gətirilib. Bu bəyanat Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər tərəfindən kəskin tənqid edilib. Daha öncə Misir və İordaniya belə bir planı qəbuledilməz hesab edib.
Ərdoğan öz birmənalı bəyanatı ilə Trampın nüfuzunu faktiki olaraq “ləğv edib” və bu onun Türkiyə-ABŞ münasibətlərinin yenidən yüklənməsi ilə bağlı gözləntilərinin özünü doğrultmadığını deməyə əsas verir. Yaxın Şərqdəki yeni vəziyyəti nəzərə alsaq, Ərdoğanın bəyanatı ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Ərdoğan bəyan edib ki, İsrailin hiylələrinə baxmayaraq, Qəzza ilə bağlı razılaşmalar qüvvədə qalır.
O, HƏMAS-ı sadiq qaldığına və öhdəliklərini yerinə yetirdiyinə görə tərifləyib. Entoni Blinken ABŞ dövlət katibi kimi jurnalistlərlə keçirdiyi son görüşündə Türkiyə prezidentinin şəxsi müdaxiləsinin HƏMAS-ın danışıqlar mövqeyinə töhfə verdiyini açıqlayıb. Ərdoğan sanki HƏMAS-ın dürüstlüyü haqqında danışarkən, bunu xatırlayır. Görünür, Vaşinqtonda bunu belə başa düşməlidirlər ki, Yaxın Şərq nizamlama planı Türkiyənin maraqlarına zidd olarsa, Fələstin radikal təşkilatı İsraillə razılaşmanı poza bilər.
Ərdoğanın ABŞ-dən bir neçə gözləntisi var, lakin prioritet iki minlik ABŞ kontingentinin Suriya-İraq ərazilərindən çıxarılmasıdır. Vaşinqtonun bu məsələ ilə bağlı dəqiq qərarı yoxdur. ABŞ mətbuatında bu qruplaşmanın və YPG-nin on mindən çox silahlısının bütün silahları ilə birlikdə İraqın şimalına köçürülə biləcəyi barədə məlumatlar yayılıb. Türkiyə üçün YPG terrorçularının Suriyadan İraqa köçürülməsi deyil, tərksilah edilməsi prinsipial məsələdir.
Görünür, İsrail Türkiyənin Suriyadakı mövcudluğuna qarşı tarazlıq yaratmaq niyyətindədir. Qəzzada ABŞ-nin nəzarətinin yaradılması “kompromis” kimi qiymətləndirilə bilər, lakin Ərdoğan üçüncü prezidentlik müddətinə hazırlaşır və Fələstinin himayədarı nüfuzunu sınağa çəkə bilməz. Türkiyə, təbii ki, NATO-nun üzvü olaraq qalır, lakin ABŞ prezidenti İsrail və Türkiyənin Yaxın Şərqdəki maraqlarını balanslaşdırmaq üçün Şimali Atlantika Alyansına nə dərəcədə əhəmiyyət verir?
Beynəlxalq mətbuatın yazdığına görə, Tramp bu gün prezident kimi ilk prezidentlik dövründə olduğundan daha çox yahudiyönümlüdür. Vaşinqton İsrailə 7 milyard dollardan çox silah verməyə hazırlaşır. Türkiyə prezidentinin Qəzzanı yenidən qurmaq üçün böyük resursu var. Siyasi baxımdan onun bəyanatı ərəb ölkələrini və İslam dünyasını birləşməyə çağırış kimi qəbul edilməlidir.
Onun səfər etdiyi üç ölkə müsəlman ölkəsidir. Ərdoğan Pakistanla strateji əməkdaşlıq perspektivini xüsusilə vurğulayıb. Qəzza əhalisinin “əbədi, minillik vətəni”nin qorunması layihəsində Pakistan da iştirak edəcəkmi?
Firuz Bağırov
Ordu.az
